Boru Hacmi Hesaplama Aracı Nedir?
Boru hacmi hesaplama aracı, silindir biçimindeki bir borunun çapı ve uzunluğundan yola çıkarak iç hacmini belirlemenizi sağlayan pratik bir araçtır. Bu hesaplama; tesisat, inşaat, mühendislik ve akışkanlar mekaniği gibi pek çok alanda büyük önem taşır.
Boru Hacmi Hesaplama Aracını Ne Zaman Kullanmalısınız?
Bu araç birçok farklı durumda işinize yarar:
- Tesisat uygulamalarında akışkan kapasitesini ve debi gereksinimlerini belirlemek için
- Mühendislik projelerinde malzeme miktarını ve ağırlık hesaplarını yaparken
- Endüstriyel uygulamalarda bir boru sisteminin alabileceği sıvı veya gaz miktarını tahmin etmek için
Boru Hacmi Nasıl Hesaplanır?
Bir borunun hacmi, silindir hacmi formülüyle hesaplanır:
V = π × r² × L
Burada:
- V = Borunun hacmi
- π = Pi sayısı (yaklaşık 3,14159)
- r = Borunun yarıçapı (çap ÷ 2)
- L = Borunun uzunluğu
Borunun kesit alanı ise şu şekilde hesaplanır:
A = π × r²
Burada:
- A = Kesit alanı
- π = Pi sayısı (yaklaşık 3,14159)
- r = Borunun yarıçapı (çap ÷ 2)
Örnekler
Örnek 1: Küçük Tesisat Borusu
Çapı 2 inç ve uzunluğu 10 fit olan bir tesisat borusunun hacmini hesaplayalım.
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Çap | 2 inç |
| Uzunluk | 10 fit |
| Hacim | 0,22 fit³ veya 1,64 galon |
Örnek 2: Endüstriyel Boru
Çapı 30 santimetre ve uzunluğu 5 metre olan endüstriyel bir borunun hacmini hesaplayalım.
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Çap | 30 santimetre |
| Uzunluk | 5 metre |
| Hacim | 0,35 m³ veya 353 litre |
Örnek 3: Büyük Ana Su Hattı
Çapı 1,2 metre ve uzunluğu 100 metre olan bir ana su hattının hacmini hesaplayalım.
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Çap | 1,2 metre |
| Uzunluk | 100 metre |
| Hacim | 113,1 m³ veya 113.097 litre |
Birim Dönüşümleri
Boru hacimleriyle çalışırken zaman zaman farklı birimler arasında dönüşüm yapmanız gerekebilir:
| Hacim Birimi | Dönüşüm Katsayısı (metreküpten) |
|---|---|
| İnç küp (in³) | 61.023,7 |
| Fit küp (ft³) | 35,3147 |
| Santimetre küp (cm³) | 1.000.000 |
| Litre (L) | 1.000 |
| Galon (gal) | 264,172 |
İlgili Hesaplama Araçları
Hacim ve akışkan hesaplamalarına yönelik şu araçlar da işinize yarayabilir:
Nominal Boru Boyutu ile Gerçek İç Çap Karşılaştırması
Bir borunun nominal boyutu bir ticari addır; doğrudan ölçülebilen bir ölçü değildir. Hacim hesabı için iç çap gerekir, çünkü akışkanı tutan boşluk bu ölçüdür. Aşağıdaki tablo, ABD standardı ASME B36.10M, Çizelge 40'a göre yaygın çelik boru boyutlarını listeler. İç çap, dış çaptan iki et kalınlığının çıkarılmasıyla bulunur: \(\text{İÇ ÇAP} = \text{DIŞ ÇAP} - 2t\). 2 in Çizelge 40 için bu, \(2.375 - 2 \times 0.154 = 2.067\) in sonucunu verir. Milimetre değerleri 1 in = 25.4 mm esasına göre çevrilmiş ve iki ondalık basamağa yuvarlanmıştır.
| Nominal boyut (in) | Dış çap (in) | Et kalınlığı (in) | İç çap (in) | Dış çap (mm) | Et kalınlığı (mm) | İç çap (mm) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1/2 | 0.840 | 0.109 | 0.622 | 21.34 | 2.77 | 15.80 |
| 3/4 | 1.050 | 0.113 | 0.824 | 26.67 | 2.87 | 20.93 |
| 1 | 1.315 | 0.133 | 1.049 | 33.40 | 3.38 | 26.64 |
| 1-1/4 | 1.660 | 0.140 | 1.380 | 42.16 | 3.56 | 35.05 |
| 1-1/2 | 1.900 | 0.145 | 1.610 | 48.26 | 3.68 | 40.89 |
| 2 | 2.375 | 0.154 | 2.067 | 60.33 | 3.91 | 52.50 |
| 3 | 3.500 | 0.216 | 3.068 | 88.90 | 5.49 | 77.93 |
| 4 | 4.500 | 0.237 | 4.026 | 114.30 | 6.02 | 102.26 |
| 6 | 6.625 | 0.280 | 6.065 | 168.28 | 7.11 | 154.05 |
| 8 | 8.625 | 0.322 | 7.981 | 219.08 | 8.18 | 202.72 |
| 10 | 10.750 | 0.365 | 10.020 | 273.05 | 9.27 | 254.51 |
| 12 | 12.750 | 0.406 | 11.938 | 323.85 | 10.31 | 303.23 |
Not: Bu değerler yalnızca ASME B36.10 Çizelge 40 çelik borular için geçerlidir. Aynı nominal boyuta ve dış çapa sahip bir boru, farklı bir et kalınlığına ve dolayısıyla farklı bir iç çapa sahip olabilir. Çizelge 80'in et kalınlığı daha fazladır ve iç çapı daha küçüktür. PVC borular (örneğin ABD'de ASTM D1785 Çizelge 40/80), ASTM B88'e göre K, L ve M tipi bakır tüpler, ASME B36.19'a göre paslanmaz borular ve EN veya ISO standartlarına göre üretilen metrik borular kendi boyutlarına sahiptir. Hacmi hesaplamadan önce, üretici spesifikasyonundan veya borunuza uygulanan standarttan iç çapı kontrol edin.
Fit ve Metre Başına Boru Kapasitesi
Bu tablo, iç çapına bağlı olarak düz bir borunun birim uzunluk başına ne kadar sıvı tuttuğunu gösterir. Değerler silindir formülünden elde edilmiştir. Fit başına ABD galonunu bulmak için 12 inçlik uzunluktaki küp inç değerini 231'e bölün, çünkü tek ABD sıvı galonu tam olarak 231 in³'tür:
$$\text{gal/ft} = \frac{\pi}{4} \times d^{2} \times \frac{12}{231} \approx 0.0408 \times d^{2}$$Burada \(d\) inç cinsinden iç çaptır. Metre başına litre için \(d\) değerini metreye çevirin (\(d \times 0.0254\)), kesit alanını hesaplayın ve 1 m ile 1000 L/m³ ile çarpın. Bu da \(\text{L/m} \approx 0.5067 \times d^{2}\) sonucunu verir. Örneğin, 2 in iç çap için \(\frac{\pi}{4} \times 2^{2} \times \frac{12}{231} = 3.1416 \times 0.051948 \approx\) 0.1632 gal/ft elde edilir. 4 in iç çap için \(\frac{\pi}{4} \times (0.1016\ \text{m})^{2} \times 1\ \text{m} \times 1000 \approx\) 8.107 L/m elde edilir.
| İç çap (in) | Fit başına ABD galonu | Metre başına litre |
|---|---|---|
| 0.5 | 0.0102 | 0.127 |
| 0.75 | 0.0230 | 0.285 |
| 1 | 0.0408 | 0.507 |
| 1.5 | 0.0918 | 1.14 |
| 2 | 0.163 | 2.03 |
| 3 | 0.367 | 4.56 |
| 4 | 0.653 | 8.11 |
| 6 | 1.47 | 18.2 |
| 8 | 2.61 | 32.4 |
| 10 | 4.08 | 50.7 |
| 12 | 5.88 | 73.0 |
Bu tablodaki çaplar nominal boru boyutları değil, tam iç çaplardır. 2 in Çizelge 40 çelik borunun iç çapı 2.067 in'dir; bu nedenle 2 in satırındakinden biraz daha fazla sıvı tutar: \(0.0408 \times 2.067^{2} \approx 0.174\) gal/ft. Galonlar ABD sıvı galonudur (231 in³ ≈ 3.785 L); Birleşik Krallık ve bazı diğer ülkelerde kullanılan İngiliz galonu (≈ 4.546 L) değildir. Toplam hacmi bulmak için birim uzunluk başına değeri boru uzunluğuyla çarpın. Bu değerler yalnızca düz boruları kapsar; bağlantı parçalarını, vanaları veya tankları içermez.