Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Bu araç, Kanada Elektrik Yönetmeliği'nin (Canadian Electrical Code — CEC) doluluk kurallarına göre tek bir boru ya da kablo kanalına çekebileceğiniz azami iletken sayısını tahmin eder. Boruyu fazla doldurmak ısının içeride hapsolmasına yol açar, çekme işini zorlaştırır ve yalıtıma zarar verebilir; bu yüzden yönetmelik, iletkenlerin borunun kesit alanının ne kadarını kaplayabileceğine üst sınır koyar.
Not: Buradaki oranlar Kanada'ya özgü CEC kurallarıdır. Türkiye'de tesisat projelerinde kablo kanalı ve boru doluluğu için ilgili TSE/IEC standartları ve elektrik iç tesisat yönetmeliği hükümleri geçerlidir; oranlar ve tablo değerleri farklılık gösterebilir. Kanada dışında bir proje yapıyorsanız bu hesaplayıcıyı yalnızca karşılaştırma ve ön planlama amacıyla kullanın.
Formül
İletken sayısı, izin verilen doluluk alanının tek bir iletkenin alanına bölünmesi ve aşağı yuvarlanmasıyla bulunur:
$$N = \left\lfloor \frac{A_c \times F}{A_w} \right\rfloor$$Burada \(A_c\) = borunun mm² cinsinden iç kesit alanı, \(A_w\) = tek bir iletkenin (yalıtım dahil) mm² cinsinden toplam kesit alanı ve \(F\) = izin verilen doluluk oranıdır. CEC, tek iletken için \(F = 0.53\), iki iletken için \(F = 0.31\), üç ve daha fazla iletken için \(F = 0.40\) değerini belirler.
Nasıl kullanılır?
Borunun iç alanını CEC Tablo 8'den, yalıtımlı iletkenin alanını ise CEC Tablo 10'dan okuyun. İkisini de mm² olarak girin; hesaplayıcı doğru doluluk oranını kendisi seçer ve azami iletken sayısıyla birlikte geriye kalan boş alanı verir.
Örnek hesap
Boru alanı \(A_c = 500\) mm² ve iletken alanı \(A_w = 40\) mm² olsun. İkiden fazla iletken sığdığı için %40 kuralı geçerlidir:
$$N = \left\lfloor \frac{500 \times 0.40}{40} \right\rfloor = \left\lfloor \frac{200}{40} \right\rfloor = 5$$Beş iletken \(5 \times 40 = 200\) mm² yer kaplar; bu da izin verilen 200 mm²'nin tamamıdır, yani geriye boş alan kalmaz.
Sık sorulan sorular
Doluluk oranı neden iletken sayısına göre değişiyor? Tek iletkende sıkışma (jam) veya demetlenme riski olmadığı için %53'e kadar doluluğa izin verilir; iki iletkende çekmeyi kolaylaştırmak amacıyla oran %31'e düşer, üç ve daha fazla iletkende ise %40'ta dengelenir.
Yalıtımı da dahil etmeli miyim? Evet. Her zaman çıplak bakır kesitini değil, yalıtım dahil toplam iletken alanını kullanın.
Bu araç yönetmeliğin yerine geçer mi? Hayır. Hızlı planlama için kullanın; sonucu mutlaka güncel CEC tabloları ve yetkili kurum (Kanada'da ilgili eyalet/bölge otoritesi) nezdinde doğrulayın. Kanada dışındaki projelerde yerel mevzuat esastır.