Bu hesaplayıcı ne yapar?
Bu araç, üzerinden araçla geçilerek sıkıştırılan, duvarsız (silo duvarı olmayan) bir silaj yığınının boyutunu hesaplar. Araç ABD ölçü birimleriyle çalışır: boyutlar için fit (1 ft = 0,3048 m), tonaj için kısa ton (2.000 lb ≈ 907 kg) ve yaş (taze) yem yoğunluğu için lb/ft³ (1 lb/ft³ ≈ 16,02 kg/m³). Türkiye'de metrik sistem kullanıldığından, ölçülerinizi girmeden önce fit ve kısa tona çevirmeniz gerekir. Depolamanız gereken silaj miktarını, ulaşmayı beklediğiniz sıkışmış yoğunluğu ve yığın platformunuzda kurabileceğiniz yığın şeklini girin. Hesaplayıcı gereken yığın uzunluğunu; ayrıca toplam hacmi, uzunluğun her fitine düşen tonajı, zemin ayak izini ve üst yüzeyi ile iki yan şevi örtmek için gereken yaklaşık plastik alanını verir.
Formül açıklaması
Sıkıştırılmış yığın, yamuk kesitli bir prizma olarak modellenir. \(W_b\) = ft cinsinden taban genişliği, \(H\) = oturmuş yükseklik (ft) ve \(s\) = yan eğim oranı (1 ft yükselmeye karşılık gelen yatay mesafe, ft) olmak üzere, üst genişlik \(W_t = W_b - 2sH\) ve kesit alanı şöyledir:
$$A = \frac{W_b + W_t}{2}\times H = (W_b - sH)H$$\(T\) ton silaj için, \(D\) lb/ft³ yoğunlukta gereken hacim \(V = 2000T/D\) olduğundan yığın uzunluğu:
$$L = \frac{2000\,T}{D\,(W_b - sH)H}$$İstenen yükseklik için taban çok dar kalırsa şevler birbiriyle kesişir ve yığın \(H_{max} = W_b/(2s)\) yüksekliğinde sivri bir tepe ile sınırlanır.
Çözümlü örnek
44 lb/ft³ yoğunlukta 1000 ton silajı 60 ft tabanlı, 10 ft oturmuş yükseklikli ve 2:1 şevli bir yığında depolayalım. Üst genişlik \(60 - 2\times 2\times 10 = 20\) ft olur, dolayısıyla
$$A = \frac{60 + 20}{2}\times 10 = 400\ \text{ft}^2$$$$V = \frac{2000\times 1000}{44} = 45{,}455\ \text{ft}^3,\qquad L = \frac{45{,}455}{400} \approx 113.6\ \text{ft}$$Bu yığının her fiti \(400\times 44/2000 = 8.8\) ton silaj taşır.
Temel Terimler ve Değişkenler
| Terim | Simge / birim | Anlamı |
|---|---|---|
| Taban genişliği | \(W_b\), ft | Yığının zemindeki ayak izinin genişliği; platform boyunca bir şev ayağından diğerine ölçülür. En geniş ölçüdür ve ulaşılabilecek azami yüksekliği belirler. |
| Üst genişlik | \(W_t\), ft | Düz tepe yüzeyinin genişliğidir; girilmez, hesaplanır: \(W_t=\max(W_b-2sH,\,0)\). Sonucun 0 çıkması, şevlerin bir sırtta buluştuğu ve kesitin üçgen olduğu anlamına gelir. |
| Oturmuş yükseklik | \(H\), ft | Sıkıştırma ve oturma sonrasındaki yükseklik; doldurma sırasındaki gevşek yığının yüksekliği değildir. Gevşek yem ciddi biçimde oturur, bu yüzden doldurma yüksekliğini girmek kapasiteyi olduğundan fazla gösterir. |
| Azami yükseklik | \(H_{max}=\dfrac{W_b}{2s}\), ft | İki yan şevin kesiştiği yükseklik. Bunun üzerinde girilen her değer hesaplayıcı tarafından sınırlanır; çünkü o tabanda fazladan yükseklik fiziksel olarak oluşamaz. |
| Yan eğim oranı | \(s\), 1 ft yükselmeye karşılık ft yatay mesafe | Her 1 ft dikey yükselmeye karşılık gelen yatay mesafe; 3:1 şeklinde yazılır (3 girin). Büyük \(s\), daha yatık ve üzerinde sürmesi daha güvenli şevler demektir; ancak uzunluğun her fitine düşen hacim azalır. |
| Sıkışmış yaş yem yoğunluğu | \(D\), lb/ft³ (yaş bazda) | Oturmuş yığının her fit küpündeki nemli, taze yem kütlesi. ABD yayım kuruluşları sıkıştırılmış mısır silajı için genellikle en az 44 lb/ft³ yaş yem yoğunluğunu hedefler; 38 lb/ft³ zayıf, 48 lb/ft³ çok iyi sıkıştırmayı temsil eder. |
| Kuru madde ve yaş yem | % KM | Yaş yem kütlesi suyu da içerir; kuru madde (KM) nem çıkarıldıktan sonra kalandır. %35 KM'li ve 44 lb/ft³ yaş yoğunluklu mısır silajı yaklaşık 15,4 lb KM/ft³ içerir. Bu hesaplayıcı tamamen yaş yem tonajı ve yaş yem yoğunluğuyla çalışır; KM yoğunluğu girmeyin. |
| Kısa ton | 2.000 lb | Her yerde kullanılan kütle birimi (ABD tonu). \(L=2000T/(D\!\cdot\!A)\) formülündeki 2000 çarpanı buradan gelir. Metrik ton 2.204,6 lb'dir ve bu araç metrik tonu varsaymaz; yaklaşık olarak 1 metrik ton ≈ 1,102 kısa tondur. |
| Kesit alanı | \(A\), ft² | Yemleme yüzüne bakıldığında görülen yamuğun (ya da üçgenin) alanı: \(A=\frac{W_b+W_t}{2}H\). |
| Uzunluğun fitine düşen ton | t/ft | \(D\cdot A/2000\) — yemleme yüzünün her fitinin arkasında ne kadar yem durduğunu gösterir. Yığın şeklini sürü büyüklüğü ve yemleme hızıyla eşleştirmek için en yararlı tek değerdir. |
| Yemleme yüzü | — | Yemin alındığı dikey kesit ucu. Yüz ilerleme hızı, bu yüzün günde kaç inç ilerlediğidir (in/gün); ABD yayım kuruluşları havayla temas kaynaklı bozulmanın önüne geçmek için serin havada günde en az 6 in, sıcak havada 12 in önerir. |
| Fire (kayıp) | % KM kaybı | Fermantasyon, solunum, yüzey bozulması ve yemleme sırasında kaybedilen kuru madde. Bu hesaplayıcının geometrisine dahil değildir: girdiğiniz tonaj yığının taşıdığı tonajdır, yemleyeceğiniz tonaj değildir. |
| Üzerinden geçilen yığın | — | Yan duvarı olmayan bir platform üzerine kurulan, eğimli yan yüzeylerinden araçla geçilerek sıkıştırılan bağımsız yığın. Silo (bunker) betonarme duvarlıdır (yanlar dikeydir, bu eğim modeli geçerli olmaz); silaj balyası/torbası ise kapalı polietilen bir tüptür. Üçü de aynı ürünü farklı geometri ve farklı sıkıştırma kontrolüyle depolar. |
| Örtü alanı | ft² | Tepe yüzeyi ile iki şevi örtmek için gereken plastik: \(L\left(W_t+2H\sqrt{s^{2}+1}\right)\). İki uç yüzü kapsamaz; bindirme ve zemine sabitleme payı içermez. |
Pratik Boyutlandırma ve Örtü Önerileri
- Yemleyeceğiniz miktara değil, yığına koyacağınız ürüne göre boyutlandırın. Hesaplayıcının geometrisi fireyi dikkate almaz; bu nedenle yemlemeyi planladığınız tonaja yaklaşık %10–15 ekleyip öyle girin. Yemlikte 1000 ton gerekiyorsa yaklaşık 1100–1150 ton için boyutlandırın. 44 lb/ft³, 60 ft taban, 10 ft oturmuş yükseklik ve 3:1 şevde 1150 ton için 174.2 ft gerekir; fire payı olmadan 151,5 ft yeterdi — yani sadece fire payı yüzünden yaklaşık 23 ft fazladan platform gerekir.
- Hesaplanan uzunluğa platformda 10–20 ft ekleyin. Hesaplayıcının verdiği değer yalnızca yemin kendi uzunluğudur. Arkada bir çıkış rampasına, yemleme yüzünü düzeltip kesmek için boşluğa, yükleyici ve sıkıştırma traktörü için dönüş alanına da ihtiyacınız var. Taban genişliğine karar vermeden önce platformu ölçün.
- Plastiği hesaplanan örtü alanından her kenarda 4–6 ft daha geniş sipariş edin. Örtü değeri, tepe ve şevleri ayak hizasında kenardan kenara tam olarak kapsar. Örtüyü zemin seviyesinde kapatıp ağırlıkla sabitlemek için platforma yatay serilecek malzemeye, dikişlerdeki bindirmeye ve iki uç yüzü sarmaya yetecek kadar fazlalığa ihtiyaç vardır. Yaygın uygulama, doğrudan yemin üzerine serilen oksijen bariyerli bir film ve üzerine konan geleneksel bir üst örtüdür; bu, ince bariyer filmini yırtılmaya karşı korur.
- Örtüyü ağır biçimde ağırlıklandırın, kenarları en sıkı kapatın. Genel kural, örtülen yüzeyin her 4–5 ft²'sine bir lastik yan duvarı koymaktır; lastikler birbirine değer ya da neredeyse değer biçimde dizilmeli, iki şev ayağı boyunca ve her dikişte kesintisiz bir ağırlık hattı bulunmalıdır. Yukarıdaki örnek yığın 9.583 ft² olduğundan yaklaşık 1.900–2.400 lastik yan duvarı gerektirir. Havanın girdiği yerler kenarlar ve dikişlerdir; örtünün ortası en az kritik bölgedir.
- Kısa platformu daha yüksek yığınla çözmeye çalışmayın. Yükseklik \(H_{max}=W_b/(2s)\) ile sınırlıdır — 60 ft tabanda 4:1 şevlerle bu değer 7,5 ft'tir ve 10 ft girmek, hesaplayıcının saymayı reddettiği bir tepe oluşturur. Daha fazla hacme ihtiyacınız varsa tabanı genişletin ya da şev eğimini bilinçli olarak yatıklaştırın; geniş taban, yüksek tepeye göre fit başına tonajı çok daha hızlı artırır.
- Sıkıştırma ağırlığını teslimat hızına uydurun. Girdiğiniz yoğunluk bir varsayımdır, garanti değildir. ABD'de yaygın bir pratik kural, saatte teslim edilen her ton ürün için yaklaşık 800–1.000 lb traktör ağırlığıdır: saatte 100 ton teslimatta bu, yığın üzerinde 80.000–100.000 lb traktör demektir ve ürün ince katmanlar halinde (6 in veya daha az) kesintisiz sıkıştırılmalıdır. Gerçek sıkıştırma ağırlığınız yetersizse 44 yerine 38 lb/ft³ ile planlayın ve daha uzun yığını kabul edin.
- Yığını kurmadan önce fit başına tonu günlük yemleme miktarınızla karşılaştırın. Günlük yaş yem tüketimini fit başına ton değerine bölerek yüzün günlük ilerlemesini bulun, sonra 12 ile çarparak in/gün'e çevirin. 6,60 t/ft olan örnek yığın, günde en az 3,3 t yemlerseniz günde 6 in, 6,6 t yemlerseniz günde 12 in ilerler. Sürünüz serin havada günde yaklaşık 6 in, sıcak havada 12 in ilerlemeyi sürdüremiyorsa yığını daha dar ya da daha alçak yapın — asla daha uzun değil. Aynı tonajdaki uzun ve dar bir yığın hızlı tükenir; kısa ve tombul bir yığın ise yemleme yüzünde bozulur.
- Yığın kapatıldıktan sonra varsayılan yoğunluğu doğrulayın. Gelen yükleri tartın, bitmiş yığını ölçün ve \(D=2000T/(A\cdot L)\) ile geriye doğru hesaplayın. Bu ölçülmüş değer, gelecek yılın boyutlandırması ve stok kaydınız için kullanacağınız sayıdır.
Bu bölüm, üzerinden geçilerek sıkıştırılan yığınlar için yaygın kullanılan ABD yayım (extension) rehberliğine dayanan genel tarımsal ve yönetsel bilgidir; işletmenize özel profesyonel tarım, mühendislik ya da güvenlik tavsiyesi değildir. Silaj yığınları ciddi birer çığ ve makine kazası riskidir — yemleme yüzünün altını asla oymayın, düzeltilmemiş bir yüzün dibinde asla durmayın; yerinize özgü gereklilikler için yerel Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne, yetkin bir hayvan besleme uzmanına ve sigortacınıza danışın.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi yoğunluğu kullanmalıyım? İyi sıkıştırılmış mısır silajı genellikle yaş yem bazında 40–48 lb/ft³ aralığındadır; yonca silajı (haylage) ve gevşek sıkıştırılmış yığınlarda değer daha düşüktür. Başlangıç için 44 lb/ft³ kullanın ve karot (örnek) ölçümüne göre ayarlayın.
Yan eğimler neden önemli? Yaklaşık 3:1'den daha yatık şevler sıkıştırma traktörleri için daha güvenlidir; ancak üst genişliği ve dolayısıyla fit başına tonajı azaltır, bu da daha uzun bir yığın gerektirir.
Sonuca fire dahil mi? Hayır. Fermantasyon ve yüzey bozulması genellikle ürünün %10–15'ine mal olur; boyutlandırmadan önce hedef tonajınıza bu payı ekleyin.
Yüz boyunca ne kadar hızlı yemlemeliyim? Günlük yemlemenizi fit başına ton değeriyle karşılaştırın: kışın günde en az 6 in, yazın 12 in ilerlemek yemleme yüzünü sağlıklı tutar.