Nedir?
Su yukarı doğru pompalandığında veya borulandığında, her bir foot'luk dikey yükselme bir miktar basınca mal olur. Bu hesaplayıcı, dikey yükseklik değişimini inç kare başına pound (psi) cinsinden statik basınç kaybına çevirir. 0,433 psi/ft sabiti, standart koşullarda bir foot yüksekliğindeki tatlı su sütununun uyguladığı basıncı ifade eder. Bu birimlerin (foot, psi) ağırlıklı olarak ABD mühendislik uygulamalarında kullanıldığını, Türkiye'de ise genellikle metre ve bar/kPa ile çalışıldığını unutmayın.
Nasıl Kullanılır?
Dikey yükseklik değişimini foot cinsinden girin (girişle çıkış arasındaki kot farkı; yatay mesafe dikkate alınmaz). Akışkanın özgül ağırlığını girin: tatlı su için 1,0, tuzlu su veya daha yoğun sıvılar için biraz daha yüksek bir değer kullanın. Hesaplayıcı; basınç kaybını psi cinsinden, eşdeğer yükü foot cinsinden ve bar'a çevrilmiş değeri verir.
Formülün Açıklaması
Temel denklem $$\Delta P = 0{,}433 \times \text{ÖA} \times h$$ şeklindedir; burada 0,433 sayısı, suyun yoğunluğunun (62,4 lb/ft³) ft² başına 144 in²'ye bölünmesinden gelir. Her dikey foot su, alt noktada \(0{,}433\) psi ekler. Özgül ağırlıkla çarpmak, sonucu sudan daha ağır veya daha hafif akışkanlara göre ölçeklendirir.
Çözümlü Örnek
Diyelim ki suyu, özgül ağırlığı 1,0 olan bir tepeye 150 foot çıkarmanız gerekiyor. Basınç kaybı $$0{,}433 \times 1{,}0 \times 150 = 64{,}95 \text{ psi}$$ olur. Alttaki bir pompanın, sürtünme kayıpları hesaba katılmadan önce bu statik yükü aşması gerekir; yani tepeye sıfır artık basınçla ulaşabilmek için bile en az ~65 psi'ye ihtiyaç duyar.
Sık Sorulan Sorular
Neden 0,434 değil de 0,433? Kesin değer su sıcaklığına ve yoğunluğuna bağlıdır; tipik sıcaklıklardaki tatlı su için yaygın olarak kullanılan mühendislik standardı 0,433 psi/ft (ve tersi olan 2,31 ft/psi) değeridir.
Sürtünme kaybını da içeriyor mu? Hayır. Bu yalnızca statik yüktür. Toplam pompa basıncı; ayrıca boru sürtünmesini, ek parçaları ve çıkışta istenen artık basıncı da hesaba katmalıdır.
Peki aşağı doğru giderken oluşan basınç kazancı? Aynı büyüklük, bir kazanç olarak geçerlidir. Suyun 100 ft aşağı düşmesi, alt noktada yaklaşık 43,3 psi ekler.
Yaygın Akışkanlar için Özgül Ağırlık Değerleri ve Fit Başına psi
Statik basınç, dikey yükseklikle birlikte \(\Delta P = 0.433 \times SG \times h\) formülüne göre değişir; burada \(h\) fit cinsinden, \(\Delta P\) ise psi cinsinden ifade edilir. Tablo, yaygın akışkanlar için dikey yükselme başına fit başına psi değerlerini verir. Değerler yaklaşıktır: özgül ağırlık (SG) yaklaşık 60-68°F için verilmiştir ve sıcaklığa, konsantrasyona ve bileşime bağlı olarak değişir.
| Akışkan | Tipik SG | Fit başına psi (0.433 × SG) |
|---|---|---|
| Tatlı su | 1.00 | 0.433 |
| Deniz suyu | yaklaşık 1.025 | yaklaşık 0.444 |
| Glikol-su karışımları | yaklaşık 1.03-1.06 | yaklaşık 0.446-0.459 |
| Dizel yakıt | yaklaşık 0.85 | yaklaşık 0.368 |
| Benzin | yaklaşık 0.74 | yaklaşık 0.320 |
| Hafif yağ | yaklaşık 0.87-0.90 | yaklaşık 0.377-0.390 |
| Civa | 13.6 | yaklaşık 5.89 |
Gerçek akışkanınızın çalışma sıcaklığındaki gerçek SG değeri için tedarikçinin veri föyüne bakın. Özellikle glikol karışımları, glikol yüzdesine güçlü biçimde bağlıdır.
Yükseklik, psi, Basınç Yüksekliği (Head) ve Bar Dönüşüm Tablosu
Tablo tatlı su (SG 1.0) içindir. Dikey yükseklik fit başına basınç değişimi 0.433 psi'dir. Diğer akışkanlar için psi ve bar değerlerini SG ile çarpın.
| Yükseklik (ft) | Basınç (psi) | Basınç (bar) | Yükseklik (m) |
|---|---|---|---|
| 10 | 4.33 | 0.299 | 3.048 |
| 25 | 10.83 | 0.746 | 7.62 |
| 50 | 21.65 | 1.493 | 15.24 |
| 100 | 43.30 | 2.985 | 30.48 |
| 200 | 86.60 | 5.971 | 60.96 |
| 500 | 216.50 | 14.927 | 152.4 |
| 1000 | 433.00 | 29.854 | 304.8 |
Dönüşüm faktörleri
- 1 psi = 2.31 ft su sütunu (tatlı su)
- 1 psi = 0.0689476 bar
- 1 bar = 14.5038 psi
- 1 ft = 0.3048 m
Yükseklik Nedeniyle Basınç Kaybı Nasıl Elle Hesaplanır
- Yalnızca dikey yükselmeyi ölçün. İki nokta arasındaki boru uzunluğunu değil, yükseklik farkını kullanın. Yatay ve eğimli hatlar, sürtünme dışında statik basıncı değiştirmez.
- Özgül ağırlığı seçin. Tatlı su için 1.00 veya akışkanınızın değerini kullanın (yukarıdaki tabloya bakın).
- psi cinsinden hesaplayın: $$\Delta P\,(\text{psi}) = 0.433 \times SG \times h\,(\text{ft})$$
- Fit cinsinden basınç yüksekliğini bulun: \(\text{basınç yüksekliği} = \Delta P \times 2.31 / SG\). Aynı akışkan için bu, doğrudan fit cinsinden yükseklik değişimine eşittir.
- Bar'a çevirin: \(\text{bar} = \text{psi} \times 0.0689476\).
- Diğer kayıpları ayrı hesaplayın. Boru sürtünme kaybını, bağlantı parçası kayıplarını ve çıkışta gereken artık basıncı yükseklik terimine ekleyin. Yukarı çıkmak basıncı bu miktar kadar düşürür; aşağı inmek ise aynı miktar kadar artırır.
İşlenmiş örnek: dizel (SG 0.85), 50 ft yükseltildi
\(\Delta P = 0.433 \times 0.85 \times 50 = \) 18.40 psi.
Basınç yüksekliği: \(18.40 \times 2.31 / 0.85 \approx 50\) ft, yükseklik değeriyle eşleşir. Bar cinsinden: \(18.40 \times 0.0689476 \approx 1.27\) bar.
Metrik varyant
Yükseklik metre cinsinden alındığında: $$\Delta P\,(\text{kPa}) = 9.81 \times SG \times h\,(\text{m})$$ 100 ft su (30.48 m) için: \(9.81 \times 1.0 \times 30.48 \approx 299\) kPa, yani yaklaşık 2.99 bar; bu da 43.3 psi ile uyumludur.