Bu hesaplayıcı nedir?
Bu araç ABD'ye özeldir ve Ulusal Elektrik Yönetmeliği'ni (National Electrical Code, NFPA 70) esas alır. Boru (raceway) içindeki veya kablo içindeki iletkenler için Tablo 310.16 akım taşıma kapasitelerini (ampasite), 310.15(B)(1) ortam sıcaklığı düzeltme katsayılarını (tablo 30 °C ortam sıcaklığına göredir) ve 310.15(C)(1) iletken sayısı azaltma katsayısını kullanır. 14 AWG ile 500 kcmil arasındaki bakır ve alüminyum iletkenleri boyutlandırır. ABD dışındaysanız kendi ülkenizin tesisat kurallarını uygulamalısınız: Türkiye'de Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ve TS HD 60364 serisi geçerlidir; kesitler AWG yerine mm² cinsinden verilir ve akım taşıma kapasiteleri ile düzeltme katsayıları NEC'ten farklıdır. Bu hesaplayıcıyı Türkiye'deki bir projede doğrudan ölçü olarak değil, ABD standardına göre yapılmış bir karşılaştırma aracı olarak kullanın.
Nasıl kullanılır?
Yük akımını, sistem gerilimini, devrenin bir fazlı mı yoksa üç fazlı mı olduğunu ve tek yön hat uzunluğunu girin. Ardından iletken malzemesini ve bağlantı klemenslerinizin izin verdiği yalıtım sıcaklık sütununu seçin (NEC 110.14(C) gereği 100 A ve altındaki ekipmanların çoğu 75 °C sütunuyla sınırlıdır). Ortam sıcaklığını ve aynı boru içinde akım taşıyan iletken sayısını ekleyin, sonra bir gerilim düşümü hedefi belirleyin — linye/kol devreleri için %3 yaygın olarak önerilen (bilgilendirici nitelikteki) değerdir.
Formül
Önce gereken tablo ampasitesi hesaplanır. Burada \(I_{load}\) = amper cinsinden yük akımı, \(F_{cont}\) = sürekli yükler için 1,25, \(C_{temp}\) = ortam sıcaklığı düzeltmesi ve \(C_{fill}\) = iletken sayısı azaltma katsayısıdır:
$$A_{req} = \frac{I_{load} \times F_{cont}}{C_{temp} \times C_{fill}}$$Sonra tablo ampasitesi \(A_{req}\) değerine ulaşan en küçük iletken seçilir ve gerilim düşümü açısından kontrol edilir. Burada \(L\) = tek yön uzunluk (feet) ve \(CM\) = dairesel mil (circular mils) cinsinden kesittir:
$$V_{drop} = \frac{M \times K \times I \times L}{CM}$$Hesaplayıcı, ampasiteden çıkan kesit ile gerilim düşümünden çıkan kesitten hangisi büyükse onu sonuç olarak verir.
Örnek hesap
240 V, bir fazlı bir devrede 40 A sürekli olmayan yük; tek yön 100 ft, bakır iletken, 75 °C sütunu, 30 °C ortam sıcaklığı ve 3 adet akım taşıyan iletken. Düzeltme katsayılarının ikisi de 1,00 olduğundan \(A_{req} = 40\) A olur ve bu şartı sağlayan en küçük iletken 8 AWG bakırdır (50 A). Şimdi \(CM = 16510\) ile gerilim düşümünü kontrol edelim:
$$V_{drop} = \frac{2 \times 12.9 \times 40 \times 100}{16510} = 6.25\,\text{V} = 2.6\%$$Bu değer %3'ün altında kaldığı için sonuç 8 AWG bakır iletkendir.
Sık sorulan sorular
Alüminyumda neden daha büyük kesit gerekiyor? Alüminyumun iletkenliği bakırın yaklaşık %61'i kadardır; bu yüzden aynı dairesel mil değerinde hem akım taşıma kapasitesi daha düşük hem de gerilim düşümü daha yüksektir. Pratikte genellikle iki AWG kademe daha kalın iletken gerekir.
90 °C sütununu kullanabilir miyim? Yalnızca düzeltme (derating) hesabında. Nihai ampasite, bağlantı noktalarının sıcaklık değerini aşamaz; bu da çoğunlukla 60 °C veya 75 °C'dir.
Bu araç sigorta/şalter seçimi yapar mı? Hayır. Aşırı akım koruması NEC 240.4'e göre belirlenir; buna 14/12/10 AWG bakır için geçerli 15/20/30 A küçük iletken sınırları da dahildir.
NEC Kapasite ve Düzeltme Faktörü Tabloları
Aşağıdaki tablolar Birleşik Devletler Ulusal Elektrik Kodeksi (NFPA 70)'den alınmıştır. Sadece NEC'nin kanun olarak kabul edildiği yerlerde (ABD eyaletleri ve bölgeleri ve buna atıfta bulunan yargı alanları) geçerlidir. Diğer ülkeler farklı kurallar kullanır — Birleşik Krallık'ta IEC 60364 / BS 7671, Kanada'da CSA C22.1, Avustralya'da AS/NZS 3000 — ve bunların taşıma kapasitesi tabloları bunlarla değiştirilemez. Değerler, yaygın olarak kullanılan NEC 2017/2020/2023 sürümlerini yansıtır; her zaman yetki sahibi yerel otoritesi (AHJ) tarafından fiilen kabul edilen kod sürümüne karşı doğrulayın. Bu sayfa referans materyalidir, basılı kod veya lisanslı elektrikçinin yerine geçmez.
Tablo 310.16 — İzoleli İletkenler için İzin Verilen Kapasiteler
Bir raceway, kabloda veya doğrudan gömülü olmayan üçten fazla akım taşıyan iletken yok; ortam sıcaklığı 30 °C (86 °F).
| Boyut (AWG/kcmil) | Bakır (A) | Alüminyum / Cu-kaplı Al (A) | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 60 °C | 75 °C | 90 °C | 60 °C | 75 °C | 90 °C | |
| 14 | 15 | 20 | 25 | — | — | — |
| 12 | 20 | 25 | 30 | 15 | 20 | 25 |
| 10 | 30 | 35 | 40 | 25 | 30 | 35 |
| 8 | 40 | 50 | 55 | 30 | 40 | 45 |
| 6 | 55 | 65 | 75 | 40 | 50 | 55 |
| 4 | 70 | 85 | 95 | 55 | 65 | 75 |
| 3 | 85 | 100 | 115 | 65 | 75 | 85 |
| 2 | 95 | 115 | 130 | 75 | 90 | 100 |
| 1 | 110 | 130 | 145 | 85 | 100 | 115 |
| 1/0 | 125 | 150 | 170 | 100 | 120 | 135 |
| 2/0 | 145 | 175 | 195 | 115 | 135 | 150 |
| 3/0 | 165 | 200 | 225 | 130 | 155 | 175 |
| 4/0 | 195 | 230 | 260 | 150 | 180 | 205 |
| 250 | 215 | 255 | 290 | 170 | 205 | 230 |
| 300 | 240 | 285 | 320 | 195 | 230 | 260 |
| 350 | 260 | 310 | 350 | 210 | 250 | 280 |
| 400 | 280 | 335 | 380 | 225 | 270 | 305 |
| 500 | 320 | 380 | 430 | 260 | 310 | 350 |
Alüminyum, Tablo 310.16'da 14 AWG olarak listelenmemiştir. Ayrıca, 90 °C sütununun genel olarak yalnızca düzeltme ve ayarlama faktörleri uygulamak için kullanıldığına dikkat edin — nihai kapasite hala 110.14(C) altındaki terminal derecelendirmesi tarafından sınırlandırılır ve küçük iletkenler 240.4(D) tarafından daha da sınırlandırılır.
Tablo 310.15(B)(1) — Ortam Sıcaklığı Düzeltme Faktörleri
Ortam sıcaklığı 30 °C tablo tabanından farklı olduğunda Tablo 310.16 değerine uygulanan çarpanlar \(F_{temp}\).
| Ortam (°C) | Ortam (°F) | 60 °C sütunu | 75 °C sütunu | 90 °C sütunu |
|---|---|---|---|---|
| 10 veya daha az | 50 veya daha az | 1.29 | 1.20 | 1.15 |
| 11–15 | 51–59 | 1.22 | 1.15 | 1.12 |
| 16–20 | 60–68 | 1.15 | 1.11 | 1.08 |
| 21–25 | 69–77 | 1.08 | 1.05 | 1.04 |
| 26–30 | 78–86 | 1.00 | 1.00 | 1.00 |
| 31–35 | 87–95 | 0.91 | 0.94 | 0.96 |
| 36–40 | 96–104 | 0.82 | 0.88 | 0.91 |
| 41–45 | 105–113 | 0.71 | 0.82 | 0.87 |
| 46–50 | 114–122 | 0.58 | 0.75 | 0.82 |
| 51–55 | 123–131 | 0.41 | 0.67 | 0.76 |
| 56–60 | 132–140 | — | 0.58 | 0.71 |
| 61–70 | 141–158 | — | 0.33–0.47 | 0.58–0.65 |
| 71–80 | 159–176 | — | — | 0.41–0.50 |
Tablo 310.15(C)(1) — Üçten Fazla Akım Taşıyan İletkenler için Ayarlama Faktörleri
Üçten fazla akım taşıyan iletken 600 mm'den (24 inç) fazla bir raceway veya kabloda paylaşıldığında uygulanan çarpanlar \(F_{fill}\).
| Akım taşıyan iletken sayısı | Tablo değerinin yüzdesi | Faktör |
|---|---|---|
| 1–3 | %100 | 1.00 |
| 4–6 | %80 | 0.80 |
| 7–9 | %70 | 0.70 |
| 10–20 | %50 | 0.50 |
| 21–30 | %45 | 0.45 |
| 31–40 | %40 | 0.40 |
| 41 ve üzeri | %35 | 0.35 |
Her iki faktör de her iki koşul da mevcutsa birlikte uygulanır: \(A_{corrected}=A_{table}\times F_{temp}\times F_{fill}\).
İletken Boyutuna Göre Dairesel Mil Alanları (NEC Bölüm 9, Tablo 8)
Bu alanlar, gerilim düşüşü gereksinimiyle karşılaştırılan \(CM\) değerleridir.
| Boyut | Alan (dairesel mil) | Boyut | Alan (dairesel mil) |
|---|---|---|---|
| 14 AWG | 4,107 | 1/0 | 105,600 |
| 12 AWG | 6,530 | 2/0 | 133,100 |
| 10 AWG | 10,380 | 3/0 | 167,800 |
| 8 AWG | 16,510 | 4/0 | 211,600 |
| 6 AWG | 26,240 | 250 kcmil | 250,000 |
| 4 AWG | 41,740 | 300 kcmil | 300,000 |
| 3 AWG | 52,620 | 350 kcmil | 350,000 |
| 2 AWG | 66,360 | 400 kcmil | 400,000 |
| 1 AWG | 83,690 | 500 kcmil | 500,000 |
Bir kcmil 1.000 dairesel mile eşittir; dairesel mil, çapı 0,001 inç olan bir dairenin alanıdır, bu nedenle yuvarlak katı bir iletken için \(CM = d_{mils}^{2}\) 'dir.
Anahtar Terimler ve Değişkenler
Aşağıdaki terminoloji NEC Madde 100 tanımlarını ve ABD kablolama uygulamasını takip eder.
- Kapasite
- Bir iletkenin sıcaklık derecelendirmesini aşmadan kullanım koşulları altında sürekli olarak taşıyabileceği maksimum akım, amper cinsinden (NEC Madde 100). İletkenin ve kurulumunun bir özelliğidir — izolasyon tipi, ortam sıcaklığı, bir araya getirilmiş iletken sayısı — sadece metalin değil.
- AWG ve kcmil
- American Wire Gauge, ABD boyutlandırma sistemidir; tel büyüdükçe sayı küçülür (14 AWG ince, 4/0 kalındır). 4/0 AWG üstünde, boyutlar binlerce dairesel mil cinsinden belirtilir: 250 kcmil, 500 kcmil vb. AWG boyutları, dünyanın hemen hemen başka her yerinde kullanılan mm² boyutlarına karşılık gelmez.
- Dairesel mil (cmil)
- Çapı 0,001 inç olan bir dairenin alanı. Yuvarlak katı bir iletken için dairesel mil cinsinden alan basitçe mil cinsinden çapın karesidir, \(CM=d^{2}\), bu nedenle gerilim düşüşü formülü kare inçlerden ziyade doğrudan dairesel mil cinsinden çözülür.
- İzolasyon sıcaklığı derecelendirmesi (60 / 75 / 90 °C sütunları)
- İletken izolasyonunun dayanabileceği maksimum sürekli çalışma sıcaklığı. Yaygın ABD türleri: TW 60 °C'de; THW, THWN, RHW ve USE 75 °C'de; THHN, THWN-2, XHHW-2 ve RHH 90 °C'de. Daha yüksek bir sütun daha yüksek bir tablo kapasitesi anlamına gelir, ancak yalnızca sonlandırmalar buna izin veriyorsa.
- Sonlandırma sıcaklığı sınırlaması (110.14(C))
- 90 °C tel ile bile, devre kapasitesi ekipman terminallerinin sıcaklık derecelendirmesi tarafından sınırlandırılır. ABD'de bu normalde 100 A veya daha az derecelendirilmiş devreler için 60 °C sütununu (veya 14–1 AWG iletkenler için işaretlenmiş) anlamına gelir ve bunun üstü için 75 °C sütunu, ekipman daha yüksek için listelenmiş ve işaretlenmiş olmadığı sürece. 90 °C sütunu genel olarak yalnızca ortam ve bundling faktörleri uygulamak için başlangıç noktası olarak kullanılır.
- Akım taşıyan iletken
- Yük akımını fiilen taşıyan ve bu nedenle raceway içinde ısı üreten bir iletken. Ekipman topraklama iletkenleri hariç tutulmuştur çünkü akımı yalnızca bir arıza sırasında taşırlar. Nötr, çok telli bir devrenin yalnızca dengesiz akımını taşıdığında hariç tutulmuştur; 4 telli wyeden türetilen 3 telli bir devrede sayılır, burada tam akımı taşır ve yük önemli ölçüde doğrusal değildir (harmonik açısından zengin) bu nedenle nötr kayda değer akımı taşır. NEC 310.15(E)'ye bakın.
- Sürekli yük
- Maksimum akımının 3 saat veya daha uzun süre devam etmesi beklenen bir yük (NEC Madde 100) — aydınlatma, EV şarjı, HVAC, işaret devreleri. İletkenler ve aşırı akım cihazı bu yükün %125'inde boyutlandırılmalıdır.
- Ortam sıcaklığı
- Raceway veya kabloyu çevreleyen hava (veya toprak) sıcaklığı, iletken sıcaklığı değil. Çatı arası, çatı üstü, kazan odası ve sıcak iklimde açık hava kanalı, 30 °C tablo tabanının çok üstünde çalışabilir, bu da kullanılabilir kapasiteyi küçültür.
- Raceway / kanal doldurma
- İki ayrı endişe. Isıtma doldurması, akım taşıyan iletken sayısıdır, bu da 310.15(C)(1) ayarlama faktörlerini tetikler. Fiziksel doldurma, NEC Bölüm 9, Tablo 1'deki kesit alanı sınırıdır — bir iletken için %53, iki iletken için %31, üç veya daha fazla için %40 — tellerinin fiziksel olarak uyup uymadığını ve çekilip çekilemeyeceğini belirler.
- Tek yönlü çalışma uzunluğu
- Kaynaktan (panel veya elektrik sağlayıcı) yüke kadar kablo yolu boyunca ölçülen mesafe, bir kez ölçülür. Formülün çarpanı (tek faz veya DC için 2) zaten dönüş iletkenini hesaplar, bu nedenle uzunluğu kendiniz iki katına çıkarmayın.
- Gerilim düşüşü ve yüzde gerilim düşüşü
- İletkenler içinde kayıp olan gerilim, \(V_{drop}=I\times R_{loop}\), nominal arz geriliminin bir kesri olarak ifade edilir: \(\%VD=\frac{V_{drop}}{V_{nominal}}\times100\). Aşırı düşüş, loş aydınlatma, yavaş motor başlatma, aşırı ısınan motorlar ve enerji kaybı neden olur. Yaygın olarak atıfta bulunulan ABD hedefleri — dallanmış devrede %3 ve toplam %5 — NEC Bilgilendirici Notlardan gelir ve kod gereksinimleri yerine tavsiyelerdir.
- Ekipman topraklama iletkenine karşı devre iletkenı
- Devre iletkenleri (topraklanmamış/"sıcak" ve topraklanmış/nötr) normal çalışma akımını taşır ve bu hesap makinesi tarafından boyutu belirlenen şeydir. Ekipman topraklama iletkenı, metal muhafazaları bağlar ve akımı yalnızca arıza koşulları altında taşır; NEC Tablo 250.122'den aşırı akım cihazı derecelendirmesine göre ayrı olarak boyutlandırılır ve bundling ayarlama faktörleri uygulanırken sayılmaz.
Genel bilgi sadece. İletken boyutlandırması, aşırı akım koruması ve kurulum yöntemleri güvenlik açısından kritiktir ve yasal olarak düzenlenmiştir — tasarımın yetki alanınızda kabul edilen kod sürümüne karşı gözden geçirilmesini sağlayın ve gerektiği yerde lisanslı bir elektrikçi tarafından yapılması veya kontrol edilmesi sağlayın.