Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Bu HVAC kanal boyutu hesaplayıcı, fit kare (sq ft) cinsinden girdiğiniz zemin alanını tahmini hava debisine (CFM) çevirir; ardından bu havayı seçtiğiniz hızda taşıyabilecek kanalı boyutlandırır. Sonuç olarak yuvarlak kanal çapını, bir sonraki standart yuvarlak ölçüyü ve seçtiğiniz yüksekliğe göre eşdeğer dikdörtgen kanal ebadını verir. Araç, planlama aşamasında tahmin yapmak içindir; nihai uygulama için Manual J/Manual D gibi tam bir tasarım ve yük hesabı gerekir. Not: Bu araç ABD'de yaygın olan birimleri (sq ft, CFM, FPM, inç) kullanır. Türkiye'de metrekare ve m³/h ile çalışılır; 1 m² yaklaşık 10,76 sq ft eder, 1 CFM ise yaklaşık 1,699 m³/h'dir.
Nasıl kullanılır?
Klimalı (iklimlendirilen) alanı, fit kare başına CFM cinsinden bir hava debisi değerini ve tasarım hızını girin. Soğutma için 0,8 ile 1,0 arası yaygın bir pratik kuraldır; çünkü ton başına yaklaşık 400 CFM, 400-500 sq ft alana hizmet eder. Ana (trunk) kanallar genellikle 700-900 FPM civarında, branş (dal) kanalları ise 500-600 FPM civarında tasarlanır. Son olarak, tavan arası veya kiriş boşluğunuza uyan dikdörtgen kanal yüksekliğini belirleyin.
Formüller
Hava debisi, alan \(A\) ile debi oranı \(r\)'nin çarpımıdır:
$$\text{CFM} = A \times r$$Kanal kesit alanı (inç kare), \(V\) fit/dakika cinsinden olmak üzere şöyledir:
$$A_{duct} = \frac{144 \times \text{CFM}}{V}$$Yuvarlak kanal çapı, daire alanından bulunur:
$$D = \sqrt{\frac{4 \times A_{duct}}{\pi}}$$Dikdörtgen kanallarda, \(a\) ve \(b\) kenarlı kanalın eşit sürtünmeli eşdeğer çapı \(D_e = 1.30\,(ab)^{0.625} / (a+b)^{0.25}\) ifadesiyle bulunur. Hesaplayıcı, girdiğiniz yükseklik \(a\) için genişlik \(b\) değerini çözer.
Çözümlü örnek
2.000 sq ft'lik bir konut, fit kare başına 1,0 CFM ve 700 FPM için:
$$\text{CFM} = 2000 \times 1.0 = 2000$$$$A_{duct} = \frac{144 \times 2000}{700} = 411.4\,\text{in}^2$$$$D = \sqrt{\frac{4 \times 411.4}{\pi}} = 22.9\,\text{in}$$Bir sonraki standart yuvarlak ölçü 23 inçtir (uygulamada 24 inçlik kanal seçilir ya da yük birkaç branşa bölünür).
Sık sorulan sorular
Fit kare başına kaç CFM gerekir?
Soğutma için iklime, yalıtıma ve camlara bağlı olarak genellikle fit kare başına yaklaşık 0,8 ile 1,2 CFM gerekir. Doğru sonuç için mutlaka ısı yükü hesabı yapın.
Neden daha düşük hız seçilir?
Düşük hız daha sessiz çalışma ve daha düşük statik basınç sağlar, ancak daha büyük kanal gerektirir.
Tek bir büyük kanal gerçekçi midir?
Hayır. Tüm evin hava debisi birçok branş hattına bölünür. Bu aracı, ilgili bölümün alanını veya debisini girerek her ana kanal ya da branş için ayrı ayrı kullanın.
Önerilen Kanal Hızları ve Metrekare Başına CFM Aralıkları
Aşağıdaki değerler, Amerika Birleşik Devletleri'nde kullanılan ACCA/ASHRAE tarzı kılavuzlarla uyumlu, düşük hızlı konut kanal sistemleri için yaygın pratik kurallardır. Bunlar başlangıç noktalarıdır, yasal zorunluluk değildir. Düşük hızlar daha sessiz çalışma ve daha az statik basınç kaybı anlamına gelir, ancak daha büyük kanallar gerektirir.
| Kanal konumu | Tipik tasarım hızı (FPM) |
|---|---|
| Besleme ana hattı | 700–900 |
| Besleme dal hattı | 500–600 |
| Besleme dikey hattı | 500–700 |
| Dönüş ana hattı | 600–700 |
| Dönüş dal hattı | 400–600 |
Gürültüye bağlı üst sınırlar: Üst sınırı genellikle gürültü belirler. Birçok tasarımcı konut ana hatlarını yaklaşık 900–1.000 FPM'nin altında, yatak odaları veya diğer sessiz odalara hizmet eden dal hatlarını ise yaklaşık 600 FPM'nin altında tutar. Daha yüksek hızlar, bağlantı parçalarında, kapaklarda ve izgaralarda hava gürültüsüne, tıkırtıya ve çınlamaya neden olabilir. Izgara ve kapak yüzey hızları üreticinin verilerine göre daha da düşük tutulmalıdır.
| Kullanım veya koşul | Tipik CFM / metrekare (sq ft) |
|---|---|
| Konut soğutma (tipik) | yaklaşık 0,8–1,2 |
| Sıcak iklimler, yüksek güneş kazancı veya kaçak olan ve kötü yalıtımlı evler | üst uca yakın veya üzeri |
| Ilıman iklimler, sıkı ve iyi yalıtımlı evler | alt uca yakın veya altı |
Yaygın bir kontrol yöntemi, soğutma kapasitesi her ton için yaklaşık 400 CFM kullanmaktır (1 ton = 12.000 BTU/h). Örneğin 3 tonluk bir sistem yaklaşık 3 × 400 = 1.200 CFM hava taşır; bu da 1.200 sq ft (yaklaşık 111 m²) bir evde 1,0 CFM / sq ft değerine karşılık gelir.
Bunlar yalnızca pratik kurallardır. Oda oda yapılan Manual J yük hesabının ve Manual D kanal tasarımının yerini tutmazlar. Bu genel bilgidir, nitelikli bir HVAC tasarımcısının yerine geçmez.
Yuvarlak Kanal Boyutu Kapasite Tablosu
Kesit alanı, \(A = \pi D^2/4\) formülüyle santimetrekare yerine inç kare (sq in) cinsinden hesaplanır. Yaklaşık hava akış kapasitesi \(\text{CFM} = A \times V / 144\) ile verilir. Sonuçlar en yakın tam CFM değerine yuvarlanır ve yalnızca alana dayalı kapasiteyi gösterir. Sürtünme hızı sınırlarını ve bağlantı parçalarını dikkate almazlar.
| Çap (in) | Alan (sq in) | 500 FPM'de CFM | 700 FPM'de CFM | 900 FPM'de CFM |
|---|---|---|---|---|
| 4 | 12,57 | 44 | 61 | 79 |
| 5 | 19,63 | 68 | 95 | 123 |
| 6 | 28,27 | 98 | 137 | 177 |
| 7 | 38,48 | 134 | 187 | 241 |
| 8 | 50,27 | 175 | 244 | 314 |
| 10 | 78,54 | 273 | 382 | 491 |
| 12 | 113,10 | 393 | 550 | 707 |
| 14 | 153,94 | 535 | 748 | 962 |
| 16 | 201,06 | 698 | 977 | 1.257 |
| 18 | 254,47 | 884 | 1.237 | 1.590 |
| 20 | 314,16 | 1.091 | 1.527 | 1.963 |
| 24 | 452,39 | 1.571 | 2.199 | 2.827 |
700 FPM hızda 10 inçlik bir kanal için hesap örneği: \(A = \pi \times 10^2 / 4 = 78{,}54\) sq in, dolayısıyla \(\text{CFM} = 78{,}54 \times 700 / 144 = 381{,}8\), yani yaklaşık 382 CFM.
Sonucunuzu Yorumlama
Hesap aracı hava akışını \(\text{CFM} = \text{Alan} \times \text{CFM / sq ft}\) ile tahmin eder. Ardından seçtiğiniz hızda tüm hava akışını taşıyacak kanal kesitini bulur: \(A_{duct} = \text{CFM} \times 144 / V\) sq in cinsinden ve \(D = \sqrt{4A_{duct}/\pi}\).
Örneğin, 1,0 CFM / sq ft değerinde 2.000 sq ft'lik bir ev 2.000 CFM'ye ihtiyaç duyar. 700 FPM'de \(A_{duct} = 2000 \times 144 / 700 = 411{,}4\) sq in ve \(D = \sqrt{4 \times 411{,}4 / \pi} \approx 22{,}9\) in.
Bu değer, tüm havayı taşıyan tek bir kanalın boyutudur; örneğin hava işleyicisinin yakınındaki bir ana hat gibi. Her hattın boyutu değildir. Gerçek bir sistemde hava akışı dallara ayrılır ve her dal kendi odasının CFM değerine ve kendi hızına göre boyutlandırılır. Dallar ayrıldıkça ana hat boyutları da küçülür.
Dikdörtgen eşdeğerleri
Araç, genişliği \(W\) ve yüksekliği \(H\) olan dikdörtgen bir kanalı, eş sürtünmeli eşdeğer çap yöntemiyle yuvarlak çapa eşleştirir:
$$D_e = 1.3\,\frac{(W\,H)^{0.625}}{(W+H)^{0.25}}$$
- Bu denklem, aynı hava akışında alanı değil sürtünme kaybını eşleştirir. Aynı \(D_e\) değerine sahip bir dikdörtgen kanal, yuvarlak kanaldan farklı bir alana ve aynı CFM'de farklı bir hıza sahip olur.
- En-boy oranını 4:1 veya daha az, idealde 3:1 veya daha az tutun. Yassı, geniş kanalların birim alan başına yüzeyi daha fazladır; bu nedenle daha fazla sürtünme oluşturur, daha çok kaçak yapar ve gürültü ile titreşime (drumming) daha yatkındırlar.
- Yükseklik genellikle kirişler veya tavan boşluğu ile sabitlenir; bu yüzden gerçekte sahip olduğunuz yüksekliği girin ve genişliği sonuçtan okuyun.
Hız, gürültü ve statik basınç
Sürtünme kaybı kabaca hızın karesiyle birlikte artar. Belirli bir kanalda hızı iki katına çıkarmak, basınç düşüşünü yaklaşık dört katına çıkarır. Daha yüksek hızlı daha küçük bir kanal malzeme ve yer tasarrufu sağlar, ancak statik basıncı artırır; bu da hava akışını azaltır ve fan enerjisini ile gürültüyü yükseltir. Daha düşük hızlı daha büyük bir kanal daha sessiz ve verimlidir, ancak yerleştirilmesi daha zordur.
Önemli: Çıktı, pratik kurala dayalı CFM / sq ft değerine göre yapılmış bir tahmindir. Nihai kanal boyutlandırması; kullanılabilir statik basıncı, bağlantı parçalarını, kanal malzemesini ve cihaz fan eğrilerini dikkate alan bir Manual J yük hesabını ve Manual D tasarımını izlemelidir. Yerel yönetmelikler de geçerlidir. Bu genel bilgidir, profesyonel mühendislik danışmanlığı değildir.
Kanal Boyutlandırma Terimleri ve Tanımları
- CFM (dakikadaki küp feet): dakikada hareket ettirilen hava hacmi. Kanalları boyutlandırmak için kullanılan temel hava akışı miktarıdır.
- FPM (dakikadaki feet): kanal içindeki hava hızı. Daha yüksek FPM daha küçük kanallara izin verir ancak gürültüyü ve sürtünme kaybını artırır.
- CFM per sq ft: hava akışının şartlandırılmış zemin alanına oranını gösteren, hızlı tahminler için kullanılan pratik bir oran. Seçilecek oran eve ve iklime bağlıdır.
- Ana kanal (Trunk): hava işleyicisinden çıkan, hava akışının en büyük payını taşıyan ve dal kanallarını besleyen ana kanal.
- Dal kanalı (Branch): ana kanaldan tek bir hava çıkışına veya odaya uzanan daha küçük kanal.
- Dikey kanal (Riser): katlar arasında havayı yukarı (veya aşağı) taşıyan dikey kanal.
- Statik basınç: üfleyicinin aşmak zorunda olduğu, genellikle inç su sütunu (in. w.c.) cinsinden ölçülen kanal sistemindeki basınç. Yetersiz boyutlu kanallar bunu artırır.
- Eşdeğer çap: verilen dikdörtgen bir kanalla aynı hava akışında aynı sürtünme kaybını veren yuvarlak kanal çapı. İnç cinsinden genişlik \(W\) ve yükseklik \(H\) için: $$D_e = 1.3\,\frac{ (W H)^{0.625}}{ (W + H)^{0.25}}$$
- En-boy oranı (Aspect ratio): dikdörtgen bir kanalın uzun kenarının kısa kenarına oranı. Genellikle 3:1 veya daha az tutulur ve ideal olarak 2:1 civarında olması istenir, çünkü çok basık kanallarda sürtünme daha fazladır ve daha gürültülüdür.
- Manual J: bir binanın ısıtma ve soğutma yüklerini hesaplamak için ACCA (ABD) yöntemi; gerekli ekipman kapasitesini ve hava akışını belirler.
- Manual D: kanal sistemlerini tasarlamak için ACCA (ABD) yöntemi; her kanal hattını boyutlandırmak üzere Manual J'den gelen hava akışını sürtünme oranı ve statik basınçla birlikte kullanır.