Công cụ này làm gì
Hệ điện mặt trời hòa lưới (on-grid) không có pin lưu trữ: điện sản xuất ra sẽ ưu tiên cấp cho các thiết bị trong nhà, phần dư phát ngược lên lưới. Vì vậy, bài toán chọn công suất thực chất là cân đối sản lượng cả năm với lượng điện tiêu thụ cả năm. Công cụ này biến hóa đơn tiền điện hằng tháng, số giờ nắng đỉnh tại khu vực bạn ở và công suất tấm pin bạn định mua thành: số tấm pin cần lắp, công suất DC của dàn pin (kW), công suất inverter nên chọn, sản lượng ước tính mỗi năm và diện tích mái cần có. Phương pháp mang tính phổ quát — chỉ dựa trên vật lý và thông số thiết bị, không gắn với chính sách ưu đãi hay biểu giá điện của riêng quốc gia nào. Riêng ở Việt Nam, bạn nên kiểm tra thêm quy định hiện hành về điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu cùng giới hạn công suất đấu nối của điện lực địa phương (EVN) trước khi chốt phương án.
Cách sử dụng
Nhập lượng điện tiêu thụ trung bình mỗi tháng theo kWh (xem trên hóa đơn, hoặc lấy trung bình 12 tháng cho chuẩn). Nhập số giờ nắng đỉnh của khu vực — tức số giờ mỗi ngày quy đổi tương đương bức xạ 1000 W/m², thường là 3,0–4,5 ở Bắc Âu, 4,5–5,5 ở phần lớn nước Mỹ và 4,5–5,0 tại khu vực Đông Nam Á (miền Nam và Nam Trung Bộ Việt Nam thường nằm ở cận trên, miền Bắc thấp hơn đáng kể vào mùa đông). Chọn công suất tấm pin (400–600 W với các dòng module hiện nay) và hiệu suất hệ thống trong khoảng 75%–85%. Nếu chỉ muốn bù một phần hóa đơn, hãy đặt tỷ lệ bù dưới 100%.
Công thức
Với \(E_{\text{daily}}\) = lượng điện tiêu thụ mỗi ngày (kWh), \(O\) = tỷ lệ bù hóa đơn mục tiêu, \(H\) = số giờ nắng đỉnh, \(\eta\) = hiệu suất hệ thống và \(P_{\text{panel}}\) = công suất mỗi tấm pin (W), công suất dàn pin và số tấm cần lắp là
$$P_{\text{array}} = \frac{E_{\text{daily}} \times O}{H \times \eta}, \qquad N = \left\lceil \frac{1000 \times P_{\text{array}}}{P_{\text{panel}}} \right\rceil$$Điện tiêu thụ mỗi ngày được quy đổi từ số liệu hằng tháng theo \(E_{\text{daily}} = E_{\text{month}} / 30.44\), với 30,44 là số ngày trung bình của một tháng.
Ví dụ minh họa
Một hộ gia đình dùng 900 kWh mỗi tháng, khu vực có 5 giờ nắng đỉnh, lắp tấm pin 550 W, hiệu suất hệ thống 80% và muốn bù 100% hóa đơn:
$$E_{\text{daily}} = \frac{900}{30.44} = 29.57\,\text{kWh}$$$$P_{\text{array}} = \frac{29.57}{5 \times 0.80} = 7.39\,\text{kW}$$$$N = \left\lceil \frac{7392}{550} \right\rceil = \left\lceil 13.44 \right\rceil = 14\ \text{panels}$$14 tấm pin cho công suất lắp đặt 7,7 kW và sản lượng khoảng \(7.7 \times 5 \times 0.8 \times 365 = 11242\) kWh mỗi năm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao inverter lại nhỏ hơn dàn pin? Tấm pin rất hiếm khi chạy đúng công suất ghi trên nhãn, nên tỷ lệ DC/AC quanh mức 1,2 là chuẩn phổ biến — inverter luôn làm việc trong vùng hiệu suất cao mà gần như không mất điện do cắt đỉnh (clipping).
Nên chọn hiệu suất bao nhiêu? 80% là mức mặc định an toàn. Hạ xuống 72–75% nếu khí hậu nóng, dây dẫn đi xa, mái nhiều bụi bẩn hoặc bị che bóng một phần — điều kiện rất thường gặp ở Việt Nam. Mức 85% khá lạc quan, chỉ thực tế với mái mát, sạch và định hướng lý tưởng.
Hệ càng lớn có càng lợi không? Với hệ hòa lưới thì không. Nếu điện lực mua lại phần điện dư với giá thấp (hoặc không mua), chọn công suất khoảng 80–90% mức tiêu thụ thường hiệu quả kinh tế hơn một hệ dư thừa sản lượng suốt mùa nắng.