Soya fasulyesi tohum aralığı hesaplama aracı ne işe yarar?
Soya veriminin temelinde, dekar başına doğru sayıda sağlıklı bitkiyi sıra boyunca düzgün dağıtmak yatar. Bu hesaplama aracı, sıra aralığınızı ve hedef bitki sayınızı mibzerde işinize yarayacak somut değerlere çevirir: sıra üzerinde tohumlar arasındaki mesafe, ayak başına tohum sayısı, acre başına tohum sayısı ve acre başına tohum ağırlığı (lb). Araç, Kuzey Amerika'da yaygın olan İngiliz ölçü birimlerini (inç, ayak, acre) kullanır. Türkiye'de dekar ve santimetre ile çalışıyorsanız, sonuçları dönüştürerek kullanabilirsiniz (1 acre ≈ 4,05 dekar; 1 inç = 2,54 cm).
Nasıl kullanılır?
Sıra aralığını inç cinsinden (örneğin 15 ya da 30), acre başına istediğiniz son bitki sayısını, çıkış yapıp hayatta kalmasını beklediğiniz tohum yüzdesini ve tohum iriliğini (lb başına tohum sayısı; tohum etiketinde yazar, çoğunlukla 2.800 civarındadır) girin. Araç, kayıpları hesaba katan ekim miktarını verir.
Formül nasıl çalışır?
Bir acre 43.560 fit karedir. Sıralar arası \(R\) inç ise bir acre'daki toplam sıra uzunluğu şöyledir:
$$L = \frac{43{,}560}{R/12} = \frac{522{,}720}{R}\ \text{ft}$$Gereken tohum sayısı, hedef bitki sayısı \(P\) değerinin çıkış oranı \(E\) değerine bölünmesiyle bulunur:
$$N_p = \frac{P}{E}$$Ayak başına tohum sayısı \(N_p / L\) ile hesaplanır; sıra üzeri tohum aralığı ise inç cinsinden şöyledir:
$$S = \frac{12 \times L}{N_p}$$Çözümlü örnek
\(R = 30\) inç, \(P = 139{,}392\) bitki/acre ve \(E = 0.80\) olsun.
$$L = \frac{522{,}720}{30} = 17{,}424\ \text{ft}$$$$N_p = \frac{139{,}392}{0.80} = 174{,}240\ \text{seeds}$$$$\text{seeds/ft} = \frac{174{,}240}{17{,}424} = 10 \quad\Rightarrow\quad S = \frac{12}{10} = 1.2\ \text{in}$$
Sık sorulan sorular
Hedef bitki sayısı ne olmalı? Birçok üretici bölgeye, toprağa ve çeşide bağlı olarak acre başına yaklaşık 100.000 ile 140.000 bitkiyi hedefler. Bulunduğunuz bölgenin ziraat önerilerini ve il/ilçe tarım müdürlüğü tavsiyelerini esas alın.
Çıkış oranı neden hesaba katılıyor? Her tohum bitkiye dönüşmez. Soğuk toprak, yüzey kaymaklaşması ve hastalıklar bitki sayısını düşürür; bu yüzden istediğiniz bitki sayısından daha fazla tohum ekmeniz gerekir.
Dar sıra aralığı tohum aralığını değiştirir mi? Evet. Aynı bitki sayısında sıralar daraldıkça acre başına toplam sıra uzunluğu artar, dolayısıyla sıra üzerindeki tohumlar birbirinden daha uzağa düşer.
Temel Terimler: Ekim Oranı, Bitki Sayısı, Çıkış ve Tohum İriliği
- Sıra aralığı
- Komşu ekim sıraları arasındaki mesafe; bu hesap makinesinde inç cinsinden ölçülür. Yaygın soya fasulyesi sıra aralıkları arasında 7,5, 15, 20, 30 ve 36 inç bulunur.
- Sıra içi tohum aralığı
- Aynı sıra içindeki komşu tohumlar arasındaki mesafe, inç cinsinden. \(S = \frac{12}{F}\) formülüyle hesaplanır; burada F, feet başına düşen tohum sayısıdır.
- Ekim oranı
- Dekara (veya dekara düşen ağırlık olarak pound cinsinden) ekilen tohum miktarı. Bazı tohumlar bitkiye dönüşmediği için hedef bitki sayısından daha yüksektir.
- Hedef (nihai) bitki popülasyonu
- Tarlada olmasını istediğiniz, yerleşmiş bitki sayısı (dekar başına). Hesaplamanın başlangıç girdisidir.
- Çıkış / hayatta kalma yüzdesi
- Ekilen tohumların çıkış yapıp bitkiye dönüşmesi beklenen oranı. Dekar başına gereken tohum sayısı, hedef popülasyonun bu yüzdeye ondalık olarak bölünmesiyle bulunur (örneğin %90 = 0,90). Tohum kalitesi, toprak koşulları, ekim tarihi ve zararlılara bağlıdır.
- Tohum iriliği (pound başına tohum sayısı)
- Tohum etiketinde yazan, bir pound içindeki tohum sayısı. Çeşide ve tohum partisine göre değişir, bu yüzden etiketi kontrol edin. Daha iri tohum, pound başına daha az tohum demektir; aynı tohum sayısı için daha fazla pound dekara gerekir.
- Sıra feet başına tohum sayısı
- Sıra uzunluğunun feet başına bırakılan tohum sayısı: dekar başına tohum sayısının dekardaki sıra feet sayısına bölünmesiyle bulunur (\(F = \frac{N}{L}\)). Çoğu ekim makinesi monitörü ve tohum dağıtıcısı bu değer üzerinden çalışır.
Bu genel bir tarımsal bilgidir. Bölgeniz ve koşullarınıza uygun ekim oranları için yerel uzman (extension) önerilerini kontrol edin.