Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Gerçek hava hızı (TAS), bir uçağın çevresindeki havaya göre hızıdır. Jet uçakları seyirde Mach sayısıyla uçar; ancak uçuş planları, rüzgâr üçgenleri ve yakıt hesapları knot cinsinden TAS ister. Bu hesaplayıcı, uçuş seviyenizdeki hava sıcaklığını kullanarak Mach sayısını TAS değerine çevirir.
Nasıl kullanılır?
Mach sayısını ve basınç irtifasını feet cinsinden girin. O irtifa için Uluslararası Standart Atmosfer (ISA) sıcaklığını kullanmayı seçebilir ya da dış hava sıcaklığını °C olarak kendiniz girebilirsiniz (toplam hava sıcaklığını değil, statik hava sıcaklığını kullanın). Araç; TAS değerini knot, km/s, mph ve m/s olarak, ayrıca yerel ses hızını ve ISA'dan sapmanızı gösterir.
Formül açıklaması
Ses hızı yalnızca sıcaklığa bağlıdır:
$$a = \sqrt{\gamma R T}$$Burada \(\gamma = 1.4\), \(R = 287.05\,\text{J/(kg}\cdot\text{K)}\) ve \(T\) kelvin cinsinden statik hava sıcaklığıdır. Sonrasında:
$$\text{TAS} = M \times a$$ISA'da sıcaklık, 36.089 ft'ye kadar \(15 - 0.0019812\,h\) °C'dir; bu irtifanın üzerinde sabit \(-56.5\) °C olur. Burada \(h\) feet cinsinden irtifadır.
Çözümlü örnek
ISA koşullarında Mach 0,85 ve 40.000 ft için sıcaklık \(-56.5\) °C'dir, yani \(T = 216.65\,\text{K}\).
$$a = \sqrt{1.4 \times 287.05 \times 216.65} \approx 295.07\,\text{m/s}$$$$\text{TAS} = 0.85 \times 295.07 \approx 250.8\,\text{m/s} \approx 487.5\,\text{kt}$$Sık sorulan sorular
İrtifa TAS'ı doğrudan etkiler mi?
Yalnızca sıcaklık üzerinden etkiler. Ses hızı sıcaklığa bağlıdır; irtifa arttıkça hava (tropopoza kadar) soğuduğu için irtifa önem kazanır.
Aynı Mach sayısı sıcak havada neden farklı TAS verir?
Sıcak havada ses hızı daha yüksektir; bu yüzden aynı Mach sayısı daha yüksek bir TAS değerine karşılık gelir.
Bu, yer hızıyla aynı şey mi?
Hayır. Yer hızı, TAS'ın rüzgâra göre düzeltilmiş hâlidir. Bu araç yalnızca TAS değerini verir.
Ortak Mach Sayıları ve Uçuş Seviyelerinde TAS
Tablo, \(\text{TAS} = M \cdot a\) ifadesinden hesaplanan gerçek hava hızını (TAS) knot cinsinden göstermektedir; burada \(a = \sqrt{1.4 \times 287.05 \times T_K}\) m/s olup 1 m/s = 1.943844 kt ile dönüştürülmüştür. Uçuş seviyeleri, 36.089 ft'e kadar ISA troposferinde basınç irtifası olarak ele alınmıştır (15 °C eksi her 1.000 ft için 1.9812 °C) ve bunun üzerinde sabit -56.5 °C kabul edilmiştir. Değerler en yakın knota yuvarlanmıştır.
| Durum | SAT (°C) | Ses hızı (kt) | M0.78 TAS (kt) | M0.80 TAS (kt) | M0.85 TAS (kt) | M0.90 TAS (kt) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ISA, FL300 | -44.4 | 589.3 | 460 | 471 | 501 | 530 |
| ISA, FL350 | -54.3 | 576.4 | 450 | 461 | 490 | 519 |
| ISA, FL400 | -56.5 | 573.6 | 447 | 459 | 488 | 516 |
| Sıcaklık sapması durumu (FL350, M0.80) | SAT (°C) | Ses hızı (kt) | TAS (kt) |
|---|---|---|---|
| ISA-10 | -64.3 | 563.1 | 450 |
| ISA (referans) | -54.3 | 576.4 | 461 |
| ISA+10 | -44.3 | 589.4 | 472 |
Özet: sabit bir Mach sayısında, hava soğuduğu için troposferde yükseldikçe TAS düşer. Tropopozun (36.089 ft) üzerinde ise belirli bir Mach sayısı için TAS sabit kalır. FL350'de 10 °C'lik bir sıcaklık değişimi, M0.80 TAS değerini yaklaşık 11 kt kaydırır.
Sabitler ve ISA Referans Değerleri
| Büyüklük | Değer |
|---|---|
| Özgül ısılar oranı, γ (kuru hava) | 1.4 |
| Kuru havanın özgül gaz sabiti, R | 287.05 J/(kg·K) |
| ISA deniz seviyesi sıcaklığı | 15 °C (288.15 K) |
| ISA troposferik sıcaklık düşüş oranı | 6.5 °C/km (her 1.000 ft için 1.9812 °C) |
| ISA tropopoz | 36.089 ft (11.000 m), -56.5 °C (216.65 K) |
| Deniz seviyesinde ISA ses hızı | 340.29 m/s (661.47 kt) |
| Knottan m/s'ye | 1 kt = 0.514444 m/s |
| Knottan km/s'ye | 1 kt = 1.852 km/h |
| Knottan mph'ye | 1 kt = 1.15078 mph |
Bunlar, havacılıkta dünya genelinde kullanılan Uluslararası Standart Atmosfer (ISA) değerleridir. Ses hızı yalnızca hava sıcaklığına bağlıdır: \(a = \sqrt{\gamma R T}\), burada T kelvin cinsindendir (\(T_K = T_C + 273.15\)).
Temel Terimler: TAS, Mach, SAT, TAT, ISA
- TAS (gerçek hava hızı): uçağın çevresindeki hava kütlesine göre hızı.
- CAS / IAS: kalibre edilmiş hava hızı, gösterge hava hızının alet ve konum hatası için düzeltilmiş halidir. Her ikisi de dinamik basınca dayandığı için irtifada TAS'tan daha düşük okunurlar.
- Mach sayısı: TAS'in yerel ses hızına oranı, \(M = \text{TAS}/a\).
- Ses hızı: küçük basınç bozulmalarının havada ilerlediği hız. Yalnızca hava sıcaklığına bağlıdır; basınca ya da irtifaya doğrudan bağlı değildir.
- SAT (statik hava sıcaklığı): bozulmamış havanın gerçek sıcaklığı. Ses hızını hesaplamak için kullanılacak sıcaklıktır.
- TAT (toplam hava sıcaklığı): hava durgunlaştırıldıktan sonra bir sensörle ölçülen sıcaklık. Çarpma ısınması nedeniyle SAT'tan daha sıcaktır. Yaklaşık olarak, \(T_{TAT} = T_{SAT}\,(1 + 0.2\,r\,M^2)\) kelvin cinsinden verilir; burada r, sensörün kurtarma faktörüdür (yaklaşık 1).
- ISA (Uluslararası Standart Atmosfer): deniz seviyesinde 15 °C, 11 km'ye kadar 6.5 °C/km sıcaklık düşüş oranına sahip ve bunun üzerinde sabit -56.5 °C olan referans atmosfer.
- ISA sapması: aynı irtifadaki gerçek sıcaklık ile ISA sıcaklığı arasındaki fark; örneğin ISA+10 veya ISA-10 biçiminde yazılır.
- Basınç irtifası: altimetre 1013.25 hPa (29.92 inHg) değerine ayarlandığında gösterilen irtifa.
- Uçuş seviyesi (FL): yüzlerce ft cinsinden basınç irtifası; dolayısıyla FL350, standart ayarda 35.000 ft anlamına gelir.
- Tropopoz: troposfer ile stratosfer arasındaki sınır. ISA'da 36.089 ft yüksekliktedir ve sıcaklık bunun üzerinde sabit kalır.
- Yer hızı: uçağın yer üzerindeki hızı; TAS ile rüzgâr vektörünün birleşimidir.