Nedir?
Karışık Çözeltiler için pH Hesaplama Aracı, farklı pH değerlerine ve farklı hacimlere sahip iki asidik çözeltiyi birleştirdiğinizde ortaya çıkan pH'ı tahmin eder. İki pH değerinin basit ortalamasını almak kimyasal olarak yanlıştır; bu yüzden araç, asitlerin gerçekte nasıl birleştiğini yansıtabilmek için arka plandaki hidrojen iyonu derişimi üzerinden çalışır.
Nasıl kullanılır?
Her çözeltinin pH değerini ve hacmini girin. Birimler sadeleştiği için her ikisinde de aynı hacim birimini (mililitre veya litre) kullanın. Hesapla düğmesine bastığınızda karışımın oluşan pH'ını ve mol/L cinsinden hidrojen iyonu derişimini \([H^+]\) görürsünüz.
Formülün açıklaması
Önce her pH değerini \([H^+] = 10^{-\text{pH}}\) bağıntısıyla hidrojen iyonu derişimine çevirin. Ardından hidrojen iyonlarının mol miktarlarını toplayıp toplam hacme bölün:
$$\text{pH}_{mix} = -\log_{10}\left(\frac{[H^+]_1 V_1 + [H^+]_2 V_2}{V_1 + V_2}\right)$$Burada \(V_1\) ve \(V_2\) iki hacmi, \([H^+]_1\) ve \([H^+]_2\) ise derişimleri temsil eder. Model; nötralleşme gerçekleşmeyen, tamponlama yapmayan güçlü asitleri varsayar.
Örnek hesaplama
100 mL pH 3 çözeltiyi 100 mL pH 5 çözeltiyle karıştıralım:
$$[H^+]_1 = 10^{-3} = 0.001,\quad [H^+]_2 = 10^{-5} = 0.00001$$$$[H^+]_{mix} = \frac{0.001 \times 100 + 0.00001 \times 100}{100 + 100} = \frac{0.101}{200} = 0.000505$$$$\text{pH}_{mix} = -\log_{10}(0.000505) \approx 3.30$$Sonucun, beklendiği gibi daha asidik çözeltiye yakın çıktığını görüyoruz.
Sık sorulan sorular
İki pH değerinin ortalamasını alabilir miyim? Hayır. pH logaritmik olduğundan sayıların ortalamasını almak yanlış sonuç verir; ortalamayı derişimler üzerinden almanız gerekir.
Bazlar için de çalışır mı? Bu araç asidik çözeltiler için tasarlanmıştır. Güçlü bazlar veya tamponlar söz konusu olduğunda asit-baz nötralleşmesinin ayrıca modellenmesi gerekir.
Hacim birimi önemli mi? Önemli olan tek şey birimlerin birbiriyle aynı olmasıdır. Hacim hem pay hem de paydada yer aldığından, tutarlı olmak kaydıyla herhangi bir birim kullanılabilir.
Daha Fazla Çözümlü Örnek
Her iki örnek de her çözeltinin suda güçlü bir asit olduğunu varsayar. Yani asit tamamen ayrışmış, tamponlama yok ve nötralleşme tepkimesi yok (hiç baz bulunmuyor); hacimler de doğrudan toplanıyor. Bu koşullar altında her çözeltiden gelen hidrojen iyonları birikip toplam hacme yayılır.
Örnek A: 50 mL pH 2 ile 450 mL pH 4 karıştırılıyor
- Her pH değerini hidrojen iyonu derişimine çevirin, \([\text{H}^+] = 10^{-\text{pH}}\) kullanarak:
$$[\text{H}^+]_1 = 10^{-2} = 0.01\ \text{M}, \qquad [\text{H}^+]_2 = 10^{-4} = 0.0001\ \text{M}$$ - Hacimleri litreye çevirin: \(V_1 = 50\ \text{mL} = 0.050\ \text{L}\) ve \(V_2 = 450\ \text{mL} = 0.450\ \text{L}\).
- Her çözeltideki H+ mol sayısını bulun, \(n = [\text{H}^+] \times V\) ile:
$$n_1 = 0.01 \times 0.050 = 0.0005\ \text{mol}, \qquad n_2 = 0.0001 \times 0.450 = 0.000045\ \text{mol}$$ - Mol sayılarını toplayın ve toplam hacme bölün:
$$[\text{H}^+]_{\text{karışım}} = \frac{0.0005 + 0.000045}{0.050 + 0.450} = \frac{0.000545}{0.5} = 0.00109\ \text{M}$$ - Tekrar pH'a çevirin:
$$\text{pH}_{\text{karışım}} = -\log_{10}(0.00109) \approx 2.96$$
Sonuç: karışımın pH değeri yaklaşık 2.96'dır. pH 4 çözeltisi hacmin %90'ını oluştursa bile sonuç 4'e değil, 3'e yakın kalır. pH 2 çözeltisi litre başına 100 kat daha fazla H+ içerdiği için sonucu o belirler.
Örnek B: 1 L pH 3 ile 1 L pH 3 karıştırılıyor
- Hidrojen iyonu derişimleri: \([\text{H}^+]_1 = [\text{H}^+]_2 = 10^{-3} = 0.001\ \text{M}\).
- Her birindeki mol sayısı: \(n_1 = n_2 = 0.001 \times 1 = 0.001\ \text{mol}\).
- Birleşik derişim:
$$[\text{H}^+]_{\text{karışım}} = \frac{0.001 + 0.001}{1 + 1} = \frac{0.002}{2} = 0.001\ \text{M}$$ - pH: \(\text{pH}_{\text{karışım}} = -\log_{10}(0.001) = 3.00\)
Sonuç: pH 3.00'de kalır. Aynı pH'a sahip iki çözeltiyi karıştırmak hem H+ mol sayısını hem de hacmi ikiye katlar; bu yüzden derişim ve pH değişmez. Her iki çözeltinin pH değeri aynı olduğu sürece bu durum, hacimler ne olursa olsun geçerlidir.
Karıştırma Oranı Son pH'ı Nasıl Etkiler
Aşağıdaki tablo, toplam 1000 mL oluşturmak için pH 2 çözeltisi (\([\text{H}^+] = 0.01\ \text{M}\)) ile pH 5 çözeltisini (\([\text{H}^+] = 0.00001\ \text{M}\)) karıştırır. Birleşik derişim \([\text{H}^+]_{\text{karışım}} = (0.01\,V_1 + 0.00001\,V_2)/(V_1 + V_2)\) şeklindedir. Son sütun, karşılaştırma için iki pH değerinin hacme göre ağırlıklı basit ortalamasını gösterir. Bu kısayol pH'ı birleştirmenin geçerli bir yolu değildir.
| Oran (V1:V2) | V1 (pH 2), mL | V2 (pH 5), mL | Birleşik [H+] (M) | Ortaya çıkan pH | Basit ortalama pH (yanlış) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1:9 | 100 | 900 | 0.001009 | 3.00 | 4.70 |
| 1:3 | 250 | 750 | 0.0025075 | 2.60 | 4.25 |
| 1:1 | 500 | 500 | 0.005005 | 2.30 | 3.50 |
| 3:1 | 750 | 250 | 0.0075025 | 2.12 | 2.75 |
| 9:1 | 900 | 100 | 0.009001 | 2.05 | 2.30 |
pH logaritmik bir ölçek olduğundan, daha asidik olan çözelti karışımı belirler. Yalnızca %10 pH 2 çözeltisiyle karışım zaten pH 3.00'e ulaşır; oysa basit ortalama 4.70 tahmin eder. pH 5 çözeltisi çok az H+ ekler, bu yüzden pratikte çoğunlukla seyreltici görevi görür. Güçlü bir asidi on kat seyreltince pH'ı yaklaşık bir birim artar.
Not: Bu model yalnızca güçlü, tamamen ayrışmış ve tamponlanmamış asitler için geçerlidir. Bir baz bulunduğunda geçerli değildir, çünkü nötralleşme H+ tüketir. Zayıf asitler veya tamponlanmış çözeltiler için de geçerli değildir; bunlar seyreltildiğinde denge ayrışmasını değiştirir. Bu durumlarda bir denge veya nötralleşme hesabı gerekir. Model ayrıca yalnızca pH 7 yakınındaki çözeltilerde önemli olan suyun kendi iyonlaşmasını hesaba katmaz.