Công cụ tính VLSM là gì?
VLSM (Variable Length Subnet Masking) — kỹ thuật chia subnet với mặt nạ độ dài thay đổi — cho phép kỹ sư mạng chia một dải IP duy nhất thành nhiều subnet có kích thước khác nhau, sao cho mỗi subnet vừa khít với số host thực tế cần dùng. Nhờ vậy, bạn tránh được tình trạng lãng phí địa chỉ thường gặp khi chia subnet với độ dài cố định. Công cụ này nhận một địa chỉ mạng gốc cùng danh sách số host, rồi cấp phát các subnet liền kề theo thứ tự từ lớn đến nhỏ.
Cách sử dụng
Nhập địa chỉ mạng bắt đầu (ví dụ 192.168.1.0) và danh sách số host mà mỗi subnet cần phục vụ, ngăn cách bằng dấu phẩy (ví dụ 50, 20, 10, 2). Công cụ sẽ sắp xếp các yêu cầu từ lớn đến nhỏ, sau đó gán cho mỗi yêu cầu subnet nhỏ nhất vừa đủ chứa, đồng thời xếp chúng nối tiếp nhau để không bỏ phí không gian địa chỉ nào.
Giải thích công thức
Với mỗi yêu cầu h host, bạn cần đủ chỗ cho h host cộng thêm một địa chỉ mạng và một địa chỉ broadcast, tức là tổng cộng h + 2 địa chỉ. Prefix được tính bằng
$$\text{Prefix} = 32 - \left\lceil \log_{2}\!\left( h + 2 \right) \right\rceil$$còn kích thước khối là \(2^{32 - \text{prefix}}\). Chẳng hạn, 50 host cần 52 địa chỉ; \(\lceil \log_{2}(52) \rceil = 6\), nên prefix là /26 với khối gồm 64 địa chỉ và 62 host khả dụng.
Ví dụ minh họa
Mạng gốc 192.168.1.0 với các yêu cầu 50, 20, 10, 2: khối /26 (64 địa chỉ) dành cho LAN 50 host bắt đầu tại 192.168.1.0; khối /27 (32 địa chỉ) cho 20 host bắt đầu tại 192.168.1.64; khối /28 (16 địa chỉ) cho 10 host bắt đầu tại 192.168.1.96; và khối /30 (4 địa chỉ) cho liên kết điểm-điểm 2 host bắt đầu tại 192.168.1.112. Tổng cộng đã dùng: 116 địa chỉ.
Bảng tra cứu tiền tố CIDR, mặt nạ mạng con và sức chứa máy chủ
Bảng này áp dụng cho IPv4. Tổng số địa chỉ = \(2^{32-n}\) với tiền tố /n. Số máy chủ có thể dùng thường bằng tổng số \(-\) 2, vì địa chỉ mạng và địa chỉ broadcast không thể gán cho máy chủ. /31 và /32 là các trường hợp đặc biệt. Bước tăng khối ở octet cuối áp dụng khi tiền tố nằm trong octet cuối (/24 đến /30).
| Tiền tố | Mặt nạ mạng con | Mặt nạ wildcard | Tổng số địa chỉ | Số máy chủ có thể dùng | Bước tăng khối ở octet cuối |
|---|---|---|---|---|---|
| /22 | 255.255.252.0 | 0.0.3.255 | 1,024 | 1,022 | không áp dụng (bước 4 ở octet thứ ba) |
| /23 | 255.255.254.0 | 0.0.1.255 | 512 | 510 | không áp dụng (bước 2 ở octet thứ ba) |
| /24 | 255.255.255.0 | 0.0.0.255 | 256 | 254 | 256 (toàn bộ octet) |
| /25 | 255.255.255.128 | 0.0.0.127 | 128 | 126 | 128 |
| /26 | 255.255.255.192 | 0.0.0.63 | 64 | 62 | 64 |
| /27 | 255.255.255.224 | 0.0.0.31 | 32 | 30 | 32 |
| /28 | 255.255.255.240 | 0.0.0.15 | 16 | 14 | 16 |
| /29 | 255.255.255.248 | 0.0.0.7 | 8 | 6 | 8 |
| /30 | 255.255.255.252 | 0.0.0.3 | 4 | 2 | 4 |
| /31 | 255.255.255.254 | 0.0.0.1 | 2 | 2 (trường hợp đặc biệt: liên kết điểm-điểm theo RFC 3021, không có địa chỉ mạng/broadcast) | không áp dụng (2) |
| /32 | 255.255.255.255 | 0.0.0.0 | 1 | 1 (trường hợp đặc biệt: một route máy chủ đơn) | không áp dụng (1) |
Để chọn tiền tố cho yêu cầu số máy chủ, hãy tìm khối nhỏ nhất mà số máy chủ có thể dùng ít nhất bằng yêu cầu: \(\text{Tiền tố} = 32 - \lceil \log_2(\text{Máy chủ}+2) \rceil\). Ví dụ, 50 máy chủ: \(\lceil \log_2 52 \rceil = 6\), nên tiền tố là \(32 - 6 = 26\).
Thuật ngữ và bảng chú giải VLSM
- VLSM (Mặt nạ mạng con độ dài thay đổi)
- Kỹ thuật chia một khối địa chỉ thành các mạng con có kích thước khác nhau, để mỗi mạng con có tiền tố phù hợp với yêu cầu số máy chủ thay vì một mặt nạ đồng nhất.
- Ký hiệu CIDR
- Cách viết một địa chỉ IPv4, theo sau là dấu gạch chéo và số bit mạng đứng đầu, ví dụ 192.168.1.0/26.
- Mặt nạ mạng con
- Giá trị 32 bit trong đó các bit 1 ở đầu đánh dấu phần mạng của địa chỉ và các bit 0 đánh dấu phần máy chủ, ví dụ 255.255.255.192 cho /26.
- Địa chỉ mạng
- Địa chỉ đầu tiên của một mạng con, với tất cả bit máy chủ được đặt bằng 0. Nó xác định mạng con và không được gán cho máy chủ (trừ trường hợp /31 và /32).
- Địa chỉ broadcast
- Địa chỉ cuối cùng của một mạng con, với tất cả bit máy chủ được đặt bằng 1. Lưu lượng gửi đến địa chỉ này sẽ đến tất cả máy chủ trong mạng con đó.
- Dải máy chủ có thể dùng
- Các địa chỉ nằm giữa địa chỉ mạng và địa chỉ broadcast, tức là từ mạng + 1 đến broadcast − 1.
- Kích thước khối
- Số lượng địa chỉ trong một mạng con, \(2^{32-n}\). Các mạng con phải bắt đầu tại địa chỉ là bội số của kích thước khối của chúng, đó là lý do việc cấp phát VLSM thường đi từ mạng con lớn nhất đến nhỏ nhất.
- Tóm tắt (gộp tuyến)
- Gộp nhiều mạng con liền kề thành một tuyến có tiền tố ngắn hơn, ví dụ hai mạng /25 liền kề được gộp thành một /24. Cách này giảm kích thước bảng định tuyến và hiệu quả nhất khi các cấp phát VLSM liền kề nhau.
- Liên kết điểm-điểm (/31, RFC 3021)
- Liên kết giữa đúng hai thiết bị. Theo truyền thống, /30 được dùng (2 máy chủ có thể dùng trên 4 địa chỉ); RFC 3021 cho phép /31 trong đó cả hai địa chỉ đều có thể dùng, tiết kiệm địa chỉ, với điều kiện thiết bị hỗ trợ.
So sánh VLSM với chia mạng con độ dài cố định
Kịch bản 1: 50, 20, 10 và 2 máy chủ trong 192.168.1.0/24
Với chia mạng con độ dài cố định, yêu cầu lớn nhất (50 máy chủ) buộc phải dùng /26 (62 máy chủ có thể dùng) cho mọi mạng con. Bốn mạng /26 sử dụng toàn bộ 4 × 64 = 256 địa chỉ. Với VLSM, mỗi mạng con nhận khối nhỏ nhất phù hợp.
| Yêu cầu | Cố định /26: khối (có thể dùng) | Cố định: địa chỉ có thể dùng nhưng không sử dụng | Tiền tố VLSM | Khối VLSM (có thể dùng) | VLSM: địa chỉ có thể dùng nhưng không sử dụng | Mạng con VLSM |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 50 máy chủ | 64 (62) | 12 | /26 | 64 (62) | 12 | 192.168.1.0/26 |
| 20 máy chủ | 64 (62) | 42 | /27 | 32 (30) | 10 | 192.168.1.64/27 |
| 10 máy chủ | 64 (62) | 52 | /28 | 16 (14) | 4 | 192.168.1.96/28 |
| 2 máy chủ | 64 (62) | 60 | /30 | 4 (2) | 0 | 192.168.1.112/30 |
| Tổng | 256 địa chỉ được dùng; còn lại 0 | 166 | 64 + 32 + 16 + 4 = 116 được dùng; 256 − 116 = 140 còn lại | 26 | Trống: 192.168.1.116 – 192.168.1.255 |
Chia mạng con cố định /26 vẫn đáp ứng được bốn yêu cầu, nhưng chúng chiếm toàn bộ /24 và không còn chỗ cho việc mở rộng. VLSM dùng 116 địa chỉ và để lại 140 địa chỉ liền kề trống cho các mạng con tương lai.
Kịch bản 2: 100, 50, 25 và 2 máy chủ trong 192.168.1.0/24
| Yêu cầu | Cố định /25: khối (có thể dùng) | Tiền tố VLSM | Khối VLSM (có thể dùng) | Mạng con VLSM |
|---|---|---|---|---|
| 100 máy chủ | 128 (126) | /25 | 128 (126) | 192.168.1.0/25 |
| 50 máy chủ | 128 (126) | /26 | 64 (62) | 192.168.1.128/26 |
| 25 máy chủ | 128 (126) | /27 | 32 (30) | 192.168.1.192/27 |
| 2 máy chủ | 128 (126) | /30 | 4 (2) | 192.168.1.224/30 |
| Tổng | 4 × 128 = 512 địa chỉ: KHÔNG vừa trong một /24 | 128 + 64 + 32 + 4 = 228 được dùng; còn lại 28 | Trống: 192.168.1.228 – 192.168.1.255 |
Ở đây, một mặt nạ đồng nhất được định cỡ cho mạng con 100 máy chủ cần 512 địa chỉ, gấp đôi những gì một /24 cung cấp, trong khi VLSM vừa khít cả bốn mạng con và còn dư 28 địa chỉ. Luôn cấp phát mạng con lớn nhất trước để mỗi khối bắt đầu tại một ranh giới là bội số của kích thước của nó.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải cộng thêm 2 host? Mỗi subnet IPv4 luôn dành riêng một địa chỉ cho ID mạng và một địa chỉ cho broadcast, nên số host khả dụng bằng kích thước khối trừ đi hai.
Vì sao phải sắp xếp từ lớn đến nhỏ? Cấp phát những subnet lớn trước giúp các khối luôn căn đúng ranh giới tự nhiên của chúng và ngăn tình trạng phân mảnh.
Subnet nhỏ nhất dùng được trong thực tế là gì? Khối /30 cho 2 host khả dụng, rất lý tưởng cho liên kết giữa hai router; còn /31 đôi khi được dùng cho kết nối điểm-điểm mà không cần địa chỉ broadcast.