Bu hesaplayıcı ne işe yarar
Gübre Uygulama Oranı Hesaplayıcı, çiftçilerin ve ziraat mühendislerinin bir bitkinin besin ihtiyacını sahada uygulanabilir bir serpme oranına dönüştürmesine yardımcı olur. Gübreyi göz kararı uygulamak besin maddelerini boşa harcar, yüzey akışı (runoff) riskini artırır ve bitkiyi aç bırakabilir. Bitkinin ihtiyaç duyduğu besinle gübrenin gerçekte sağladığı besini eşleştirerek tarlanın tam ihtiyacı kadar gübre verir ve besin yönetim planınızı yolunda tutarsınız.
Formülün açıklaması
Hesaplama üç sayıyı dengeler: bitkinin ne kadar besine ihtiyaç duyduğu, gübrenin ne kadar yoğun (konsantre) olduğu ve bu besinin ilk sezonda ne kadarının kullanılabilir hâle geldiği.
$$\text{Oran} = \frac{N_{need}}{C \times A}$$Burada \(N_{need}\) bitkinin akre başına pound cinsinden ihtiyacı, \(C\) gübrenin ton başına pound cinsinden besin içeriği ve \(A\) besinin ilk yıl kullanılabilir olan, 0 ile 1 arasındaki oranıdır. Sonuç, akre başına ton cinsinden gübre miktarıdır.
Nasıl kullanılır
Bitkinizin besin hedefini, yeni yapılmış bir gübre analizinden elde edilen besin içeriğini, ilk yıl kullanılabilirlik yüzdesini ve tarla alanınızı girin. Araç hem akre başına oranı hem de tarlanın tamamı için gereken toplam tonajı verir; böylece taşıma, depolama ve serpme makinesi (dağıtıcı) kalibrasyonunu kolayca planlayabilirsiniz.
Örnek hesaplama
Diyelim ki mısır akre başına 150 lb azota ihtiyaç duyuyor, gübre analizi ton başına 10 lb azot gösteriyor ve bunun %50'si ilk yıl kullanılabilir hâle geliyor. Bu durumda oran şöyle olur:
$$\text{Oran} = \frac{150}{10 \times 0.5} = 30\ \text{ton/akre}$$40 akrelik bir tarlada gereken toplam gübre miktarı ise:
$$\text{Toplam} = 30 \times 40 = 1200\ \text{ton}.$$Sık Sorulan Sorular
Oranı hangi besin maddesine göre belirlemeliyim? En kısıtlayıcı besin maddesini, çoğunlukla azotu esas alın; ardından aşırı uygulamadan kaçınmak için fosfor ve potasyumu toprak analizleriyle karşılaştırın.
Neden bir kullanılabilirlik faktörü uygulanıyor? Gübredeki azotun büyük kısmı organik yapıdadır ve yavaş mineralize olur; bu nedenle ilk yıl bitki tarafından yalnızca bir bölümü kullanılabilir.
Metrik birimler kullanabilir miyim? Evet. İhtiyaç için hektar başına kilogram, içerik için ton başına kilogram girin; oran da hektar başına ton olarak okunur. Unutmayın: akre, pound ve ton gibi birimler ABD/İngiliz ölçü sistemine aittir. Türkiye'de metrik sistem (kg/ha, ton/ha) kullanıldığından bu birimleri tercih edebilirsiniz.
Tipik Gübre Besin İçeriği ve İlk Yıl Azot Yararlılığı
Laboratuvar analiziniz yoksa, Besin İçeriği (lb/ton) girdisi için ilk tahmin olarak referans değerlerden yararlanabilirsiniz. Aşağıdaki aralıklar, çiftlikte kullanıldığı şekliyle katı gübre için yaklaşık değerlerdir. Bunlar ABD kaynaklarına dayanmaktadır: MWPS-18 Gübre Özellikleri (MidWest Plan Service), USDA-NRCS Tarımsal Atık Yönetimi Saha El Kitabı ve Penn State Agronomi Rehberi ile Minnesota Üniversitesi Yayım (Extension) gübre yayınları gibi kılavuzlar. Gerçek değerler; hayvan türü, rasyon, altlık türü ve miktarı, depolama yöntemi ve suyun ne kadar karıştığı gibi etkenlere bağlı olarak büyük ölçüde değişir; bu nedenle bu sayıları kaba başlangıç noktaları olarak değerlendirin.
| Gübre türü | Toplam N (lb/ton) | P2O5 (lb/ton) | K2O (lb/ton) | Kuru madde (%) |
|---|---|---|---|---|
| Süt sığırı, katı (altlıklı) | 8–12 | 3–6 | 7–12 | 18–30 |
| Besi sığırı, katı (besi alanı/altlıklı yığın) | 11–21 | 7–18 | 10–26 | 30–55 |
| Domuz, katı (altlıklı) | 8–12 | 6–10 | 7–10 | 18–30 |
| Etlik piliç altlığı | 50–70 | 50–70 | 35–50 | 70–80 |
| Yumurtacı tavuk gübresi (altlıksız) | 25–40 | 30–55 | 20–35 | 25–50 |
| At gübresi (altlıklı) | 8–14 | 3–6 | 8–14 | 25–45 |
Ürünün ilk yıl kullanabileceği toplam N'nin yalnızca bir kısmı bitkiye yarar. Gübre toprak yüzeyinde kalırsa amonyum N amonyak gazı olarak kaybolur; organik N ise birkaç sezon boyunca yavaş yavaş serbest kalır. Bu nedenle hesap makinesi bir Yararlılık (%) katsayısına böler. Aşağıdaki aralıklar, Minnesota Üniversitesi ve Penn State gibi ABD eyalet yayım tablolarına benzer biçimde, toplam N'nin tipik ilk yıl yararlılığını özetlemektedir. Eyaletinizin besin yönetimi kılavuzu farklı katsayılar kullanabilir; uygulandığı yerlerde o değerleri kullanmalısınız.
| Gübre türü | Hemen karıştırılan (aynı gün) | Birkaç gün içinde karıştırılan | Yüzeyde bırakılan |
|---|---|---|---|
| Süt sığırı / besi sığırı, katı | 30–45% | 25–40% | 20–30% |
| Domuz, katı | 45–60% | 35–50% | 30–40% |
| Etlik piliç altlığı / yumurtacı tavuk gübresi | 50–70% | 45–60% | 35–50% |
| At (yüksek altlık) | 20–30% | 15–25% | 10–20% |
Ürün planlaması için, gübredeki P2O5 ve K2O uzun vadede genellikle yaklaşık %100 yararlı kabul edilir; ancak bazı kılavuzlar ilk yıl daha az P değeri verir. Kendi gübrenizin laboratuvar analizi, referans değerlerden her zaman daha iyidir. Depolama alanından veya yayıcı yükünden birkaç noktadan numune alın, numuneleri karıştırın ve laboratuvardan sonuçları lb/ton cinsinden, olduğu gibi (as-is) bildirmesini isteyin.
Hesaplanan Oranı Uygulamaya Yönelik Pratik İpuçları
- Gübre yayıcıyı kalibre edin. Hesaplanan oran, yayıcının bunu gerçekten uygulamasıyla anlam kazanır. Yaygın bir kontrol yöntemi tartı (branda) yöntemidir. Bilinen alanda bir branda veya plastik örtü serin, örneğin 10 ft × 10 ft = 100 ft², ve normal yayma ayarınızda üzerinden geçin. Brandaya düşen miktarı tartın, sonra ton/akr cinsine çevirin: \(\text{t/akr} = \dfrac{\text{brandadaki lb} \times 43{,}560}{\text{branda alanı (ft}^2\text{)} \times 2{,}000}\). Bunu 2–3 kez tekrarlayın ve sonuçların ortalamasını alın. Ayrıca tam yüklü kamyonları tartıp her yükün kapladığı akr sayısına bölebilirsiniz.
- N'ye dayalı orantıdan önce fosforu kontrol edin. Gübre genellikle, N'ye oranla bitkinin ihtiyacından fazla P sağlar; bu yüzden N'ye dayalı bir oran fazla P uygulamasına yol açabilir. Bu nedenle P'ye dayalı bir oranı da hesaplayın: \(\text{P oranı} = \text{P}_2\text{O}_5 \text{ ihtiyacı} \div \text{P}_2\text{O}_5 \text{ içeriği}\) (yararlılık genellikle %100 alınır) ve iki orandan düşük olanını uygulayın. Örnek: bir mısır ürünü akr başına 150 lb N ve 60 lb P2O5 ister; etlik piliç altlığı ton başına 60 lb N ve 60 lb P2O5 içerir ve ilk yıl N yararlılığı %50'dir. N'ye dayalı oran $$\frac{150}{60 \times \frac{50}{100}} = \frac{150}{30} = 5 \text{ t/akr}$$ yani 5 ton/akr'dır. Bu oran 5 × 60 = 300 lb P2O5 uygulardı; bu, ürünün ihtiyacının beş katıdır. P'ye dayalı oran $$\frac{60}{60 \times \frac{100}{100}} = 1 \text{ t/akr}$$ veya 1 ton/akr'dır. 1 t/akr'de altlık 1 × 60 × 0.50 = 30 lb yararlı N sağlar; bu nedenle kalan 150 − 30 = 120 lb N/akr ticari gübreden karşılanır.
- Önceki uygulamalardan kalan N'yi hesaba katın. Son bir veya iki yılda uygulanan gübre, organik N salmaya devam eder. Birçok yayım kılavuzu ikinci yıl toplam N'nin yaklaşık %10'unu, üçüncü yıl ise yaklaşık %5'ini kredi olarak sayar; kesin rakamlar için yerel kılavuzunuza bakın. Bu kredileri, varsa baklagil kredisiyle birlikte, Besin İhtiyacı alanına girmeden önce ürünün N ihtiyacından düşün.
- Yerel kurallara uyun. Kuyulara, akarsulara ve drenaj girişlerine olan mesafe kısıtlamaları, uygulama zaman pencereleri ve donmuş, karla kaplı veya doygun zeminlere yayma sınırları; ülkeye, eyalete ve izne göre değişir. Besin yönetim planınıza ve çiftliğinize uygulanan düzenlemelere uyun. Bu kurallar agronomik orana üstün gelebilir.
- Gübreyi düzenli olarak yeniden test edin. En az yılda bir kez numune alın; ayrıca rasyon, altlık, hayvan türü veya depolama ve taşıma yöntemi değiştiğinde yeniden numune alın. Besin içeriği yıllar arasında kolayca %25 veya daha fazla değişebilir.
- Gerçekten uygulayabileceğiniz bir orana yuvarlayın. Yayıcılar 4.37 t/akr gibi tam bir değeri uygulayamaz. Kalibre edilmiş yayıcınızın tutarlı biçimde uygulayabildiği en yakın ayara yuvarlayın; P veya çevresel sınırlar endişe kaynağıysa daha düşük ayara yönelin. Ardından taşınacak toplam ton miktarını bulmak için sonucu tarla alanıyla çarpın.
Bu genel agronomik bilgidir, profesyonel tavsiye değildir. Tarlaya özgü oranlar ve yasal uyum için sertifikalı bir ürün danışmanına, besin yönetim planlayıcısına veya yerel yayım ofisinize başvurun.