Công cụ tính Sigma Level là gì?
Công cụ này quy đổi chỉ số DPMO (Defects Per Million Opportunities — số lỗi trên một triệu cơ hội) thành mức sigma của quy trình, thước đo cốt lõi trong quản lý chất lượng Six Sigma. Sigma Level cho biết có bao nhiêu độ lệch chuẩn nằm gọn giữa giá trị trung bình của quy trình và giới hạn tiêu chuẩn gần nhất — sigma càng cao thì lỗi càng ít. Một quy trình đạt chuẩn "Six Sigma" chỉ phát sinh khoảng 3,4 lỗi trên một triệu cơ hội.
Cách sử dụng
Bạn chỉ cần nhập số lỗi trên một triệu cơ hội mà quy trình của mình tạo ra. Công cụ sẽ trả về mức sigma (đã bao gồm hiệu chỉnh dài hạn chuẩn 1.5σ), tỷ lệ đạt (yield) tương ứng và chỉ số Z nền tảng. Nếu bạn mới chỉ biết tỷ lệ lỗi, hãy lấy (số lỗi ÷ tổng số cơ hội) rồi nhân với 1.000.000 để ra DPMO trước.
Giải thích công thức
Trước tiên tính tỷ lệ đạt của quy trình: $$\text{Yield} = 1 - \dfrac{\text{DPMO}}{1{,}000{,}000}$$. Tiếp theo, lấy hàm phân phối chuẩn tích lũy nghịch đảo (trong bảng tính là NORMSINV, ký hiệu \(\Phi^{-1}\)) của tỷ lệ đạt này để có chỉ số Z ngắn hạn. Cuối cùng, cộng thêm hiệu chỉnh 1.5 sigma theo quy ước để tính đến độ trôi (drift) của quy trình trong dài hạn: $$\text{Sigma Level} = \Phi^{-1}(\text{Yield}) + 1.5$$. Công cụ này sử dụng phép xấp xỉ hữu tỉ độ chính xác cao của Acklam cho hàm chuẩn nghịch đảo.
Ví dụ minh họa
Giả sử một quy trình có 66.807 DPMO. Khi đó $$\text{Yield} = 1 - 0{,}066807 = 0{,}933193$$ Hàm chuẩn nghịch đảo của \(0{,}933193 \approx 1{,}5004\), cộng thêm \(1{,}5\) ta được mức sigma \(\approx 3{,}0\) — đúng là một quy trình "3 Sigma" kinh điển.
Diễn giải mức sigma của bạn
Mức sigma thể hiện có bao nhiêu độ lệch chuẩn nằm giữa giá trị trung bình của quy trình và giới hạn đặc tính kỹ thuật gần nhất. Theo quy ước Six Sigma phổ biến, mức sigma được tính từ DPMO (số khuyết tật trên một triệu cơ hội) như sau \(\text{Mức Sigma} = \Phi^{-1}(\text{Hiệu suất}) + 1.5\), trong đó \(\text{Hiệu suất} = 1 - \text{DPMO}/1{,}000{,}000\). DPMO càng thấp thì mức sigma càng cao.
| Mức sigma (có độ lệch 1.5σ) | DPMO | Hiệu suất | Mô tả điển hình |
|---|---|---|---|
| 1σ | 691,462 | 30.85% | Năng lực rất kém |
| 2σ | 308,538 | 69.15% | Gặp ở các quy trình có biến động lớn hoặc xử lý thủ công |
| 3σ | 66,807 | 93.32% | Thường được coi là mức trung bình đối với nhiều quy trình kinh doanh không quan trọng |
| 4σ | 6,210 | 99.379% | Thường được dẫn ra như mức trung bình của ngành |
| 5σ | 233 | 99.977% | Hiệu suất mạnh |
| 6σ | 3.4 | 99.99966% | Thường được gọi là đẳng cấp thế giới |
Các mức này chỉ là quy tắc kinh nghiệm, không phải tiêu chuẩn chính thức. Mức nào được chấp nhận còn tùy thuộc vào hậu quả của một khuyết tật: tỷ lệ có thể chấp nhận được với một lỗi hành chính nhỏ có thể quá cao khi liên quan đến an toàn.
Sigma ngắn hạn so với sigma dài hạn
Sigma ngắn hạn mô tả năng lực đo được trong một khoảng thời gian ngắn, khi biến động chủ yếu đến từ các nguyên nhân thông thường. Sigma dài hạn mô tả hiệu suất trong một khoảng thời gian kéo dài, bao gồm cả sự trôi dạt, dịch chuyển và các thay đổi khác. Quy ước Six Sigma giả định giá trị trung bình dài hạn của quy trình trôi khoảng 1.5 độ lệch chuẩn so với giá trị trung bình ngắn hạn. Đó là lý do 1.5 được cộng vào điểm Z tính từ DPMO dài hạn. Nếu không có độ dịch chuyển này, điểm Z 4.5 sẽ được báo cáo là 4.5σ thay vì 6σ, tức là cho ra con số DPMO 3.4 quen thuộc. Độ lệch 1.5σ chỉ là một quy ước và không chính xác với mọi quy trình; một số tổ chức báo cáo sigma mà không tính độ lệch này.
DPMO phụ thuộc vào cách xác định cơ hội
DPMO được tính bằng số khuyết tật ÷ (số đơn vị × số cơ hội trên mỗi đơn vị) × 1,000,000. Nếu bạn đếm nhiều cơ hội hơn trên mỗi đơn vị, DPMO sẽ giảm dù số khuyết tật không đổi, khiến mức sigma trông tốt hơn. Vì vậy, hai quy trình chỉ có thể được so sánh công bằng khi chúng định nghĩa khuyết tật và cơ hội theo cùng một cách. Mức sigma cũng giả định con số DPMO đến từ một mẫu đại diện và có kích thước đủ lớn.
Thuật ngữ và định nghĩa Six Sigma
- Khuyết tật
- Bất kỳ sự không đáp ứng yêu cầu của khách hàng hoặc đặc tính kỹ thuật nào tại một cơ hội đơn lẻ. Một đơn vị có thể chứa nhiều khuyết tật.
- Cơ hội
- Một khả năng riêng biệt trong một đơn vị để khuyết tật xảy ra, chẳng hạn một mối hàn trên bo mạch hoặc một trường trên biểu mẫu. Các cơ hội phải được xác định nhất quán.
- DPU (khuyết tật trên mỗi đơn vị)
- Tổng số khuyết tật chia cho số đơn vị được kiểm tra. DPU không tính đến số cơ hội của mỗi đơn vị.
- DPMO (khuyết tật trên một triệu cơ hội)
- \(\text{DPMO} = \dfrac{\text{khuyết tật}}{\text{đơn vị} \times \text{cơ hội trên mỗi đơn vị}} \times 1{,}000{,}000\). Chỉ số này chuẩn hóa tỷ lệ khuyết tật để các quy trình có độ phức tạp khác nhau có thể được so sánh.
- Hiệu suất
- Tỷ lệ các cơ hội (hoặc đơn vị) không có khuyết tật. Ở đây, \(\text{Hiệu suất} = 1 - \text{DPMO}/1{,}000{,}000\).
- Điểm Z
- Số độ lệch chuẩn nằm giữa giá trị trung bình của quy trình và một giới hạn đặc tính kỹ thuật, được tìm từ phân phối chuẩn như sau \(Z = \Phi^{-1}(\text{Hiệu suất})\), trong đó \(\Phi^{-1}\) là hàm phân phối tích lũy chuẩn nghịch đảo.
- Mức sigma
- Thước đo năng lực quy trình, bằng điểm Z cộng với độ lệch 1.5σ theo quy ước chung: \(\text{Mức Sigma} = Z + 1.5\).
- Độ lệch 1.5σ
- Một quy ước cho phép giá trị trung bình của quy trình trôi 1.5 độ lệch chuẩn trong dài hạn. Nó liên kết DPMO dài hạn với sigma ngắn hạn và là cơ sở của con số 3.4 DPMO cho sáu sigma.
- Năng lực ngắn hạn
- Năng lực đo được trong một khoảng thời gian ngắn với ít sự trôi dạt, phản ánh quy trình ở mức tiềm năng tốt nhất.
- Năng lực dài hạn
- Năng lực đo được trong một khoảng thời gian kéo dài, bao gồm các dịch chuyển, trôi dạt và các nguồn biến động khác. Thông thường nó thấp hơn năng lực ngắn hạn.
- Giới hạn đặc tính kỹ thuật
- Ranh giới do yêu cầu của khách hàng hoặc thiết kế đặt ra, chẳng hạn giới hạn đặc tính trên (USL) hoặc giới hạn đặc tính dưới (LSL), vượt quá ranh giới này kết quả được coi là khuyết tật. Nó khác với giới hạn kiểm soát, vốn được suy ra từ dữ liệu quy trình.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải cộng 1.5 sigma? Thực tiễn Six Sigma giả định rằng giá trị trung bình của quy trình có thể trôi tới 1.5σ trong dài hạn. Phần hiệu chỉnh này chuyển đổi hiệu suất dài hạn (đo được thực tế) sang mức sigma ngắn hạn vốn được công bố theo quy ước.
DPMO bằng bao nhiêu thì đạt Six Sigma? Khoảng 3,4 DPMO tương ứng với mức 6,0 sigma khi đã tính hiệu chỉnh 1.5σ.
DPMO có thể vượt quá một triệu không? Không — DPMO được giới hạn ở 1.000.000 (tức 100% sản phẩm lỗi). Mọi giá trị nhập vượt mức này sẽ bị chặn lại ở ngưỡng tối đa.