Stokiyometri Hesaplayıcı Nedir?
Stokiyometri hesaplayıcı, bir kimyasal tepkimede miktarı bilinen bir maddeyi, denkleştirilmiş denklemin verdiği mol oranlarını kullanarak başka bir maddenin miktarına çevirir. Atomlar korunduğu için denkleştirilmiş denklemdeki katsayılar, her bir türün birbirine göre kaç mol tepkimeye girdiğini veya oluştuğunu tam olarak gösterir. Bu araç, kütleden kütleye dönüşümün üç adımını sizin yerinize yapar; böylece belirli bir girenden ne kadar ürün oluşacağını ya da ne kadar giren madde gerektiğini hızlıca bulabilirsiniz.
Formülün Açıklaması
Temel bağıntı kütleyi mole çevirir, mol oranıyla ölçekler ve tekrar kütleye döner:
$$m_{\text{product}} = \frac{m_{\text{given}}}{M_{\text{given}}} \times \frac{n_{\text{product}}}{n_{\text{given}}} \times M_{\text{product}}$$Burada \(m_{\text{given}}\) bilinen maddenin gram cinsinden kütlesi, \(M_{\text{given}}\) bu maddenin g/mol cinsinden mol kütlesi, \(n_{\text{given}}\) ve \(n_{\text{product}}\) denkleştirilmiş denklemdeki katsayılar, \(M_{\text{product}}\) ise hedef maddenin mol kütlesidir.
Nasıl Kullanılır?
Bildiğiniz maddenin kütlesini ve mol kütlesini, denkleştirilmiş denkleminizden aldığınız iki maddenin katsayılarını ve istediğiniz ürünün mol kütlesini girin. Hesaplayıcı; verilen maddenin mol sayısını, ürünün mol sayısını ve ürünün son kütlesini verir.
Çözümlü Örnek
\(\text{N}_2 + 3\,\text{H}_2 \rightarrow 2\,\text{NH}_3\) tepkimesinde 6 g hidrojenden ne kadar amonyak oluşur? Önce hidrojenin mol sayısını bulalım:
$$n_{\text{given}} = \frac{6}{2.016} = 2.976\,\text{mol}$$2:3 mol oranını uygulayıp ardından kütleye çevirelim:
$$n_{\text{product}} = 2.976 \times \frac{2}{3} = 1.984\,\text{mol}$$$$m_{\text{product}} = 1.984 \times 17.031 = 33.79\,\text{g}$$Yani 6 g hidrojenden yaklaşık 33,79 g amonyak elde edilir.
Yaygın Mol Kütleleri (g/mol)
Bir maddenin mol kütlesi, kimyasal formülündeki tüm atomların standart atom kütlelerinin toplamıdır ve gram/mol (g/mol) cinsinden ifade edilir. Aşağıdaki değerler IUPAC standart atom ağırlıklarına dayanır ve stokiyometri problemlerinde kütle-mol dönüşümü yaparken en sık ihtiyaç duyulan sayılardır.
| Madde | Formül | Mol kütlesi (g/mol) |
|---|---|---|
| Hidrojen gazı | H₂ | 2.016 |
| Azot gazı | N₂ | 28.014 |
| Oksijen gazı | O₂ | 31.998 |
| Amonyak | NH₃ | 17.031 |
| Su | H₂O | 18.015 |
| Karbondioksit | CO₂ | 44.009 |
| Metan | CH₄ | 16.043 |
| Sodyum klorür (sofra tuzu) | NaCl | 58.44 |
| Kalsiyum karbonat | CaCO₃ | 100.09 |
| Karbon (element) | C | 12.011 |
Örneğin CO₂, bir karbon atomundan (12,011) ve iki oksijen atomundan (2 × 15,999 = 31,998) oluşur; toplam \(12.011 + 31.998 = 44.009\) g/mol eder. Atom ağırlıkları periyodik tablonun sabitleridir ve hiçbir ülkeye özgü değildir; bu nedenle mol kütleleri her laboratuvarda aynıdır. Ders kitaplarında gördüğünüz küçük farklar yalnızca yuvarlamadan kaynaklanır.
Sık Sorulan Sorular
Katsayıları nereden alacağım? Denkleştirilmiş kimyasal denkleminizden; yani her formülün önündeki sayılardan.
Sınırlayıcı bileşen hesaba katılıyor mu? Hayır. Araç, verilen maddenin tamamen tükendiğini varsayar; sınırlayıcı bileşeni bulmak için hesabı her giren madde için ayrı ayrı yapın.
Üründen girene geri dönebilir miyim? Evet. Ürünü verilen madde, gireni de hedef madde olarak girmeniz yeterlidir.