Havacılık Yakıt Tüketimi Hesaplayıcı Nedir?
Havacılık Yakıt Tüketimi Hesaplayıcı, pilotların ve uçuş planlamacılarının bir uçağın belirli bir etapta ne kadar yakıt harcayacağını tahmin etmesine yardımcı olur. Motorun yakıt akış debisini seyir irtifası ve uçuş süresiyle birleştirerek gerçekçi bir yakıt tüketimi değeri üretir; ardından kat edilen mesafeyi ve buna bağlı yakıt verimliliğini raporlar. Bu değerler; kalkıştan önce yakıt yükleme, yedek (rezerv) yakıt planlaması ve menzil kontrollerinde size destek olur.
Formülün Açıklaması
Pistonlu ve türbinli motorlar irtifada genellikle fakirleştirilir (lean), bu yüzden yükseldikçe efektif yakıt akışı bir miktar düşer. Bu hesaplayıcı söz konusu durumu, temel yakıt akışına her 1000 fit için %1'lik basit bir azalma uygulayarak modeller:
$$\text{Fuel Burn} = \text{FF} \times \left(1 - 0.01 \times \frac{\text{Alt}}{1000}\right) \times t$$Burada \(\text{FF}\) = galon/saat cinsinden temel yakıt akışı, \(\text{Alt}\) = fit cinsinden seyir irtifası ve \(t\) = saat cinsinden uçuş süresidir. Mesafe, gerçek hava hızı \(V\) kullanılarak \(V \times t\) ile; yakıt verimliliği ise mesafenin yakıt tüketimine bölünmesiyle bulunur.
Nasıl Kullanılır?
Planladığınız yakıt akışını, gerçek hava hızını, seyir irtifasını ve beklenen uçuş süresini girin. Hesaplayıcı; harcanan toplam galonu, irtifaya göre düzeltilmiş yakıt akışını, kat edilen mesafeyi ve galon başına deniz milini (nm/galon) verir. Hesaplanan tüketimin üzerine her zaman yasal ve kişisel yedek yakıt paylarını ekleyin.
Örnek Hesaplama
Bir uçağın \(12\) gph yaktığını, \(120\) knot hızla ve \(8000\) fit irtifada \(3\) saat boyunca uçtuğunu varsayalım. İrtifa faktörü \(1 - 0.01 \times 8 = 0.92\) olur, dolayısıyla:
$$\text{Fuel Burn} = 12 \times 0.92 \times 3 = 33.12\,\text{gal}$$Mesafe \(120 \times 3 = 360\) nm'dir; bu da \(\frac{360}{33.12} \approx 10.87\) nm/galon verimlilik anlamına gelir.
Uçak Tipine Göre Tipik Yakıt Akışı ve Seyir Hızları
Aşağıdaki tablo, yaygın genel havacılık uçakları için tipik, yaklaşık seyir yakıt akışını ve gerçek hava hızını (TAS) gösterir. Bunları hesaplayıcının Yakıt Akışı ve Hız alanları için başlangıç değerleri olarak kullanın. Gerçek değerler; güç ayarına (örneğin %65 ve %75 güç), karışım zayıflatmasına, irtifaya, ağırlığa, sıcaklığa, uçağın model yılına ve motoruna göre değişir. Belirli uçağınız için Pilot Kullanım Kılavuzu (POH) veya Uçak Uçuş Kılavuzu (AFM) yetkili kaynaktır. Planlamayı her zaman bu rakamlara göre değil, kendi uçağınızın seyir performans tablolarına göre yapın.
| Uçak | Motor / yakıt | Tipik seyir yakıt akışı (ABD gal/saat) | Tipik seyir TAS (knot) |
|---|---|---|---|
| Cessna 152 | Tek pistonlu, uçak benzini (avgas) | ~6 | ~95 |
| Cessna 172 | Tek pistonlu, uçak benzini (avgas) | ~8–9 | ~120 |
| Piper PA-28 Archer | Tek pistonlu, uçak benzini (avgas) | ~9–10 | ~125 |
| Cirrus SR22 | Tek pistonlu, uçak benzini (avgas) | ~15–17 | ~175 |
| Beechcraft Bonanza A36 | Tek pistonlu, uçak benzini (avgas) | ~14–15 | ~165 |
| Piper Seneca | Çift pistonlu, uçak benzini (avgas) | ~20–24 (her iki motor toplamı) | ~180 |
| Beechcraft King Air C90 | Çift turbopropellerli, Jet A (jet yakıtı) | ~70–80 (her iki motor toplamı) | ~230 |
Çift motorlu uçaklarda, tüm motorların toplam yakıt akışını girin. Turbin uçakların kılavuzları yakıt akışını genellikle galon yerine saatte pound (lb) cinsinden verir. Girmeden önce, bir sonraki bölümde gösterilen yakıt yoğunluğunu kullanarak bunu galona çevirin.
Yakıt Hacmi, Ağırlık ve Birim Dönüşümleri
Hesaplayıcı ABD galonu, knot ve fit ile çalışır. Ağırlık ve denge hesaplamaları pound (lb) veya kilogram gerektirir ve birçok ülke uçaklarına litre cinsinden yakıt ikmali yapar; bu nedenle bu dönüşümlere sık sık ihtiyaç duyulur. Yakıt yoğunluğu sıcaklıkla değişir: yakıt sıcakken hafifler, soğukken ağırlaşır. Aşağıdaki yoğunluklar standart planlama yaklaşımlarıdır; kesin değerler değildir.
| Büyüklük | Dönüşüm |
|---|---|
| Avgas 100LL ağırlığı | ≈ 6.0 lb (pound) / ABD galonu |
| Jet A ağırlığı | ≈ 6.7 lb (pound) / ABD galonu |
| ABD galonunu litreye çevirme | 1 ABD galonu = 3.785 L |
| Avgas kütlesi (litre başına) | 1 L ≈ 0.72 kg |
| Jet A kütlesi (litre başına) | 1 L ≈ 0.80 kg |
| Deniz mili | 1 nm = 1.151 kara mili (mi) = 1.852 km |
| Yakıt verimliliği | 1 nm/gal ≈ 0.489 km/L |
Verimlilik katsayısı \(1.852 \text{ km} \div 3.785 \text{ L} \approx 0.489\) işleminden gelir. Örneğin, 10 nm/gal ≈ 4.89 km/L.
Örnek: 33.12 galonluk yolculuk yakıt tüketimini dönüştürme
12 gal/saat (gph) yakıt akışı, 8,000 ft seyir irtifası ve 3 saatlik süre alın. Hesaplayıcının irtifa düzeltmesi şu sonucu verir:
$$12 \times \left(1 - 0.01 \times \frac{8000}{1000}\right) \times 3 = 12 \times 0.92 \times 3 = 33.12 \text{ gal}$$Yolculuk yakıt tüketimi: 33.12 ABD galonu. Dönüştürülmüş hali:
- Avgas olarak ağırlık: \(33.12 \times 6.0 = 198.72\) lb (yaklaşık 90 kg)
- Jet A olsaydı ağırlık: \(33.12 \times 6.7 \approx 221.9\) lb
- Hacim: \(33.12 \times 3.785 \approx 125.36\) L
- Litreden avgas kütlesi: \(125.36 \times 0.72 \approx 90.3\) kg
İki yoldan elde edilen kilogram değerleri hafifçe farklıdır (yaklaşık 90.1 ve 90.3 kg). Bu normaldir, çünkü 6.0 lb/gal ve 0.72 kg/L, ikisi de yuvarlatılmış yaklaşık değerlerdir.
Seyir Yakıt Tüketimine Ek Olarak Planlanan Yakıt Rezervleri
Hesaplayıcı yolculuk yakıtını, yani girdiğiniz süre boyunca seyirde yakılan yakıtı tahmin eder. Yasal ve güvenli yakıt planlaması, bu değerin üzerine rezervler ve paylar ekler. Aşağıdaki kurallar belirli düzenleyici kurumlara aittir. Uçuş yaptığınız yerde ve işletme türünüze uygulanan kuralları kontrol edin.
Birleşik Devletler (FAA — Federal Havacılık İdaresi; 14 CFR Part 91, uçaklar)
- Gündüz VFR (görsel uçuş kuralları): planlanan ilk iniş noktasına ulaşmak ve buna ek olarak normal seyir hızında 30 dakika için yeterli yakıt (14 CFR 91.151).
- Gece VFR: aynısı, ancak normal seyir hızında 45 dakika ek yakıt (14 CFR 91.151).
- IFR (aletli uçuş kuralları): varış noktasına, ardından gerekliyse yedek havalimanına uçmak için yeterli yakıt, artı normal seyir hızında 45 dakika (14 CFR 91.167).
ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü) / EASA (Avrupa Havacılık Güvenliği Ajansı) uygulaması
Avrupa'daki EASA dahil olmak üzere ICAO temelli kurallar, yakıtı ayrı bölümlere ayırır. Bunlardan biri ihtiyat yakıtıdır; genellikle yolculuk yakıtının %5'i kadardır ve belirtilen bir asgari değere tabidir. Diğeri son rezerv yakıtıdır; turbin uçaklar için genellikle 30 dakika (havaalanının 1,500 ft üzerinde bekleme hızında uçularak) ve pistonlu uçaklar için genellikle 45 dakikadır. Kesin gereksinimler, operasyon türüne ve işletmecinin onaylı yakıt politikasına bağlıdır.
Rezerv dakikalarını galona çevirme
Rezerv süresinin saat cinsinden değerini, irtifa düzeltmeli yakıt akışıyla çarpın. 8,000 ft'te 12 gal/saat örneğinde düzeltilmiş akış \(12 \times 0.92 = 11.04\) gal/saat'tir.
$$\text{Rezerv} = \frac{45}{60} \text{ saat} \times 11.04 \text{ gal/saat} = 0.75 \times 11.04 \approx 8.3 \text{ gal}$$- 30 dakikalık gündüz VFR rezervi: \(0.5 \times 11.04 = 5.52\) gal
- 33.12 galonluk yolculukta %5 ihtiyat: \(0.05 \times 33.12 \approx 1.66\) gal
Pratik öneriler
- Taksi ve motor kontrolü (run-up) yakıtı ekleyin; hafif tek motorlu bir uçakta genellikle yaklaşık 1 galon. POH'nizin verdiği değeri kullanın.
- Tırmanma payı ekleyin. Tırmanış sırasındaki yakıt akışı, seyir akışının çok üzerindedir. Birçok POH, bunun için "tırmanışa kadar yakıt, süre ve mesafe" tabloları yayımlar.
- Karşı rüzgâr ve rota değişikliklerini planlayın. Süreyi TAS yerine yer hızından (groundspeed) hesaplayın ve hava durumu, ATC (hava trafik kontrolü) rota değişiklikleri veya bekleme için pay bırakın.
- Yasal minimumun üzerinde kişisel bir minimum belirleyin. Birçok pilot, en az bir saatlik yakıt kalmış olarak inmeyi tercih eder.
- Uçuştan önce mevcut yakıtı gözle veya çubukla (dipstick) kontrol edin ve uçuş sırasında gerçek yakıt tüketimini planla karşılaştırın.
Bu genel planlama bilgisidir; operasyonel veya düzenleyici tavsiye değildir. Uçağınızın POH/AFM'si, işletmenizin yakıt politikası ve ulusal havacılık otoritenizin düzenlemeleri yetkili kaynaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
İrtifa neden yakıt akışını azaltır? Yüksek irtifadaki daha fakir karışımlar ve seyrelen hava, yakıt tüketimini genellikle düşürür; burada bu etki her 1000 fit için %1'lik bir azalma olarak modellenmiştir.
Yedek yakıt dahil mi? Hayır. Sonuç yalnızca sefer (trip) tüketimidir; gerekli yedek yakıtı ayrıca ekleyin.
Hangi birimler kullanılıyor? Yakıt akışı gph (galon/saat), hız knot, irtifa fit, süre saat ve tüketim galon cinsindedir. Buradaki galon ABD galonudur (yaklaşık 3,785 litre); havacılıkta fit ve knot uluslararası standart olsa da, yakıtı litre ya da kilogram üzerinden takip eden ülkelerde değeri buna göre çevirmeniz gerekir.