Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Bu hesaplayıcı, Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Elektrik Yönetmeliği'nin (NEC) sürekli yükler için öngördüğü %125 kuralına dayanır. Toplam bağlı yük, besleme gerilimi, faz sayısı ve sürekli çalışan (3 saat veya daha uzun) yük oranına göre bir pano için gereken ana şalter değerini tahmin eder. Bu araç ABD standartlarına göredir; Türkiye'de ise TS HD 60364 gibi standartlar, elektrik dağıtım şirketinin kuralları ve proje gereklilikleri geçerlidir. Yerel yönetmelikler, şebeke kuralları ve NEC Madde 220'ye göre yapılan tam yük hesabı farklı bir sonuç verebilir; bu nedenle nihai boyutu mutlaka yetkili bir elektrik mühendisi veya elektrikçiye onaylatın.
Nasıl kullanılır?
Toplam yükü watt olarak girin, besleme gerilimini ve fazı seçin, ardından yükün ne kadarının sürekli çalıştığını yüzde olarak yazın (aydınlatma, elektrikli araç şarj cihazları, ısıtma gibi). Araç; yük akımını, sürekli yük düzeltmesinden sonra gereken değeri ve bir sonraki standart şalter boyutunu verir.
Formül açıklaması
Önce yük akımı bulunur. Burada \(P\) watt cinsinden güç, \(V\) gerilim, \(k\) ise tek fazda 1, üç fazda \(\sqrt{3}\) değerindedir:
$$I_{\text{load}} = \frac{P}{V \times k}$$Sürekli yükler %125 olarak boyutlandırılmalıdır. Sürekli yük oranı \(c\) ile gösterilirse:
$$I_{\text{req}} = I_{\text{load}} \times (1 + 0.25\,c)$$Sonuç, bir üstteki standart değere yuvarlanır: 100, 110, 125, 150, 175, 200, 225, 250, 300, 400 A ve devamı.
Çözümlü örnek
Yarısı sürekli çalışan, 24.000 W'lık tek fazlı 240 V bir servis:
$$I_{\text{load}} = \frac{24000}{240 \times 1} = 100\,\text{A}$$$$I_{\text{req}} = 100 \times (1 + 0.25 \times 0.5) = 112.5\,\text{A}$$112,5 A üzerindeki bir sonraki standart boyut 125 A olduğundan 125 A'lik bir ana şalter gerekir.
Sık sorulan sorular
Sürekli yükler için neden %125?
Şalterler anma değerinin %80'inden fazlasını sürekli olarak taşımamalıdır. Bu, şalteri yükün %125'ine göre seçmekle aynı şeydir.
Daha küçük bir şalteri seçmek için aşağı yuvarlayabilir miyim?
Hayır. Her zaman bir sonraki standart boyuta yukarı yuvarlayın; ayrıca servis iletkenlerinin ve pano bara değerinin şalterle uyumlu olduğundan emin olun.
Bu araç yük hesabının yerini tutar mı?
Hayır. Bu hızlı bir tahmindir. Tam bir NEC yük hesabında talep faktörleri ve cihazlara özel kurallar uygulanır. Türkiye'de ise proje hesabı yerel mevzuata göre yapılmalıdır.
Standart Devre Kesici Boyutları ve Tipik Eşleşen İletken/Pano Değerleri
Bu hesaplayıcı Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Elektrik Kodu (NEC)'nu esas alır. NEC 240.6(A) uyarınca, aşırı akım koruma cihazları standart amper değerlerinde üretilir. Hesaplayıcı gerekli akımı bulduktan sonra, değeri bu listedeki bir sonraki standart boyuta yuvarlar:
| Aralık | NEC 240.6(A)'ya göre standart değerler (A) |
|---|---|
| Küçük | 15, 20, 25, 30, 35, 40, 45 |
| Orta | 50, 60, 70, 80, 90, 100, 110, 125 |
| Büyük | 150, 175, 200, 225, 250, 300, 350, 400, 450 |
| Çok büyük | 500, 600, 700, 800, 1000, 1200 |
ABD'de yaygın konut servis boyutları: 100, 125, 150, 200 ve 400 A. Yeni tek aileli evlerin çoğu 200 A kullanır. Daha küçük veya eski evlerde genellikle 100 A bulunur; daha büyük evlerde ya da yoğun elektrifikasyonu olan evlerde ise 400 A gerekebilir.
İletkenler ve panolar: Ana devre kesici, servis iletkenleri ve pano baraları değeri birbiriyle koordineli olmalıdır. İletken boyutu, belirli konut birimi servisleri ve besleyiciler için NEC Tablo 310.12 veya Tablo 310.16'ya, ayrıca yalıtım tipine, terminal sıcaklık değerlerine, ortam sıcaklığına ve montaj koşullarına bağlıdır. Bu makale iletken boyutlarını listelemez. Bunları lisanslı bir elektrikçi doğrulamalıdır; yerel yetkili makam ise izin ve denetim isteyebilir.
Panonun bara değeri ve listelenen en büyük ana devre kesici boyutu da seçimi sınırlar. Ana devre kesici, panonun üzerinde yazan değeri asla aşamaz.
Yaygın Yük Senaryoları için Ana Devre Kesici Boyutu
Her satır yük akımını \(I = \dfrac{P}{V \times k}\) ile kullanır; burada tek fazlı için \(k = 1\), üç fazlı için \(k = \sqrt{3} \approx 1.732\)'dir. Gerekli akım \(I_{req} = I\,(1 + 0.25\,c)\) ile hesaplanır; burada \(c\), sürekli yük payının kesir olarak değeridir. Sonuç daha sonra bir sonraki standart devre kesici boyutuna yuvarlanır.
| Toplam yük | Gerilim / faz | Sürekli yük payı | Yük akımı I | Gerekli amper Ireq | Ana devre kesici |
|---|---|---|---|---|---|
| 12.000 W | 240 V tek fazlı | %0 | 50,0 A | 50,0 A | 50 A |
| 18.000 W | 240 V tek fazlı | %25 | 75,0 A | 79,69 A | 80 A |
| 24.000 W | 240 V tek fazlı | %100 | 100,0 A | 125,0 A | 125 A |
| 36.000 W | 240 V tek fazlı | %50 | 150,0 A | 168,75 A | 175 A |
| 50.000 W | 208 V üç fazlı | %50 | 138,8 A | 156,1 A | 175 A |
| 100.000 W | 480 V üç fazlı | %80 | 120,3 A | 144,3 A | 150 A |
Çalışılmış örnek (36.000 W, 240 V tek fazlı, %50 sürekli):
$$I = \frac{36000}{240 \times 1} = 150\ \text{A}$$
$$I_{req} = 150 \times (1 + 0.25 \times 0.5) = 150 \times 1.125 = 168.75\ \text{A}$$
168,75 A'da veya üzerindeki bir sonraki standart boyut 175 A'dır.
Üç fazlı kontrol (50.000 W, 208 V, %50 sürekli): \(I = 50000 / (208 \times 1.732) \approx 138.8\) A ve \(I_{req} = 138.8 \times 1.125 \approx 156.1\) A olduğundan, bir sonraki standart boyut 175 A'lık devre kesicidir.
Bu rakamlar yalnızca tahmindir. Talep faktörlerini ve cihazlar, ISI sistemleri, şarj istasyonları ve diğer yükler için özel kuralları uygulayan tam NEC Madde 220 yük hesabı değildirler.
Temel Terimler: Sürekli Yük, Bağlı Yük ve Ana Devre Kesici
- Sürekli yük: 3 saat veya daha uzun süre maksimum akımda çalışması beklenen yük; örneğin ticari bir alandaki aydınlatma ya da bir elektrikli araç şarj cihazı. NEC genellikle aşırı akım cihazının bunun %125'ini taşımasını şart koşar.
- Sürekli olmayan yük: daha kısa süreler çalışan ve akımının %100'ü olarak sayılan yük.
- Bağlı yük ve talep yükü: bağlı yük, bağlanabilecek her şeyin değerlerinin toplamıdır. Talep yükü ise her şeyin aynı anda çalışmaması nedeniyle NEC talep faktörleri uygulandıktan sonraki gerçekçi maksimum yüktür. Bu hesaplayıcı, sizin girdiğiniz bağlı yükü kullanır.
- Ana devre kesici ve dal devre kesici: ana devre kesici tüm panoyu korur ve panoya giden tüm gücü keser. Dal devre kesiciler ise tek tek devreleri korur; örneğin 20 A'lık bir mutfak priz devresi gibi.
- Pano bara değeri: pano baralarının taşıyacak şekilde üretildiği maksimum akım (örneğin 100, 125, 200 veya 400 A). Ana devre kesici bu değeri aşmamalıdır.
- Tek fazlı ve üç fazlı: tek fazlı sistem, 120/240 V bölünmüş fazlı ABD konutlarında tipiktir. Üç fazlı sistem, zamanda kaydırılmış üç alternatif akım kullanır ve ticari ile endüstriyel binalarda yaygındır. Akımı √3 çarpanıyla hesaplanır.
- Hat gerilimi: sistemin besleme gerilimi; örneğin 120/240 V (konut), 208 V (ticari üç fazlı, 120/208 V), 277 V veya 480 V (ticari ve endüstriyel, 277/480 V).
- %80 değer kuralı: standart bir devre kesici, değerinin %80'inden fazla olmayan sürekli yük taşımalıdır. Bu, \(1 / 1.25 = 0.8\) olduğundan, devre kesiciyi sürekli yükün %125'ine göre boyutlandırmakla matematiksel olarak aynıdır. %100 sürekli çalışma için listelenmiş devre kesiciler ve düzenekler bir istisnadır.
Bu genel bilgidir; lisanslı bir elektrikçinin veya yerel yönetmelik gerekliliklerinin yerini tutmaz.