Kasnak Devir ve Hız Hesaplayıcı Nedir?
Bu hesaplayıcı, bir kayışla tahrik (giriş) kasnağına bağlı çıkış kasnağının ne kadar hızlı döndüğünü hesaplar. Kayış-kasnak sistemleri her yerde karşımıza çıkar: fanlar, kompresörler, konveyörler, takım tezgâhları ve motorlar. Kasnak çapı ile hız arasındaki ilişki sayesinde hızı tork ile ya da torku hızla takas edebilirsiniz. Hesap yalnızca iki çapın oranına bağlı olduğundan, çapları aynı birimde (mm, inç veya bölüm dairesi çapı) girdiğiniz sürece araç sorunsuz çalışır.
Nasıl Kullanılır?
Üç değeri girin: tahrik kasnağı çapı (D1), tahrik kasnağı devri (N1, RPM cinsinden) ve çıkış kasnağı çapı (D2). Hesaplayıcı, çıkış kasnağının devrini (N2) RPM olarak ve aktarma oranını verir. Çıkış kasnağı tahrik kasnağından büyükse çıkış hızı düşer; küçükse çıkış hızı artar.
Formülün Açıklaması
Kayış kaymadığı için her iki kasnağın yüzey hızı eşittir: \(N_1 \times D_1 = N_2 \times D_2\). Bunu düzenlediğimizde $$N_2 = N_1 \times \dfrac{D_1}{D_2}$$ elde edilir. En doğru sonuç için çapları kayışın temas ettiği (bölüm) hattından ölçmek gerekir; ancak dış çap da gerçeğe çok yakın bir tahmin verir.
Çözümlü Örnek
Diyelim ki 100 mm çapındaki bir motor kasnağı 1500 RPM ile dönüyor ve 200 mm'lik bir kasnağı tahrik ediyor. Bu durumda $$N_2 = 1500 \times \frac{100}{200} = 750 \text{ RPM}$$ olur. Çıkış, giriş hızının yarısında döner ve aktarma oranı \(200 / 100 = 2 : 1\) olur; yani çıkışta yaklaşık iki katı tork elde edilir.
Kasnak Boyutu Kombinasyonları ve Ortaya Çıkan Hızlar
Aşağıdaki tablo, tahrik kasnağını D1 = 100 mm ve N1 = 1500 RPM olarak sabitler, ardından tahrik edilen kasnak çapı D2'yi değiştirir. \(N_2 = N_1 \times D_1 / D_2\) formülünü kullanır ve kayış kaymasını ihmal eder.
| D2 (mm) | Oran D2/D1 | N2 (RPM) | Etki |
|---|---|---|---|
| 50 | 0.5 | 3000 | Hız artışı (aşırı tahrik) |
| 100 | 1 | 1500 | Değişiklik yok (1:1) |
| 150 | 1.5 | 1000 | Hız düşüşü |
| 200 | 2 | 750 | Hız düşüşü |
| 300 | 3 | 500 | Hız düşüşü |
150 mm satırı için işlem kontrolü: $$N_2 = \frac{1500 \times 100}{150} = 1000 \text{ RPM}$$
Tipik Kayış Hızları ve Tahrik Oranı Sınırları
Aşağıdaki değerler yaygın olarak belirtilen genel kılavuz değerlerdir. Kesin sınırlar kayış tipine, yapısına ve üreticiye bağlıdır.
| Kayış tipi | Yaygın olarak belirtilen doğrusal hız |
|---|---|
| V kayışı | yaklaşık 5–30 m/s (optimum yaklaşık 20–25 m/s) |
| Düz kayış | yaklaşık 30–50 m/s'ye kadar |
| Dişli (senkron) kayış | tipine bağlı olarak yaklaşık 40–80 m/s'ye kadar |
Kayışın doğrusal hızı, kasnak çapı ve dönme hızından bulunur:
$$v = \frac{\pi \, D \, N}{60}$$
Burada v m/s cinsinden, D kasnak çapı metre cinsinden ve N RPM cinsindendir. Örnek: 1500 RPM'de 0.15 m'lik bir kasnak \(v = \pi \times 0.15 \times 1500 / 60 \approx 11.8\) m/s hızı verir ve bu, V kayış aralığı içinde rahatça yer alır.
Tahrik oranı: tek kademeli bir V kayışlı tahrik yaklaşık 7:1 orana kadar çıkabilir, ancak en yaygın olanı 3:1 ile 4:1 arasıdır. Daha büyük oranlar küçük kasnak üzerindeki temas yayını daraltır, bu da kaymayı ve aşınmayı artırır. Daha yüksek oranlar için iki kademe kullanın.
Minimum kasnak çapı: her kayış kesitinin önerilen bir minimum kasnak çapı vardır. Çok küçük bir kasnak aşırı eğilme gerilmesine neden olur ve kayış ömrünü kısaltır. Minimum değerler kesit boyutuyla artar; bu nedenle dar bir SPZ kesiti, bir SPC kesitine göre çok daha küçük kasnaklara izin verir. Tasarımı kesinleştirmeden önce, belirli kayışınız için minimum çapı, maksimum kayış hızını ve güç değerini mutlaka üreticinin kataloğundan kontrol edin.
Sonucunuzun Yorumlanması
- N2 < N1 (hız düşüşü): tahrik edilen kasnak, tahrik kasnağından daha büyüktür. Çıkış daha yavaş döner ancak daha fazla tork sağlar.
- N2 > N1 (aşırı tahrik): tahrik edilen kasnak, tahrik kasnağından daha küçüktür. Çıkış daha hızlı döner ancak daha az tork sağlar.
Çap oranı, ters hız oranına eşittir: $$\frac{D_2}{D_1} = \frac{N_1}{N_2}$$ Örneğin, 3:1 çap oranı, tahrik edilen milin tahrik hızının üçte biri hızda döndüğü anlamına gelir.
Kayış kayması: formül ideal (kaymasız) hızı verir. V kayışlarda kayma tipik olarak yaklaşık %1–2'dir, bu nedenle gerçek çıkış hızı biraz daha düşüktür. Hesaplanan 1000 RPM ve %2 kayma için yaklaşık \(1000 \times 0.98 = 980\) RPM beklenir. Dişli kayışlar kaymaz, dolayısıyla onlar için ideal oran geçerlidir.
Güç ve tork: kayıplar dışında, güç tahrik boyunca yaklaşık olarak korunur: $$P = T \, \omega$$ Burada T torku, ω açısal hızı temsil eder. Hız k katı kadar düştüğünde tork yaklaşık k kadar artar ve tersi de geçerlidir. Gerçek tahrikler sürtünme ve kayma nedeniyle birkaç yüzde kayıp verir, bu nedenle çıkış gücü giriş gücünden biraz daha düşüktür.
Sıkça Sorulan Sorular
Çap birimleri sonucu etkiler mi? Hayır. D1 ve D2 aynı birimde olduğu sürece RPM sonucu doğru çıkar; çünkü bu değerler hesaba bir oran olarak girer.
Kayış kalınlığı sonucu etkiler mi? Hassas işlerde dış çap yerine bölüm dairesi çapını (kayışın etkin hattını) kullanın. Fark genellikle küçüktür.
Peki ya tork? Kayıplar göz ardı edildiğinde tork, hızla ters orantılı değişir: 2:1'lik bir düşürme, çıkış torkunu kabaca iki katına çıkarır.