Công cụ này làm gì?
Tốc độ thực (TAS – True Airspeed) là tốc độ của máy bay so với khối không khí xung quanh. Máy bay phản lực thường bay hành trình theo số Mach, nhưng kế hoạch bay, tam giác gió và tính toán nhiên liệu lại cần TAS theo hải lý/giờ (kt). Công cụ này quy đổi số Mach sang TAS dựa trên nhiệt độ không khí tại mực bay của bạn.
Cách sử dụng
Nhập số Mach và độ cao khí áp theo feet. Sau đó chọn dùng nhiệt độ theo Khí quyển chuẩn quốc tế (ISA) ứng với độ cao đó, hoặc tự nhập nhiệt độ không khí bên ngoài theo °C (hãy dùng nhiệt độ tĩnh SAT, không dùng nhiệt độ tổng TAT). Công cụ sẽ trả về TAS theo kt, km/h, mph và m/s, cùng với tốc độ âm thanh tại chỗ và độ lệch so với ISA.
Giải thích công thức
Tốc độ âm thanh chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ:
$$a = \sqrt{\gamma R T}$$trong đó \(\gamma = 1.4\), \(R = 287.05\,\text{J/(kg}\cdot\text{K)}\) và \(T\) là nhiệt độ tĩnh của không khí tính theo kelvin. Sau đó:
$$\text{TAS} = M \times a$$Trong ISA, nhiệt độ là \(15 - 0.0019812\,h\) °C cho đến 36.089 ft và giữ không đổi ở \(-56.5\) °C phía trên mức đó, với \(h\) là độ cao tính bằng feet.
Ví dụ minh họa
Ở Mach 0.85 và độ cao 40.000 ft trong ISA, nhiệt độ là \(-56.5\) °C, tức \(T = 216.65\,\text{K}\).
$$a = \sqrt{1.4 \times 287.05 \times 216.65} \approx 295.07\,\text{m/s}$$$$\text{TAS} = 0.85 \times 295.07 \approx 250.8\,\text{m/s} \approx 487.5\,\text{kt}$$TAS ở các số Mach thông dụng và mực bay
Bảng thể hiện tốc độ thực (TAS) tính bằng knot theo \(\text{TAS} = M \cdot a\), với \(a = \sqrt{1.4 \times 287.05 \times T_K}\) tính bằng m/s, được quy đổi theo 1 m/s = 1.943844 kt. Mực bay được coi là độ cao áp suất trong tầng đối lưu của ISA (15 °C trừ 1.9812 °C mỗi 1,000 ft) đến 36,089 ft, và trên độ cao đó nhiệt độ là hằng số -56.5 °C. Các giá trị được làm tròn đến knot gần nhất.
| Trường hợp | SAT (°C) | Tốc độ âm thanh (kt) | TAS ở M0.78 (kt) | TAS ở M0.80 (kt) | TAS ở M0.85 (kt) | TAS ở M0.90 (kt) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ISA, FL300 | -44.4 | 589.3 | 460 | 471 | 501 | 530 |
| ISA, FL350 | -54.3 | 576.4 | 450 | 461 | 490 | 519 |
| ISA, FL400 | -56.5 | 573.6 | 447 | 459 | 488 | 516 |
| Trường hợp lệch nhiệt độ (FL350, M0.80) | SAT (°C) | Tốc độ âm thanh (kt) | TAS (kt) |
|---|---|---|---|
| ISA-10 | -64.3 | 563.1 | 450 |
| ISA (tham chiếu) | -54.3 | 576.4 | 461 |
| ISA+10 | -44.3 | 589.4 | 472 |
Điểm chính: ở cùng một số Mach, TAS giảm khi bay lên trong tầng đối lưu vì không khí lạnh hơn. Phía trên tropopause (36,089 ft), TAS giữ không đổi với một số Mach cho trước. Thay đổi nhiệt độ 10 °C ở FL350 làm TAS ở M0.80 thay đổi khoảng 11 kt.
Hằng số và giá trị tham chiếu ISA
| Đại lượng | Giá trị |
|---|---|
| Tỷ số nhiệt dung riêng, γ (không khí khô) | 1.4 |
| Hằng số khí riêng của không khí khô, R | 287.05 J/(kg·K) |
| Nhiệt độ mực nước biển ISA | 15 °C (288.15 K) |
| Tốc độ giảm nhiệt trong tầng đối lưu ISA | 6.5 °C/km (1.9812 °C mỗi 1,000 ft) |
| Tropopause (ISA) | 36,089 ft (11,000 m), -56.5 °C (216.65 K) |
| Tốc độ âm thanh ở mực nước biển ISA | 340.29 m/s (661.47 kt) |
| Knot sang m/s | 1 kt = 0.514444 m/s |
| Knot sang km/h | 1 kt = 1.852 km/h |
| Knot sang mph | 1 kt = 1.15078 mph |
Đây là các giá trị của Khí quyển tiêu chuẩn quốc tế (ISA) được dùng trong hàng không trên toàn thế giới. Tốc độ âm thanh chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ không khí: \(a = \sqrt{\gamma R T}\), với T tính bằng kelvin (\(T_K = T_C + 273.15\)).
Thuật ngữ chính: TAS, Mach, SAT, TAT, ISA
- TAS (tốc độ thực): tốc độ của máy bay so với khối không khí xung quanh.
- CAS / IAS: tốc độ hiệu chỉnh là tốc độ chỉ thị đã được hiệu chỉnh sai số dụng cụ và sai số vị trí. Cả hai đều dựa trên áp suất động, nên chúng thấp hơn TAS ở độ cao.
- Số Mach: tỷ số giữa TAS và tốc độ âm thanh tại chỗ, \(M = \text{TAS}/a\).
- Tốc độ âm thanh: tốc độ mà các nhiễu loạn áp suất nhỏ truyền qua không khí. Nó chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ không khí, không phụ thuộc trực tiếp vào áp suất hay độ cao.
- SAT (nhiệt độ không khí tĩnh): nhiệt độ thực của không khí không bị nhiễu. Đây là nhiệt độ dùng để tính tốc độ âm thanh.
- TAT (nhiệt độ không khí toàn phần): nhiệt độ đo bởi đầu đo sau khi không khí được làm dừng lại. Nó cao hơn SAT do hiệu ứng nén khí (ram rise). Xấp xỉ, \(T_{TAT} = T_{SAT}\,(1 + 0.2\,r\,M^2)\) tính bằng kelvin, trong đó r là hệ số phục hồi của đầu đo (gần 1).
- ISA (Khí quyển tiêu chuẩn quốc tế): khí quyển tham chiếu với 15 °C ở mực nước biển, tốc độ giảm nhiệt 6.5 °C/km đến 11 km, và -56.5 °C không đổi phía trên đó.
- Độ lệch ISA: nhiệt độ thực trừ nhiệt độ ISA ở cùng độ cao, ví dụ ghi là ISA+10 hoặc ISA-10.
- Độ cao áp suất: độ cao hiển thị khi altimeter được đặt ở 1013.25 hPa (29.92 inHg).
- Mực bay (FL): độ cao áp suất tính bằng hàng trăm feet, vì vậy FL350 nghĩa là 35,000 ft theo thiết lập tiêu chuẩn.
- Tropopause (ranh giới tầng đối lưu): ranh giới giữa tầng đối lưu và tầng bình lưu. Trong ISA nó ở 36,089 ft, và nhiệt độ giữ không đổi phía trên.
- Tốc độ mặt đất: tốc độ của máy bay so với mặt đất, bằng TAS kết hợp với vector gió.
Câu hỏi thường gặp
Độ cao có ảnh hưởng trực tiếp đến TAS không?
Chỉ gián tiếp, thông qua nhiệt độ. Tốc độ âm thanh phụ thuộc vào nhiệt độ, và độ cao quan trọng vì càng lên cao không khí càng lạnh (cho đến tầng đối lưu đỉnh – tropopause).
Vì sao cùng một số Mach nhưng ngày nóng lại cho TAS khác?
Không khí ấm có tốc độ âm thanh cao hơn, nên cùng một số Mach sẽ tương ứng với TAS lớn hơn.
TAS có phải là tốc độ mặt đất không?
Không. Tốc độ mặt đất là TAS đã hiệu chỉnh theo gió. Công cụ này chỉ cho ra TAS.