Bu hesaplayıcı ne yapar?
Bir kamyonun kapasitesini yalnızca ağırlık belirlemez. Fayans ya da içecek gibi yoğun yükler, kasa daha dolmadan net yük sınırına ulaşır; sünger veya ambalaj malzemesi gibi hafif yükler ise yasal ağırlığın yarısında kasayı doldurur. Bu araç iki sınırı aynı anda değerlendirir ve hangisinin belirleyici olduğunu gösterir. Böylece daha büyük bir kasaya mı, yoksa daha yüksek taşıma kapasiteli bir şasiye mi ihtiyacınız olduğunu anlarsınız. Tüm girişler metriktir: ağırlık için kilogram, kasa için metre, koli için santimetre.
Nasıl kullanılır?
Önce kamyonun net yük kapasitesini (brüt araç ağırlığı eksi boş ağırlık), ardından kasanın iç uzunluğunu, genişliğini ve istif için kullanılabilir yüksekliğini girin. Sonra koli ölçülerini ve ağırlığını ekleyin. Son olarak yerleşim verimini belirleyin; boşlukları, palet taban alanlarını ve üst üste konamayan ürünleri hesaba katmak için genellikle %80–90 seçilir. %100 değerini yalnızca birbirine kusursuz oturan yükler için kullanın.
Formül
\(W_{max}\) = kg cinsinden net yük, \(w_{box}\) = koli başına ağırlık, \(V_{deck}\) = brüt kasa hacmi, \(e\) = yerleşim verimi ve \(v_{box}\) = koli hacmi olmak üzere:
$$N = \min\left(\left\lfloor \frac{W_{max}}{w_{box}} \right\rfloor, \left\lfloor \frac{V_{deck} \times e}{v_{box}} \right\rfloor\right)$$Yarım koli sevk edilemeyeceği için tam sayıya aşağı yuvarlama (taban fonksiyonu) kullanılır.
Çözümlü örnek
Net yük kapasitesi 10.000 kg olan bir kamyonun kasası 6 m × 2,4 m × 2,4 m. Her koli 120 × 100 × 100 cm ölçülerinde ve 300 kg ağırlığında; yerleşim verimi %85:
$$V_{deck} = 6 \times 2.4 \times 2.4 = 34.56\,\text{m}^3, \qquad v_{box} = \frac{120 \times 100 \times 100}{1{,}000{,}000} = 1.2\,\text{m}^3$$$$N = \min\left(\left\lfloor \frac{10000}{300} \right\rfloor, \left\lfloor \frac{34.56 \times 0.85}{1.2} \right\rfloor\right) = \min(33, 24) = 24$$Yani toplam 7.200 kg ağırlığında 24 koli sığar. Bu yük hacimle sınırlıdır ve 2.800 kg net yük kapasitesi kullanılmadan kalır.
Standart Kamyon, Dorse ve Konteyner Kapasiteleri
Aşağıdaki değerler, yaygın kullanılan araçlar ve ISO konteynerler için yayımlanan tipik rakamlardır. Brüt araç ağırlığına göre adlandırılan sınıflar (7,5 t, 18 t, 26 t, 44 t) İngiltere ve Avrupa uygulamasına aittir; Kuzey Amerika'da kamyonlar farklı sınıflandırılır (Class 6–8; Interstate otoyol sisteminde 80.000 lb federal brüt kombinasyon sınırı), dolayısıyla net yük sütunu doğrudan Türkiye'deki araçlara aktarılamaz. Türkiye'de yasal ağırlık ve aks yükü sınırları için karayolu mevzuatı ile araç ruhsatı esas alınmalıdır. Konteyner ölçüleri ISO standardıdır ve dünya genelinde aynıdır.
| Araç / birim | Tipik net yük | İç U × G × Y (m) | Brüt yük hacmi | Palet yeri (zemine yüklemeli) |
|---|---|---|---|---|
| Transit boyutunda panelvan (uzun şasi, orta tavan) | 1,0–1,4 t | 3,4 × 1,7 × 1,9 | ≈ 11 m³ | 3–4 Euro (1200 × 800 mm) |
| 7,5 t rijit kapalı kasa / tenteli | 2,8–3,5 t | 6,0 × 2,3 × 2,2 | ≈ 30 m³ | ≈ 10 Euro |
| 18 t rijit | 9–10 t | 7,2 × 2,45 × 2,5 | ≈ 44 m³ | ≈ 18 Euro / 14 standart (1200 × 1000 mm) |
| 26 t rijit (3 akslı) | 15–16 t | 9,0 × 2,45 × 2,6 | ≈ 57 m³ | ≈ 20–22 Euro / 18 standart |
| 44 t çekici + tenteli dorse (13,6 m) | 26–29 t | 13,6 × 2,45 × 2,7 | ≈ 90 m³ | 33 Euro / 26 standart |
| 20 ft ISO konteyner (genel amaçlı) | ≈ 28 t | 5,90 × 2,35 × 2,39 | ≈ 33 m³ | 11 Euro / 9–10 standart |
| 40 ft ISO konteyner (genel amaçlı) | 26–28 t | 12,03 × 2,35 × 2,39 | ≈ 67 m³ | 25 Euro / 20–21 standart |
| 40 ft high-cube ISO konteyner | ≈ 26 t | 12,03 × 2,35 × 2,69 | ≈ 76 m³ | 25 Euro / 20–21 standart |
Palet sayıları şöyle çıkar: 2,45 m genişliğindeki dorseye 800 mm kenarları boyunca yan yana üç Euro palet girer (3 × 800 = 2400 mm); 13,6 m'lik zemin ise 1200 mm'lik 11 sıraya bölünür ve \(3 \times 11 = 33\) palet yeri elde edilir. Aynı dorse 1200 × 1000 mm standart paletlerle yüklenirse enine iki palet (2 × 1200 = 2400 mm) ve 1000 mm'lik 13 sıra sığar; sonuç 26 palet yeridir.
Net yük değerleri çok değişebilir. Şasi özelliklerine, kasa ve hidrolik kuyruk (tail-lift) ağırlığına, yakıt ve AdBlue miktarına, sürücü/ekip payına göre değişir; kâğıt üzerinde aynı olan iki 18 t rijit araç arasında birkaç yüz kilogram fark olabilir. Konteynerin net yükü de kapısında yazılı dara ağırlığına bağlıdır. Herhangi bir tablodan çok aracın üretici plakasını (veya konteynerin CSC plakasını) esas alın ve yol otoritesinin aks ağırlığı sınırlarının, plakadaki brüt ağırlıktan önce devreye girebileceğini unutmayın.
Ağırlık Sınırlı ve Hacim Sınırlı Yükleme Senaryoları
Altı senaryonun tamamında aynı araç kullanılmıştır: 26.000 kg net yüke ve 13,6 × 2,45 × 2,7 m kasaya sahip 44 t çekici + tenteli dorse; yerleşim verimi %85.
$$V_{deck} = 13.6 \times 2.45 \times 2.7 = 89.96\ \text{m}^3 \qquad V_u = 89.96 \times 0.85 = 76.47\ \text{m}^3$$
Hesaplayıcı iki üst sınırdan düşük olanı alır; yani daha küçük koli sayısı belirleyici sınırdır:
$$N = \min\left( \left\lfloor \frac{26{,}000}{w_{box}} \right\rfloor,\ \left\lfloor \frac{76.47}{V_{box}} \right\rfloor \right)$$
| Yük | Koli (cm) | Koli hacmi | Koli ağırlığı | Ağırlığa göre adet | Hacme göre adet | Nihai N | Sevk edilen ağırlık | Kullanılan net yük | Kullanılan hacim | Belirleyici sınır |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Seramik fayans | 40 × 40 × 20 | 0,032 m³ | 30 kg | 866 | 2.389 | 866 | 25.980 kg | %99,9 | %36,2 | Ağırlık |
| Şişelenmiş içecek | 40 × 30 × 30 | 0,036 m³ | 15 kg | 1.733 | 2.124 | 1.733 | 25.995 kg | %100,0 | %81,6 | Ağırlık |
| Kitap | 40 × 30 × 30 | 0,036 m³ | 20 kg | 1.300 | 2.124 | 1.300 | 26.000 kg | %100,0 | %61,2 | Ağırlık |
| Genel kuru yük (dengeye yakın) | 50 × 40 × 30 | 0,060 m³ | 20 kg | 1.300 | 1.274 | 1.274 | 25.480 kg | %98,0 | %100,0 | Hacim (%2 farkla) |
| Paketlenmiş sünger | 60 × 60 × 60 | 0,216 m³ | 4 kg | 6.500 | 354 | 354 | 1.416 kg | %5,4 | %100,0 | Hacim |
| Boş plastik kasalar | 60 × 40 × 40 | 0,096 m³ | 2 kg | 13.000 | 796 | 796 | 1.592 kg | %6,1 | %99,9 | Hacim |
Fayans satırı için adım adım hesap:
$$V_{box} = \frac{40 \times 40 \times 20}{1{,}000{,}000} = 0.032\ \text{m}^3$$
$$N = \min\left( \left\lfloor \frac{26{,}000}{30} \right\rfloor,\ \left\lfloor \frac{76.47}{0.032} \right\rfloor \right) = \min(866,\ 2389) = 866\ \text{koli}$$
Sonucu belirleyen şey yükün yoğunluğudur. Fayansın yoğunluğu yaklaşık 940 kg/m³ olduğundan dorse ağırlıkla dolar ve kasanın kabaca üçte ikisi boş kalır; bu, “taşıması ağır, boşa giden hacmi pahalı” diyebileceğimiz klasik profildir. Sünger ve boş kasalar sırasıyla yaklaşık 19 kg/m³ ve 21 kg/m³ yoğunluktadır; net yükün %6'sından azını kullanarak hacmi doldururlar. Nakliye ücretlerinin bu tür yüklerde hacimsel (desi) ağırlık üzerinden hesaplanmasının nedeni budur. Genel kuru yük satırı verimli durumdur: net yükün %98,0'ı ve kullanılabilir hacmin %100,0'ı kullanılır, iki üst sınır arasında yalnızca %2 fark vardır. Bu dorse için başa baş yoğunluk \(26{,}000 \div 76.47 \approx 340\ \text{kg/m}^3\) değeridir; bundan yoğun yükler ağırlıkla, daha hafif yükler hacimle sınırlanır.
Pratik Yükleme Önerileri
- Koli sayısını her zaman aşağı yuvarlayın. Hesaplayıcı iki üst sınırı da aşağı yuvarlar; çünkü yarım koli gönderemezsiniz ve “neredeyse sığan” koli, ikinci bir araç tutmanıza veya rampada yeniden düzenleme yapmanıza yol açar. Aracın verdiği tam sayıya göre plan yapın.
- Yük hacimle sınırlıysa net yük değil, hacim satın alın. High-cube konteyner veya daha yüksek/uzun bir kasa doğrudan çözümdür; 40 ft high-cube, aynı taban alanında standart 40 ft'ye göre yaklaşık 9 m³ fazla hacim sağlar. Koli dayanımı izin veriyorsa çift kat istif daha ucuz bir çözümdür; kolinin üzerindeki istif dayanımı işaretini kontrol edin ve nemli ortamda ya da uzun depolamada dayanımın belirgin biçimde düştüğünü unutmayın.
- Kolileri kasa ölçüsüne tam oturacak şekilde yeniden boyutlandırın. 2,45 m genişliğindeki kasaya 40 cm'lik 6 koli 5 cm boşlukla sığar, 60 cm'lik ise yalnızca 4 koli sığar ve her sırada 5 cm boşa gider. Koli ölçüsünü birkaç santimetre değiştirip genişliğe tam sayıda koli oturtmak, çoğu zaman yerleşim verimini artırmaya çalışmaktan daha fazla kapasite kazandırır.
- Yük ağırlıkla sınırlıysa son birkaç koli için zorlamayın. Daha yüksek taşıma kapasiteli bir şasiye geçin veya sevkiyatı iki araca bölün. Plaka ağırlığını aşmak hemen her ülkede ihlaldir ve genellikle sigortayı geçersiz kılar; hiçbir ticari kazanç buna değmez.
- Ürün dışındaki her şey için net yükten pay ayırın. Ahşap bir EUR/EPAL paleti yaklaşık 25 kg, plastik karşılığı ise kabaca 15–20 kg çeker; yalnızca 26 palet 500–650 kg tutar. Kaç koli sığacağına karar vermeden önce dunnage (yük sabitleme malzemesi), yük çubukları, köşe koruyucular, kayışlar, battaniyeler ve iade edilebilir ambalajları da ekleyin.
- Net yükte %5–10 pay bırakın. Ahşap paletler ve kâğıt bazlı ambalajlar nemli ortamda ağırlık kazanır, gerçek koli ağırlıkları beyan edilenin üzerine çıkabilir ve kantarların da kendi tolerans payı vardır. Kâğıt üzerinde plakanın %100,0'ına kadar yüklemek, pratikte fazla yükle yola çıkmak demektir.
- Yalnızca toplam ağırlığa değil, aks yüklerine de bakın. Bir araç brüt ağırlık açısından yasal olsa bile çekici veya arka akstan aşırı yüklü olabilir. Yoğun yükü kasa boyunca eşit dağıtın; ön duvara ya da arka tarafa yığmayın, ağırlık merkezini alçak ve ortada tutun, varsayım yerine aks ağırlığı ölçümleriyle doğrulayın.
- Paletleri her katta tam sayıda koli olacak şekilde hazırlayın. Karışık veya eksik katlar yüksekliği boşa harcar, istifi dengesizleştirir; streç filmi ve yük sabitleme hesaplarını da anlamsız kılar. Düzenli bir kat deseni, sayımın kapıda kontrol edilmesini de kolaylaştırır.
- Sevkiyattan önce plakayı doğrulayın. Filo tablosuna değil, sevkiyata gelen gerçek aracın üretici plakasındaki veya şasi numarasına bağlı brüt ağırlık değerini ve gerçek konteynerin üzerindeki dara ağırlığını okuyun. Dorse değişimleri, kasa veya hidrolik kuyruk montajları kullanılabilir net yükü değiştirir.
Bu hesaplayıcı bir planlama tahmini verir; yasal uygunluk belgesi değildir. Kolilerin aynı olduğunu, kasanın dikdörtgen olduğunu ve tek bir yerleşim verimi değeri kullanıldığını varsayar; aks dağılımını, yük sabitleme kuvvetlerini, tehlikeli madde ayrımını, soğutmalı araçlardaki hava akış boşluklarını, tekerlek yuvalarını veya faaliyet gösterdiğiniz yerde geçerli yük emniyeti standartlarını modellemez. Sevkiyattan önce her yükü araç plakası, kantar ve geçtiğiniz ülkenin karayolu taşımacılığı kurallarıyla karşılaştırarak doğrulayın.
Sıkça Sorulan Sorular
Net yük, brüt araç ağırlığıyla aynı şey midir? Hayır. Net yük, brüt araç ağırlığından kamyonun boş (dara) ağırlığı çıkarılarak bulunur; ayrıca sürücüyü, yakıtı ve tüm palet veya dunnage malzemesini de karşılamalıdır.
Neden %100 yerleşim verimi kullanmamalıyım? Gerçek yüklerde palet taşmaları, forklift erişimi için bırakılan boşluklar, yük çubukları ve üst üste konamayan koliler yüzünden alan boşa gider. Planlamada %15'lik bir pay yaygın bir değerdir.
Sonuç yükün yasal olduğunu garanti eder mi? Hayır. Toplam ağırlık uygun olsa bile yük çok önde veya arkada kalırsa tek bir aks aşırı yüklenebilir; bu yüzden aks yüklerini ve yük emniyetine ilişkin yerel düzenlemeleri de kontrol edin.