Hệ số tỉ lệ của tam giác là gì?
Khi hai tam giác đồng dạng, chúng có cùng hình dạng nhưng khác kích thước. Hệ số tỉ lệ (\(k\)) chính là tỉ số không đổi giữa mọi cặp cạnh tương ứng. Chỉ cần biết một cặp cạnh tương ứng, bạn đã nắm được hệ số tỉ lệ cho toàn bộ hình — và có thể tìm ra bất kỳ cạnh nào còn thiếu.
Cách dùng công cụ này
Hãy nhập một cạnh của tam giác thứ nhất và cạnh tương ứng của nó trên tam giác thứ hai. Công cụ sẽ lấy cạnh thứ hai chia cho cạnh thứ nhất để ra \(k\). Nếu muốn, bạn có thể nhập thêm một cạnh khác của Tam giác 1 để xem ngay độ dài tương ứng của nó trên Tam giác 2. Công cụ cũng cho biết hệ số tỉ lệ diện tích, bằng \(k^{2}\).
$$k = \frac{\text{Side (Triangle 2)}}{\text{Side (Triangle 1)}}$$$$\text{New Side} = \text{Another Side (Triangle 1)} \times \frac{\text{Side (Triangle 2)}}{\text{Side (Triangle 1)}}$$$$\text{Area Factor} = \left(\frac{\text{Side (Triangle 2)}}{\text{Side (Triangle 1)}}\right)^{2}$$Giải thích công thức
Mối quan hệ cốt lõi là \(k = \text{cạnh}_2 \div \text{cạnh}_1\). Hệ số lớn hơn 1 nghĩa là phóng to; nằm giữa 0 và 1 nghĩa là thu nhỏ. Vì diện tích tăng theo bình phương của độ dài, nên diện tích hai tam giác đồng dạng liên hệ với nhau qua \(k^{2}\), còn chu vi thì liên hệ qua chính \(k\).
Ví dụ minh họa
Giả sử một tam giác có cạnh 4 cm, tương ứng với cạnh 6 cm trên một tam giác đồng dạng lớn hơn. Khi đó \(k = 6 \div 4 = \mathbf{1{,}5}\). Một cạnh khác dài 5 cm trên tam giác nhỏ sẽ trở thành \(5 \times 1{,}5 = \mathbf{7{,}5}\) cm, còn diện tích tam giác lớn sẽ gấp \(1{,}5^{2} = \mathbf{2{,}25}\) lần.
Cách hệ số tỉ lệ thay đổi độ dài, chu vi và diện tích
Với hai tam giác đồng dạng có hệ số tỉ lệ \(k\) (từ Tam giác 1 đến Tam giác 2), mọi độ dài, bao gồm mỗi cạnh, chu vi, các đường cao và các đường trung tuyến, đều được nhân với \(k\). Diện tích được nhân với \(k^2\). Bảng sử dụng một cạnh mẫu dài 4 cm và một tam giác cơ sở có diện tích 6 cm².
| Hệ số tỉ lệ k | Tỉ số độ dài / chu vi (k) | Tỉ số diện tích (k²) | Ảnh hưởng | Cạnh 4 cm trở thành | Diện tích 6 cm² trở thành |
|---|---|---|---|---|---|
| 0.5 | 0.5 | 0.25 | Thu nhỏ | 2 cm | 1.5 cm² |
| 1 | 1 | 1 | Bằng nhau (cùng kích thước) | 4 cm | 6 cm² |
| 1.5 | 1.5 | 2.25 | Phóng to | 6 cm | 13.5 cm² |
| 2 | 2 | 4 | Phóng to | 8 cm | 24 cm² |
| 3 | 3 | 9 | Phóng to | 12 cm | 54 cm² |
| 10 | 10 | 100 | Phóng to | 40 cm | 600 cm² |
Phép tính: \(4 \times 1.5 = 6\) và \(6 \times 1.5^2 = 6 \times 2.25 = 13.5\). Nhân đôi các cạnh (\(k=2\)) làm diện tích tăng gấp bốn, còn nhân ba các cạnh (\(k=3\)) làm diện tích nhân với 9.
Diễn giải hệ số tỉ lệ của bạn
- k > 1: Tam giác 2 là một hình phóng to của Tam giác 1. Mọi cạnh dài hơn theo hệ số k.
- 0 < k < 1: Tam giác 2 là một hình thu nhỏ của Tam giác 1. Mọi cạnh ngắn hơn.
- k = 1: hai tam giác bằng nhau, có cùng kích thước và hình dạng.
Quan hệ nghịch đảo: hệ số tỉ lệ từ Tam giác 2 trở về Tam giác 1 là \(1/k\). Ví dụ, nếu các cạnh tăng theo \(k = 2\) khi đi từ Tam giác 1 đến Tam giác 2, thì chúng giảm theo \(1/2 = 0.5\) khi đi theo chiều ngược lại. Các hệ số diện tích tương ứng là \(k^2\) và \(1/k^2\).
Ví dụ minh họa: một cạnh 4 cm ở Tam giác 1 tương ứng với một cạnh 6 cm ở Tam giác 2. Khi đó \(k = \dfrac{6}{4} = \) 1.5. Một cạnh 10 cm ở Tam giác 1 trở thành \(10 \times 1.5 = 15\) cm, và diện tích được nhân với \(1.5^2 = 2.25\).
Kiểm tra hai tam giác có đồng dạng hay không (hệ số tỉ lệ chỉ có ý nghĩa khi chúng đồng dạng):
- AA (góc-góc): hai cặp góc tương ứng bằng nhau. Khi đó cặp góc thứ ba cũng phải bằng nhau.
- SAS (cạnh-góc-cạnh): hai cặp cạnh có cùng tỉ lệ, và góc xen giữa các cạnh đó bằng nhau.
- SSS (cạnh-cạnh-cạnh): cả ba cặp cạnh có cùng tỉ lệ, \(\dfrac{a_2}{a_1} = \dfrac{b_2}{b_1} = \dfrac{c_2}{c_1} = k\).
Sử dụng các cạnh tương ứng. Các cạnh tương ứng nằm đối diện các góc bằng nhau. Khi hai tam giác có cùng hướng, điều đó có nghĩa là cạnh ngắn nhất tương ứng với cạnh ngắn nhất và cạnh dài nhất tương ứng với cạnh dài nhất. Ghép sai các cạnh sẽ cho ra k không chính xác.
Câu hỏi thường gặp
Lấy cạnh nào chia cho cạnh nào? Đặt cạnh của tam giác gốc (tam giác tham chiếu) là \(\text{cạnh}_1\), còn cạnh tương ứng của tam giác đích là \(\text{cạnh}_2\). \(k > 1\) thì phóng to, \(k < 1\) thì thu nhỏ.
Hệ số tỉ lệ có áp dụng cho góc không? Không. Hai tam giác đồng dạng luôn giữ nguyên các góc bằng nhau dù kích thước thế nào; chỉ có độ dài là thay đổi theo tỉ lệ.
Diện tích thay đổi theo tỉ lệ ra sao? Nhân diện tích gốc với \(k^{2}\). Nếu các cạnh tăng gấp ba (\(k = 3\)), diện tích sẽ lớn gấp 9 lần.