Công cụ tính tỷ lệ là gì?
Công cụ tính tỷ lệ giúp bạn chuyển đổi qua lại giữa kích thước thực tế và kích thước đã thu nhỏ (hoặc phóng to) dựa trên tỷ lệ được viết dưới dạng 1 : N. Đây là trợ thủ quen thuộc của những người chơi mô hình tàu hỏa, mô hình thu nhỏ, kiến trúc sư, người đọc bản đồ, kỹ sư và nhà thiết kế — bất kỳ ai cần quy đổi số đo giữa bản vẽ hay mô hình với vật thể ngoài đời thật.
Cách sử dụng
Trước tiên hãy chọn chiều quy đổi. Chọn Thu nhỏ → Thực tế khi bạn có số đo trên mô hình và muốn biết kích thước thật, hoặc chọn Thực tế → Thu nhỏ khi bạn biết kích thước vật thật và cần tính ra số đo trên mô hình. Nhập kích thước đã biết và giá trị N trong tỷ lệ của bạn (ví dụ 87 cho khổ HO 1:87, hoặc 25000 cho bản đồ tỷ lệ 1:25.000). Kết quả sẽ được trả về theo đúng đơn vị bạn đã nhập — nhập milimét thì ra milimét.
Giải thích công thức
Tỷ lệ 1 : N có nghĩa là 1 đơn vị trên mô hình tương ứng với N đơn vị ngoài thực tế. Vì vậy, để đi từ kích thước thu nhỏ sang kích thước thật, bạn nhân lên:
$$\text{Thực tế} = \text{Thu nhỏ} \times \text{Tỷ lệ } N$$Còn để làm theo chiều ngược lại, bạn chia:
$$\text{Thu nhỏ} = \frac{\text{Thực tế}}{\text{Tỷ lệ } N}$$Logic này áp dụng được cho bản đồ, bản vẽ kỹ thuật và mọi loại hình vẽ theo tỷ lệ.
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn có một chiếc xe mô hình khổ HO (1:87) dài 5 cm và muốn biết chiều dài thật. Nhân lên:
$$5 \times 87 = 435\ \text{cm}$$tức khoảng 4,35 mét — một chiều dài hợp lý cho xe thật. Ngược lại, để tạo mô hình 1:87 của một chiếc xe dài 4,35 m ngoài đời, bạn chia:
$$\frac{435\ \text{cm}}{87} = 5\ \text{cm}$$
Câu hỏi thường gặp
Tỷ lệ 1:100 nghĩa là gì? Cứ 1 đơn vị trên bản vẽ tương ứng với 100 đơn vị cùng loại ngoài thực tế.
Tôi có thể dùng đơn vị nào cũng được không? Được. Tỷ lệ không phụ thuộc vào đơn vị, nên bạn nhập đơn vị gì (cm, mm, inch, feet) thì kết quả sẽ ra đúng đơn vị đó.
Còn trường hợp phóng to thì sao? Nếu mô hình lớn hơn vật thật, công thức vẫn giữ nguyên — chỉ cần dùng tỷ lệ phù hợp; với mức phóng to \(5\times\), bạn dùng \(N = 0{,}2\) theo chiều thực tế sang thu nhỏ.
