Parenteral beslenme hesaplayıcı nedir?
Total parenteral nutrisyon (TPN), sindirim sistemi kullanılamadığında protein, karbonhidrat, yağ, sıvı ve mikro besinlerin doğrudan kan dolaşımına verilmesini sağlar. Bu hesaplayıcı, kilogram başına belirlenen hedefleri günlük gram ve kalori değerlerine, her stok solüsyonun hacmine ve son pompa hızına dönüştürür. Eğitim amaçlı bir araçtır; klinik eczacının, diyetisyenin veya kurumun protokolünün yerini tutmaz.
Nasıl kullanılır?
Hasta kilosunu, enerji hedefini (kkal/kg/gün), protein hedefini (g/kg/gün), kalorinin lipidlerden gelen payını, toplam sıvı hedefini ve infüzyon süresini girin. Ardından elinizdeki stok solüsyonların konsantrasyonlarını girin: dekstroz (genellikle %70), amino asit (genellikle %10) ve lipid emülsiyonu (genellikle %20). Sonuçta her bileşen ile steril su, elektrolit ve katkı maddeleri için kalan hacim listelenir.
Formüller
Protein 4 kkal/g, lipid emülsiyonu yaklaşık 10 kkal/g (gliserol ve fosfolipidler dahil), dekstroz monohidrat ise 3,4 kkal/g enerji sağlar. Dekstroz, protein ve lipidden sonra geriye kalan enerjiyi karşılar:
$$\text{Dextrose (g)} = \frac{E_{total} - 4P - 10L}{3.4}$$Burada \(E_{total}\) toplam kkal, \(P\) gram cinsinden protein, \(L\) ise gram cinsinden lipiddir. İnfüzyon hızı toplam hacmin saate bölünmesiyle bulunur; glukoz infüzyon hızı (GIR) ise dekstrozun kg başına dakikada mg cinsinden miktarıdır.
Çözümlü örnek
70 kg'lık bir yetişkin için hedefler: 25 kkal/kg, 1,5 g/kg protein, kalorinin %30'u lipidlerden ve 24 saatte 30 mL/kg sıvı.
$$E_{total} = 70 \times 25 = 1750\,\text{kcal}$$$$P = 70 \times 1.5 = 105\,\text{g} \;(420\,\text{kcal}),\quad L = \frac{0.30 \times 1750}{10} = 52.5\,\text{g}$$$$\text{Dextrose} = \frac{1750 - 420 - 525}{3.4} = 236.8\,\text{g}$$$$\text{Rate} = \frac{70 \times 30}{24} = 87.5\,\text{mL/h},\quad \text{GIR} = \frac{236.8 \times 1000}{70 \times 24 \times 60} = 2.35\,\text{mg/kg/min}$$%10 amino asit, %70 dekstroz ve %20 lipid ile stok hacimleri 1050 mL, 338,2 mL ve 262,5 mL olur; su ve katkı maddeleri için yaklaşık 449 mL kalır.
SSS
Güvenli glukoz infüzyon hızı nedir?
Yetişkinler genellikle yaklaşık 4–5 mg/kg/dk'ya kadar olan hızları tolere eder; yetişkinlerde oksidasyon sınırı ise yaklaşık 5–7 mg/kg/dk civarındadır. Yenidoğanlarda doz çoğunlukla daha yüksektir. Hesaplayıcı 12 mg/kg/dk üzerinde uyarı verir.
Su hacmi neden negatif çıkıyor?
Stok solüsyonların hacmi tek başına sıvı hedefini aşıyor demektir. Daha konsantre solüsyonlar kullanabilir, klinik olarak uygunsa sıvı hedefini artırabilir veya besin hedeflerini düşürebilirsiniz.
Elektrolitler, vitaminler ve iz elementler dahil mi?
Hayır. Bu katkılar ayrıca istenir ve kalan hacmin bir kısmını kullanır.
Tipik Makronütrient ve Glikoz İnfüzyon Hızı Aralıkları
Aşağıdaki aralıklar yayımlanmış yetişkin ve pediatrik kılavuzlardan (ASPEN, ESPEN, ESPGHAN/ESPEN/ESPR) alınan genel değerlerdir. Kılavuzlar klinik ortama göre farklılık gösterir; bu nedenle hedef değil, referans noktalarıdır. Bireysel düzenlemeler klinik ekip ve yerel protokolden gelir.
| Parametre | Popülasyon | Tipik aralık | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Enerji | Yetişkinler | 20-30 kcal/kg/gün | ASPEN / ESPEN yetişkin kılavuzu |
| Protein | Yetişkinler | 1,2-2,0 g/kg/gün | ASPEN/SCCM kritik bakım kılavuzu; ESPEN |
| Lipid | Yetişkinler | Yaklaşık 1 g/kg/güne kadar; genellikle 2,5 g/kg/günün üzerine çıkılmaz | ASPEN; ESPEN |
| Sıvı | Yetişkinler | Yaklaşık 30-40 mL/kg/gün | Yaygın klinik kılavuz (ESPEN / ASPEN) |
| Glikoz infüzyon hızı (GIR) | Yetişkinler | 4-5 mg/kg/dakikaya kadar | ASPEN / ESPEN |
| Maksimum glikoz oksidasyonu | Yetişkinler | Yaklaşık 5-7 mg/kg/dakika | ESPEN / ASPEN fizyoloji derlemeleri |
| GIR | Yenidoğanlar | Yaklaşık 4-12 mg/kg/dakika (genellikle alt sınırdan başlanır ve kademeli artırılır) | ESPGHAN/ESPEN/ESPR/CSPEN pediatrik PN kılavuzları; yenidoğan uygulaması |
| GIR | Bebekler ve çocuklar | Genellikle yenidoğanlardan düşüktür ve yaşla birlikte azalır; bebeklerde yaklaşık 5-10 mg/kg/dakika, daha büyük çocuklarda ise daha düşüktür | ESPGHAN/ESPEN/ESPR pediatrik PN kılavuzları (yaklaşık) |
Glikoz infüzyon hızı: \(\text{GIR (mg/kg/dk)} = \frac{\text{dekstroz (g/gün)} \times 1000}{\text{ağırlık (kg)} \times 1440}\).
Bu genel bilgidir, profesyonel tavsiye değildir. Pediatrik ve yenidoğan ihtiyaçları yaş, gebelik haftası ve klinik duruma göre büyük farklılık gösterir.
Enerji Yoğunlukları ve Standart Stok Konsantrasyonları
| Substrat | Enerji yoğunluğu | Notlar |
|---|---|---|
| Amino asitler / protein | 4 kcal/g | Protein enerjisi için kullanılır; %10 çözelti mL başına yaklaşık 0,4 kcal verir |
| Dekstroz monohidrat | 3,4 kcal/g | Hidratlı dekstroz, susuz glikozdan (yaklaşık 4 kcal/g) daha az enerji verir |
| Lipid emülsiyonu | 10 kcal/g yağ (hesaplayıcının katsayısı) | Ticari emülsiyonlar ayrıca gliserol ve fosfolipid içerir; bu nedenle mL başına enerji, yalnızca yağ içeriğinin düşündürdüğünden daha yüksektir |
| Stok ürün | Konsantrasyon | mL başına yaklaşık enerji |
|---|---|---|
| Dekstroz %50 | 0,5 g/mL | 1,7 kcal/mL |
| Dekstroz %70 | 0,7 g/mL | 2,38 kcal/mL |
| Amino asitler %10 | 0,1 g/mL | 0,4 kcal/mL |
| Lipid emülsiyonu %10 | 0,1 g/mL | Yaklaşık 1,1 kcal/mL |
| Lipid emülsiyonu %20 | 0,2 g/mL | Yaklaşık 2 kcal/mL |
| Lipid emülsiyonu %30 | 0,3 g/mL | Yaklaşık 3 kcal/mL |
Mevcut konsantrasyonlar ve markalar ülkeye ve üreticiye göre değişir; kullanılan ürünlerin etiketlerini kontrol edin.
GIR birim dönüşümü: 1 g = 1000 mg ve 1 gün = 24 × 60 = 1440 dk. Yani \(1\ \text{g/kg/gün} = \frac{1000}{1440} \approx 0{,}694\ \text{mg/kg/dk}\) ve \(1\ \text{mg/kg/dk} = 1{,}44\ \text{g/kg/gün}\).
Hesaplayıcı Çıktısının Yorumlanması
- Protein, dekstroz ve lipid gramajı: girilen enerji, protein ve lipid payını karşılayan günlük makronütrient miktarları. Lipid gramı \(L = \frac{E \times \text{lipid\%}}{100 \times 10}\) ile hesaplanır. Dekstroz, geri kalan protein dışı enerjiyi 3,4 kcal/g'a bölerek sağlar.
- Kalori yüzdesi: protein kcal ÷ toplam kcal, dekstroz kcal ÷ toplam kcal ve lipid kcal ÷ toplam kcal. Enerjinin üç substrat arasındaki dağılımını gösterir.
- Protein dışı kalori-azot oranı (NPC:N): azot (g) = protein (g) ÷ 6,25 ve NPC = toplam kcal − protein kcal. Daha düşük oran, enerjiye göre daha fazla protein anlamına gelir.
- Stok hacimleri: her hacim gram ÷ (konsantrasyon ÷ 100) ile hesaplanır; örneğin \(V_{AA} = \frac{P}{\text{aminoConc}/100}\). Düzenlemenin her stok çözeltisinden ne kadar gerektirdiğini gösterir.
- Hız (mL/sa): toplam hacim ÷ infüzyon saati. Daha kısa infüzyon süresi, saatlik hızı ve saatlik glikoz yükünü artırır.
- GIR ile oksidasyon sınırlarının karşılaştırılması: GIR, kg başına dakikada verilen dekstrozdur. Yetişkin oksidasyon sınırı olan yaklaşık 5-7 mg/kg/dakikaya yakın veya üzerindeki bir GIR, glikozun kullanılabileceğinden daha hızlı verilebileceğini düşündürür. Döngüsel veya kısaltılmış infüzyonlar, aynı günlük dozda GIR'yi artırır; çünkü aynı gram miktarı daha az dakikada verilir.
- Kalan su hacmi: \(V_{\text{water}} = V - V_{AA} - V_L - V_D\). Küçük bir değer, stok çözeltilerin neredeyse tüm sıvıyı kullandığını ve çok konsantre bir formülasyon anlamına geldiğini gösterir. Negatif bir değer, seçilen sıvı hacminin stok hacimlerini taşıyamadığı anlamına gelir. Bu durumda sıvı hedefi, stok konsantrasyonları veya makronütrient hedefleri gözden geçirilmelidir. Elektrolitler, vitaminler ve iz elementler de hacim kaplar; bu hesaplayıcı bunları içermez.
Örnek
Kilosu 70 kg olan bir yetişkin için; kg başına 25 kcal enerji, 1,5 g/kg protein ve kalorilerin %30'u lipid olacak şekilde: \(E = 70 \times 25 = 1750\) kcal ve \(P = 70 \times 1.5 = 105\) g. Sonra \(L = \frac{1750 \times 30}{1000} = 52.5\) g ve \(D = \frac{1750 \times 0.7 - 4 \times 105}{3.4} = \frac{805}{3.4} \approx 236.8\) g. Kalori dağılımı protein 420 kcal (%24), lipid 525 kcal (%30) ve dekstroz 805 kcal (%46). 24 saatlik GIR \(\frac{236.8 \times 1000}{70 \times 1440} \approx 2.35\) mg/kg/dk. Azot \(105 / 6.25 = 16.8\) g ve NPC \(1750 - 420 = 1330\) kcal olup NPC:N ≈ 79:1.
Bu genel bilgidir, profesyonel tavsiye değildir. Hesaplayıcı bir aritmetik yardımcısıdır. Parenteral beslenme düzenlemeleri, yerel protokollere göre klinik beslenme ekibi tarafından belirlenmeli ve kontrol edilmelidir.