Sığır Otlatma Kapasitesi Hesaplayıcı nedir?
Sığır Otlatma Kapasitesi Hesaplayıcı, bir meranın belirli bir otlatma dönemi boyunca kaç baş sığırı sürdürülebilir şekilde besleyebileceğini tahmin eder. Meranın ürettiği ot miktarını hayvanlarınızın tükettiği miktarla karşılaştırır. Böylece mevcut otu boşa harcamadan aşırı otlatmanın önüne geçebilirsiniz. Besiciler, mera yöneticileri ve hayvancılıkla uğraşan herkes için pratik bir planlama aracıdır.
Not: Hesaplayıcı, ABD'de yaygın olan birimleri kullanır: alan için acre (dönüm değil), ağırlık için lb (pound). Kendi verilerinizi girerken şu dönüşümleri kullanabilirsiniz: 1 acre ≈ 4,05 dönüm (≈ 0,405 hektar), 1 lb ≈ 0,454 kg. Örneğin 10 dönümlük bir mera yaklaşık 2,47 acre, 450 kg'lık bir hayvan da yaklaşık 992 lb eder.
Formül nasıl çalışır?
Otlatma kapasitesi, kullanılabilir toplam ot miktarının bir hayvanın ot ihtiyacına bölünmesiyle bulunur:
$$\text{Head} = \frac{A \times F \times (U/100)}{W \times (I/100) \times D}$$Burada \(A\) = acre cinsinden mera alanı, \(F\) = acre başına lb cinsinden ot verimi, \(U\) = yüzde olarak faydalanma oranı (hayvanların fiilen otladığı pay), \(W\) = lb cinsinden hayvan ağırlığı, \(I\) = canlı ağırlığın yüzdesi olarak günlük ot tüketimi ve \(D\) = otlatma gün sayısıdır. Formülde Head, baş sayısını ifade eder. Paydaki ifade meradaki kullanılabilir otu, paydadaki ifade ise tek bir hayvanın tüm dönem boyunca tükettiği otu verir.
Nasıl kullanılır?
Önce mera alanınızı (acre) ve acre başına tahmini ot verimini girin. Ot verimini biçim örneklemesinden ya da il/ilçe tarım müdürlüğü ve araştırma enstitülerinin bölgesel verilerinden alabilirsiniz. Ardından bir faydalanma oranı seçin. Sürekli otlatmada bu oran genellikle %25 ile %50 arasındadır. Sonra ortalama hayvan ağırlığını, canlı ağırlığın yaklaşık %2,5–3'ü kadar olan günlük tüketimi ve planladığınız otlatma gün sayısını girin. Hesaplayıcı, meranın taşıyabileceği sığır sayısını gösterir.
Örnek hesaplama
100 acre büyüklüğünde, acre başına 3.000 lb ot üreten bir mera düşünelim. Faydalanma oranı %50 olsun. Bu merada, canlı ağırlığının %3'ü kadar ot tüketen 1.000 lb'lik sığırlar 180 gün otlatılsın:
$$\text{Usable} = 100 \times 3000 \times 0.50 = 150{,}000\ \text{lbs}$$$$\text{Demand} = 1000 \times 0.03 \times 180 = 5{,}400\ \text{lbs}$$$$\text{Head} = \frac{150{,}000}{5{,}400} \approx 27.8$$Burada Usable kullanılabilir otu, Demand ise bir hayvanın dönemlik ot ihtiyacını gösterir. Sonuç olarak bu mera, söz konusu sezon için yaklaşık 28 baş sığırı besleyebilir. Metrik karşılıklarıyla ifade edersek: yaklaşık 405 dönümlük bir merada, dönüm başına yaklaşık 336 kg ot verimiyle, ortalama 454 kg'lık sığırlar otlatılmaktadır.
Tipik Yararlanma ve Tüketim Aralıkları
İki yüzde girdisi olan yararlanma (utilization) ve tüketim (intake), sonuç üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Aşağıdaki aralıklar, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki USDA Doğal Kaynakları Koruma Servisi (NRCS) ve üniversite yayım programları gibi yayım hizmetlerinden alınan genel yönergelerdir. Bunları bir başlangıç noktası olarak kullanın. Yerel değerler iklime, yem bitkisi türlerine, mera durumuna ve yönetimine bağlı olduğundan, bunları kendi bölgenize ait verilerle karşılaştırın.
Otlatma sistemine göre yem bitkisi yararlanması
| Otlatma sistemi | Ayakta duran yem bitkisinin tipik yararlanması | Notlar |
|---|---|---|
| Sürekli / mevsim boyu | Yaklaşık %25–35 | Sığırlar tercih ettikleri bitkileri ve alanları tekrar tekrar otladığından, planlanan kullanım düşük tutulur. |
| Rotasyonlu (birkaç padok) | Yaklaşık %40–50 | Dinlenme dönemleri bitkilerin yeniden büyümesine olanak tanır, bu da daha yüksek kullanıma izin verir. |
| Yoğun / sürü (mob) otlatma | Yaklaşık %60–70'e kadar | Kısa süreler için yüksek hayvan yoğunluğu. Yakından izleme ve uzun toparlanma süreleri gerektirir. |
| “Yarısını al, yarısını bırak” kuralı | Otlatmayla yaklaşık %50'si uzaklaştırılır | Yönetilen meralar için yaygın bir pratik kural. Uzaklaştırılan yarının tamamı yenmez, çünkü bir kısmı ezilir veya ziyan edilir. |
Vücut ağırlığının yüzdesi olarak günlük kuru madde tüketimi
| Hayvan sınıfı | Tipik günlük tüketim (vücut ağırlığının %'si, kuru madde esasına göre) |
|---|---|
| Kuru (laktasyonda olmayan) inekler | Yaklaşık %2,0–2,5 |
| Laktasyondaki inekler | Yaklaşık %2,5–3,0 |
| Büyüyen besi danaları (stocker) | Yaklaşık %2,5–3,0 |
| Boğalar | Yaklaşık %2,0–2,5 |
Tüketim yüzdeleri kuru madde esasına göredir, dolayısıyla girdiğiniz yem bitkisi üretimi de kuru madde cinsinden olmalıdır. Örneğin, vücut ağırlığının %2,5'ini yiyen 1.200 lb'lik laktasyondaki bir inek, günde \(1{,}200 \times 0.025 = 30\) lb kuru maddeye ihtiyaç duyar. Yem bitkisi kalitesi tüketimi etkiler. Hayvanlar yapraklı, sindirilebilir yem bitkisinden daha fazla, olgunlaşmış, saplı yem bitkisinden daha az yer.
Hayvan Türüne Göre Hayvan Birimi Eşdeğerleri
Otlatma planlamacıları genellikle hayvanları hayvan birimlerine (AU) dönüştürür. ABD NRCS standardına göre, 1 AU; yanında yaklaşık 6 aylığa kadar bir buzağı olan veya olmayan, günde yaklaşık 26 lb yem bitkisi kuru maddesi yiyen 1.000 lb'lik bir inektir. Diğer sınıflar bu referans hayvana göre ölçeklenir. Aşağıdaki eşdeğerler yaklaşıktır. Kurumlar ve eyaletler biraz farklı değerler yayımlar ve diğer ülkeler kendi hayvan-birimi sistemlerini kullanır.
| Hayvan türü | Yaklaşık hayvan birimi eşdeğeri (AU) |
|---|---|
| İnek-buzağı çifti | Yaklaşık 1,0–1,3 |
| İnek, 1.200 lb | Yaklaşık 1,2 |
| Olgun boğa | Yaklaşık 1,3–1,5 |
| Sütten kesilmiş buzağı | Yaklaşık 0,5 |
| Bir yaşındaki dana (yearling) | Yaklaşık 0,6–0,75 |
| At | Yaklaşık 1,25 |
| Koyun | Yaklaşık 0,2 |
| Keçi | Yaklaşık 0,15 |
Hayvan birimi ayı (AUM)
Bir AUM, bir hayvan biriminin bir ayda yediği yem bitkisi miktarıdır. Günde 26 lb kuru madde üzerinden, bu kabaca \(26 \times 30 = 780\) lb kuru maddedir ve bazı kaynaklar bunu yaklaşık 780–790 lb'ye yuvarlar. Mera ve kiralama kapasitesi genellikle dönüm başına AUM veya AUM başına dönüm olarak ifade edilir.
Baş sayısını hayvan birimlerine dönüştürme
Dönüştürmek için, baş sayısını sınıflarına ait AU eşdeğeriyle çarpın:
$$\text{Toplam AU} = \text{Baş} \times \text{AU eşdeğeri}$$Örneğin, her biri 1.200 lb olan 40 inek \(40 \times 1.2 = 48\) AU'ya eşittir. Bu 48 AU'yu 5 ay boyunca otlatmak \(48 \times 5 = 240\) AUM yem bitkisi kullanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi faydalanma oranını kullanmalıyım? %25 gibi temkinli bir oran bitkilerin yeniden gelişmesini korur. %50 ise iyi yönetilen münavebeli (rotasyonlu) otlatma sistemlerine uygundur.
Otlatma gün sayısı neden önemli? Otlatma süresi uzadıkça hayvan başına toplam ot ihtiyacı artar. Ot miktarı sabit olduğundan meranın taşıyabileceği baş sayısı da düşer.
Bu, hayvan birimiyle aynı şey mi? Birbiriyle bağlantılıdır. Yaklaşık %3 tüketimle hesaplanan 1.000 lb'lik (yaklaşık 454 kg) bir hayvan, kabaca bir standart hayvan birimine (HB) karşılık gelir. Türkiye'de mera çalışmalarında hayvan birimi genellikle 500 kg canlı ağırlık esas alınarak tanımlandığından, resmî hesaplamalarda yerel ölçütleri kontrol etmenizi öneririz.