Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Tork anahtarına kargaayağı (crowfoot), ofset adaptör veya uzatma çubuğu taktığınızda etkin kol boyu uzar. Anahtar kadran üzerinde ayarladığınız değerde klik sesi verir, ancak cıvata ya da somun kadranda görünenden daha fazla tork alır. Bu hesaplayıcı, bağlantı elemanına gerçekten istediğiniz torkun uygulanması için ayarlamanız gereken daha düşük kadran değerini verir.
Nasıl kullanılır?
Bağlantı elemanında istediğiniz torku girin ve birimi seçin. Anahtar boyu L değerini, kare geçmenin (lokma yuvasının) merkezinden sap kavrama noktasının merkezine kadar ölçün. Uzatma boyu E değerini ise geçmenin merkezinden bağlantı elemanı ucunun merkezine kadar ölçün. İkisi için de aynı uzunluk birimini kullanın. Uzatma anahtarla aynı doğrultudaysa açıyı 0 bırakın. Açılı duruyorsa açıyı girin; yalnızca anahtar doğrultusundaki bileşen hesaba katılır.
Formülün açıklaması
Tork, kuvvet çarpı mesafeye eşittir. Anahtar, sapa uygulanan sabit bir kuvvette klik yapar; bu yüzden bağlantı elemanındaki tork, toplam uzunluğun anahtar uzunluğuna oranıyla artar:
$$T_{set} = T_{desired} \times \frac{L}{L + E\cos\theta}$$Burada \(L\) anahtar boyu, \(E\) uzatma boyu, \(\theta\) ise uzatma ile anahtar arasındaki açıdır. \(\theta = 90^\circ\) olduğunda uzatma etkin uzunluğa katkı yapmaz, dolayısıyla düzeltme gerekmez.
Çözümlü örnek
100 ft-lb tork gerekiyor, anahtarınız 18 inç ve uzatma 3 inç, aynı doğrultuda:
$$T_{set} = 100 \times \frac{18}{18 + 3} = 85.71\,\text{ft-lb}$$Kadranı 100 ft-lb'de bırakırsanız bağlantı elemanı \(100 \times 21/18 = 116.67\) ft-lb tork alır; bu, yaklaşık %17 fazla demektir.
SSS
Lokma ile aynı doğrultudaki düz bir uzatma torku değiştirir mi?
Anahtar ile lokma arasına, geçmeyle aynı doğrultuda takılan düz bir uzatma torku değiştirmez. Düzeltme yalnızca uzatma kol boyunu uzattığında gerekir; örneğin anahtar sapı doğrultusunda duran bir kargaayağı gibi.
Anahtar boyunu nereden ölçmeliyim?
Kare geçmenin merkezinden, elinizle kuvvet uyguladığınız kavrama noktasının merkezine kadar ölçün.
Klikli ve çubuklu (beam) tork anahtarlarıyla kullanılır mı?
Evet, geometri aynıdır. Ancak kritik bağlantılarda her zaman üreticinin belirttiği değerlere ve talimatlara uyun.
Uzatma Uzunluğu ve Açının Kadran Ayarına Etkisi
Tabloda bağlantı elemanında 100 ft-lb hedef tork ve 18 inç'lik bir anahtar (L = 18 in) kullanılmaktadır. Uzatma uzunluğu E inç cinsindendir ve θ açısı uzatma ile anahtar ekseni arasında ölçülür. Ayarlanmış ayar değeri \(T_{set} = T \cdot \frac{L}{L + E\cos\theta}\) formülüyle hesaplanır. Uzatmayı dikkate almayıp kadranı 100 ft-lb'ye ayarlarsanız, bağlantı elemanına aslında \(100 \cdot \frac{L + E\cos\theta}{L}\) uygulanır ve aşırı tork \(\frac{E\cos\theta}{L}\) olur.
| Uzatma E (in) | Açı θ | Ayarlanmış kadran değeri (ft-lb) | Düzeltilmezse aşırı tork |
|---|---|---|---|
| 2 | 0° | 90.0 | 11.1% |
| 2 | 45° | 92.7 | 7.9% |
| 2 | 90° | 100.0 | 0% |
| 3 | 0° | 85.7 | 16.7% |
| 3 | 45° | 89.5 | 11.8% |
| 3 | 90° | 100.0 | 0% |
| 6 | 0° | 75.0 | 33.3% |
| 6 | 45° | 80.9 | 23.6% |
| 6 | 90° | 100.0 | 0% |
Örnek (E = 6 in, θ = 0°): \(T_{set} = 100 \cdot \frac{18}{18 + 6\cos 0°} = 100 \cdot \frac{18}{24} = 75.0\) ft-lb. 90°'de uzatma anahtara dik olduğundan bir kol uzunluğu eklemez ve düzeltme gerekmez.
Tork ve Uzunluk Birim Dönüşümleri
| Büyüklük | Dönüşüm |
|---|---|
| Tork | 1 ft-lb = 1.3558 N·m |
| Tork | 1 N·m = 0.7376 ft-lb |
| Tork | 1 in-lb = 0.11298 N·m |
| Tork | 1 ft-lb = 12 in-lb |
| Tork | 1 kgf·m = 9.80665 N·m |
| Uzunluk | 1 in = 25.4 mm |
| Uzunluk | 1 ft = 304.8 mm (12 in) |
Önemli: Anahtar uzunluğu L ile uzatma uzunluğu E aynı birimde olmalıdır (ikisi de inç ya da ikisi de milimetre gibi). Yalnızca oranları önemli olduğundan birim sonucu değiştirmez, ancak birimleri karıştırmak yanlış sonuca yol açar. Seçtiğiniz tork birimi hem istenen torka hem de ayarlanmış değere uygulanır.
Temel Terimler
- Kuş ayağı anahtarı (crowfoot): kare uca takılan, açık uçlu ya da flare somunlu bir anahtar başlığıdır. Soket ulaşamayan bağlantılara erişmenizi sağlar ve genellikle kol uzunluğunu artırır.
- Tork adaptörü / uzatma: tork anahtarının tahrik ucu ile bağlantı elemanı arasına takılan ek parçadır (kuş ayağı, uzatma çubuğu, ofset adaptör). Anahtar ekseni boyunca uzanırsa etkin uzunluğu değiştirir.
- Etkin kol uzunluğu: anahtarın dönme noktasından (kolun kuvvet uygulama noktasından) bağlantı elemanının eksenine, anahtarın yönü boyunca ölçülen mesafedir. Uzatma ile birlikte \(L + E\cos\theta\) olur.
- Kadran / ayarlanan tork (Tset): bağlantı elemanının istenen torku almasını sağlamak için tork anahtarında gerçekte ayarladığınız değerdir.
- İstenen (bağlantı elemanı) torku (T): bağlantı elemanı için belirtilen ve elemanın gerçekte almasını istediğiniz tork değeridir.
- Anahtar uzunluğu (L): anahtarın tahrik merkezi ile kolun yük uygulama noktası arasındaki mesafedir; genellikle tutamağın merkezidir.
- Uzatma uzunluğu (E): anahtarın tahrik merkezi ile uzatma ya da kuş ayağı üzerinden bağlantı elemanının merkezi arasındaki mesafedir.
- Açı (θ): uzatma ile anahtar ekseni arasındaki açıdır. 0°'de uzatma tam uzunluğunu ekler, 90°'de hiç eklemez.
- Klik tipi ve kiriş tipi anahtar: klik tipi anahtar önceden ayarlanır ve ayarlanan tork değerine ulaşıldığında tıklar. Kiriş tipi anahtar torku bir ibre ve skala üzerinde gösterir. Her ikisi de torku anahtarın tahrik ucunda ölçer; bu nedenle düzeltme yapmadığınızda uzatma, bağlantı elemanındaki torku değiştirir.