VLSM Hesaplama Aracı Nedir?
Değişken Uzunluklu Alt Ağ Maskeleme (VLSM), ağ mühendislerinin tek bir IP bloğunu farklı boyutlardaki alt ağlara bölmesine olanak tanır; böylece her alt ağ, gerçek host ihtiyacına göre boyutlandırılır. Bu yöntem, sabit uzunluklu alt ağlamada kaçınılmaz olan adres israfının önüne geçer. Bu araç, bir temel ağ adresi ile host sayılarından oluşan bir liste alır ve alt ağları büyükten küçüğe doğru, art arda tahsis eder.
Nasıl Kullanılır?
Başlangıç ağ adresini (örneğin 192.168.1.0) ve her alt ağın kaç host'u desteklemesi gerektiğini belirten, virgülle ayrılmış bir liste (örneğin 50, 20, 10, 2) girin. Araç, gereksinimleri büyükten küçüğe sıralar, ardından her birine sığabileceği en küçük alt ağı atar ve blokları uç uca yerleştirerek hiçbir adres alanının boşa gitmemesini sağlar.
Formül Açıklaması
Her host gereksinimi h için, h adet host'un yanı sıra bir ağ adresi ve bir broadcast adresine de yer gerekir; yani toplamda h + 2 adres. Prefix değeri \(32 - \lceil \log_{2}(h + 2) \rceil\), blok boyutu ise \(2^{\,32 - \text{prefix}}\) formülüyle hesaplanır.
$$\text{Prefix} = 32 - \left\lceil \log_{2}\!\left( \text{Hosts} + 2 \right) \right\rceil$$Örneğin 50 host için 52 adres gerekir; \(\lceil \log_{2}(52) \rceil = 6\) olduğundan prefix /26 olur, bu da 64 adreslik bir blok ve 62 kullanılabilir host anlamına gelir.
Çözümlü Örnek
Temel ağ 192.168.1.0 ve gereksinimler 50, 20, 10, 2 olsun: /26 (64 adres), 192.168.1.0'da başlayan 50 host'luk LAN'a atanır; 20 host için kullanılan /27 (32 adres) 192.168.1.64'te başlar; 10 host için /28 (16 adres) 192.168.1.96'da başlar; 2 host'luk noktadan noktaya bağlantı için ise /30 (4 adres) 192.168.1.112'de başlar. Toplam kullanılan: 116 adres.
Sık Sorulan Sorular
Neden +2 host? Her IPv4 alt ağı, bir adresi ağ kimliği (network ID) ve bir adresi de broadcast için ayırır; bu nedenle kullanılabilir host sayısı, blok boyutunun iki eksiğine eşittir.
Neden büyükten küçüğe sıralanır? En büyük alt ağları önce tahsis etmek, blokların doğal sınırlarıyla hizalı kalmasını sağlar ve parçalanmayı (fragmentation) önler.
Pratikte kullanılabilecek en küçük alt ağ nedir? /30, 2 kullanılabilir host sunar ve yönlendiriciler arası (router-to-router) bağlantılar için idealdir; /31 ise bazen broadcast içermeyen noktadan noktaya bağlantılarda kullanılır.
CIDR Ön Eki, Alt Ağ Maskesi ve Ana Bilgisayar Kapasitesi Arama Tablosu
Bu tablo IPv4 için geçerlidir. Toplam adres sayısı, /n ön eki için \(2^{32-n}\) değerine eşittir. Kullanılabilir ana bilgisayar sayısı normalde toplam \(-\) 2'dir, çünkü ağ adresi ve yayın (broadcast) adresi ana bilgisayarlara atanamaz. /31 ve /32 özel durumlardır. Son oktet blok artışı, ön ek son oktet içinde olduğunda (/24 ile /30 arası) geçerlidir.
| Ön ek | Alt ağ maskesi | Joker (wildcard) maske | Toplam adres | Kullanılabilir ana bilgisayar | Son oktet blok artışı |
|---|---|---|---|---|---|
| /22 | 255.255.252.0 | 0.0.3.255 | 1,024 | 1,022 | yok (üçüncü oktette 4'er adım) |
| /23 | 255.255.254.0 | 0.0.1.255 | 512 | 510 | yok (üçüncü oktette 2'şer adım) |
| /24 | 255.255.255.0 | 0.0.0.255 | 256 | 254 | 256 (tüm oktet) |
| /25 | 255.255.255.128 | 0.0.0.127 | 128 | 126 | 128 |
| /26 | 255.255.255.192 | 0.0.0.63 | 64 | 62 | 64 |
| /27 | 255.255.255.224 | 0.0.0.31 | 32 | 30 | 32 |
| /28 | 255.255.255.240 | 0.0.0.15 | 16 | 14 | 16 |
| /29 | 255.255.255.248 | 0.0.0.7 | 8 | 6 | 8 |
| /30 | 255.255.255.252 | 0.0.0.3 | 4 | 2 | 4 |
| /31 | 255.255.255.254 | 0.0.0.1 | 2 | 2 (özel durum: RFC 3021 uyarınca noktadan noktaya bağlantılar, ağ/yayın adresi yok) | yok (2) |
| /32 | 255.255.255.255 | 0.0.0.0 | 1 | 1 (özel durum: tek bir ana bilgisayar rotası) | yok (1) |
Bir ana bilgisayar gereksinimi için ön ek seçmek amacıyla, kullanılabilir ana bilgisayar sayısının gereksinimden en az olduğu en küçük bloğu bulun: \(\text{Ön ek} = 32 - \lceil \log_2(\text{Ana bilgisayar}+2) \rceil\). Örneğin 50 ana bilgisayar için: \(\lceil \log_2 52 \rceil = 6\), dolayısıyla ön ek \(32 - 6 = 26\) olur.
VLSM Terimleri ve Sözlük
- VLSM (Değişken Uzunluklu Alt Ağ Maskesi)
- Tek bir adres bloğunu farklı boyutlarda alt ağlara bölen bir tekniktir; böylece her alt ağ, tek tip bir maske yerine ana bilgisayar gereksinimine uygun bir önek alır.
- CIDR gösterimi
- Bir IPv4 adresinin ardından eğik çizgi ve başta yer alan ağ bitlerinin sayısını yazmaktır; örneğin 192.168.1.0/26.
- Alt ağ maskesi
- Adresin ağ kısmını işaretleyen baştaki 1 bitlerinden ve ana bilgisayar kısmını işaretleyen 0 bitlerinden oluşan 32 bitlik bir değerdir; örneğin /26 için 255.255.255.192.
- Ağ adresi
- Bir alt ağın ilk adresidir; tüm ana bilgisayar bitleri 0 olarak ayarlanmıştır. Alt ağı tanımlar ve (/31 ve /32 durumları hariç) bir ana bilgisayara atanmaz.
- Yayın (broadcast) adresi
- Bir alt ağın son adresidir; tüm ana bilgisayar bitleri 1 olarak ayarlanmıştır. Bu adrese gönderilen trafik, o alt ağdaki tüm ana bilgisayarlara ulaşır.
- Kullanılabilir ana bilgisayar aralığı
- Ağ adresi ile yayın adresi arasındaki adreslerdir, yani ağ + 1 ile yayın − 1 arası.
- Blok boyutu
- Bir alt ağdaki adres sayısıdır, \(2^{32-n}\). Alt ağlar, blok boyutunun katı olan bir adresle başlamalıdır; bu nedenle VLSM tahsisi normalde en büyük alt ağdan en küçüğe doğru ilerler.
- Özetleme (birleştirme)
- Bitişik birkaç alt ağı tek bir daha kısa ön ekli rotada birleştirmektir; örneğin iki bitişik /25 ağının tek bir /24 olarak birleştirilmesi gibi. Yönlendirme tablosunun boyutunu küçültür ve VLSM tahsisleri bitişik olduğunda en iyi sonucu verir.
- Noktadan noktaya bağlantı (/31, RFC 3021)
- Tam olarak iki cihaz arasındaki bağlantıdır. Geleneksel olarak /30 kullanılır (4 adresin 2'si kullanılabilir); RFC 3021, ekipman destekliyorsa, her iki adresin de kullanılabildiği bir /31 kullanımına izin vererek adres tasarrufu sağlar.
VLSM ile Sabit Uzunluklu Alt Ağlamanın Karşılaştırması
Senaryo 1: 192.168.1.0/24 içinde 50, 20, 10 ve 2 ana bilgisayar
Sabit uzunluklu alt ağlamada, en büyük gereksinim (50 ana bilgisayar) her alt ağ için bir /26 (62 kullanılabilir) zorunlu kılar. Dört /26 alt ağ, 4 × 64 = 256 adresin tamamını kullanır. VLSM ile her alt ağ en küçük uygun bloğu alır.
| Gereksinim | Sabit /26: blok (kullanılabilir) | Sabit: kullanılmayan kullanılabilir adres | VLSM ön eki | VLSM blok (kullanılabilir) | VLSM: kullanılmayan kullanılabilir adres | VLSM alt ağı |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 50 ana bilgisayar | 64 (62) | 12 | /26 | 64 (62) | 12 | 192.168.1.0/26 |
| 20 ana bilgisayar | 64 (62) | 42 | /27 | 32 (30) | 10 | 192.168.1.64/27 |
| 10 ana bilgisayar | 64 (62) | 52 | /28 | 16 (14) | 4 | 192.168.1.96/28 |
| 2 ana bilgisayar | 64 (62) | 60 | /30 | 4 (2) | 0 | 192.168.1.112/30 |
| Toplam | 256 adres kullanıldı; 0 kaldı | 166 | 64 + 32 + 16 + 4 = 116 kullanıldı; 256 − 116 = 140 kaldı | 26 | Boş: 192.168.1.116 – 192.168.1.255 |
Sabit /26 alt ağları dört gereksinimi karşılayabilir, ancak tüm /24 bloğunu tüketir ve büyüme için yer bırakmaz. VLSM 116 adres kullanır ve gelecekteki alt ağlar için 140 bitişik adresi boş bırakır.
Senaryo 2: 192.168.1.0/24 içinde 100, 50, 25 ve 2 ana bilgisayar
| Gereksinim | Sabit /25: blok (kullanılabilir) | VLSM ön eki | VLSM blok (kullanılabilir) | VLSM alt ağı |
|---|---|---|---|---|
| 100 ana bilgisayar | 128 (126) | /25 | 128 (126) | 192.168.1.0/25 |
| 50 ana bilgisayar | 128 (126) | /26 | 64 (62) | 192.168.1.128/26 |
| 25 ana bilgisayar | 128 (126) | /27 | 32 (30) | 192.168.1.192/27 |
| 2 ana bilgisayar | 128 (126) | /30 | 4 (2) | 192.168.1.224/30 |
| Toplam | 4 × 128 = 512 adres: bir /24 içine SIĞMAZ | 128 + 64 + 32 + 4 = 228 kullanıldı; 28 kaldı | Boş: 192.168.1.228 – 192.168.1.255 |
Burada, 100 ana bilgisayarlık alt ağ için boyutlandırılmış tek tip bir maske 512 adres gerektirir; bu, bir /24'ün sağladığının iki katıdır. VLSM ise dört alt ağın tamamını 28 boş adres kalacak şekilde sığdırır. Her bloğun, boyutunun katı olan bir sınırdan başlaması için her zaman en büyük alt ağı önce tahsis edin.