Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
İki ya da daha fazla ip ucunu birlikte tutarak örgü ördüğünüzde veya tığ işi yaptığınızda, bu iplikler tek bir kalın ip gibi davranır. Bu araç, tek katın inç başına sarım sayısından (WPI) ve birlikte tutmayı planladığınız kat sayısından yola çıkarak o kalın ipin eşdeğer kalınlığını tahmin eder ve en yakın standart ip kalınlığı kategorisini söyler.
Not: WPI, adından da anlaşılacağı gibi inç (1 inç = 2,54 cm) esaslı bir ölçüdür ve daha çok Anglosakson ip standartlarında kullanılır. Türkiye'de satılan iplerin bandrollerinde genellikle gramaj, metraj ve önerilen şiş numarası yazar; bu yüzden WPI'ı kendiniz ölçmeniz gerekebilir. Kategori adları (Lace, Fingering, DK, Worsted vb.) uluslararası ip sınıflandırmasına aittir ve marka bazında sınırlar biraz kayabilir.
Formülün mantığı
WPI, bir inçlik mesafeye kaç sarım ipin sığdığını ölçer; dolayısıyla ipin çapıyla ters orantılıdır. Birbirinin aynı \(n\) adet ip ucunu birlikte tuttuğunuzda kesit alanları toplanır. Alan çapın karesiyle büyüdüğü için, demetin çapı \(\sqrt{n}\) ile orantılı olarak artar. Buna göre birleşik inç başına sarım sayısı şöyledir:
$$\text{WPI}_{c} = \frac{ \text{WPI}_{s}}{\sqrt{n}}$$
Burada \(\text{WPI}_{s}\) tek katın inç başına sarım sayısı, \(n\) ise birlikte tutulan kat sayısıdır.
Nasıl kullanılır?
Tek bir ip ucunu bir cetvelin çevresine ne gevşek ne de gergin olacak şekilde bir inç boyunca sarın ve sarımları sayarak \(\text{WPI}_{s}\) değerini bulun. Bu değeri ve kat sayısını girin. Hesaplayıcı size birleşik WPI'ı verir ve bunu şu kategorilerden birine oturtur: Lace (dantel inceliğinde), Fingering (ince), Sport, DK, Worsted, Bulky (kalın) veya Super Bulky (çok kalın).
Örnek hesap
Diyelim ki fingering kalınlığında (yaklaşık 14 WPI) iki ip ucunu birlikte tutuyorsunuz:
$$\text{WPI}_{c} = \frac{14}{\sqrt{2}} = 9.9$$
9,9 civarındaki bir birleşik WPI, Worsted aralığına düşer. Bu da örgücüler arasında yaygın olan “iki kat fingering ip, aşağı yukarı worsted kalınlığında örülür” kuralıyla birebir örtüşür.
Sık sorulan sorular
Farklı iplikleri birlikte tutunca da işe yarar mı? Karekök kuralı, katların birbirinin aynı olduğunu varsayar. Farklı ipleri birleştiriyorsanız sonuç kaba bir tahmindir; daha isabetli olması için her ipi birim ağırlık başına uzunluk (yarda/libre veya metre/gram) cinsine çevirin.
Neden karekök, neden basit toplama değil? Çünkü kalınlığı belirleyen şey çaptır ve çap, kat sayısıyla doğru orantılı değil, toplam kesit alanının kareköküyle büyür.
Kategori tahmini ne kadar güvenilir? WPI aralıkları markadan markaya iç içe geçer. Kategoriyi bir başlangıç noktası olarak görün ve işe başlamadan önce mutlaka örnek (gauge) örgü yapıp sıklığınızı ölçün.