Máy Tính Áp Lực Đất Lên Tường Chắn

Máy Tính Áp Lực Đất Lên Tường Chắn

Dẫn đầu AI Skill PRO

Nhập phép tính

Giả thiết mặt đất đắp nằm ngang, đất rời thoát nước tốt, lưng tường thẳng đứng và nhẵn, không có mực nước ngầm (lý thuyết Rankine). Nếu khối đắp có thể bão hòa nước, hãy cộng thêm áp lực thủy tĩnh riêng.

Công thức

σh=Ka(Dung trọng γ·Chiều cao H+Tải trọng phụ q)trong đó{Ka=1−sin⁡Góc ma sát trong ϕ1+sin⁡Góc ma sát trong ϕF=12KaγH2+KaqHM=F·y‾\begin{gathered} \sigma_h = K_a\left({{\text{Dung trọng }\gamma}} \cdot {{\text{Chiều cao }H}} + {{\text{Tải trọng phụ }q}}\right) \\[1.5em] \text{trong đó}\quad \left\{ \begin{aligned} K_a &= \dfrac{1-\sin{{\text{Góc ma sát trong }\phi}}}{1+\sin{{\text{Góc ma sát trong }\phi}}} \\ F &= \tfrac{1}{2}K_a\,{\gamma}\,H^{2} + K_a\,q\,H \\ M &= F \cdot \bar{y} \end{aligned} \right. \end{gathered}
Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Kết quả

Áp lực đất ngang tại đáy tường
18
kPa (kN/m²) — đất cộng tải trọng phụ
Tổng lực đẩy trên mỗi mét dài
27
kN trên mỗi mét dài tường
Hệ số áp lực đất K
0,3333
K chủ độnga
Mô men lật tại chân tường
27
kN·m trên mỗi mét dài
Áp lực do đất tại đáy tường (K γ H) 18 kPa
Áp lực do tải trọng phụ (K q) 0 kPa
Lực do khối đất gây ra 27 kN/m
Lực do tải trọng phụ gây ra 0 kN/m
Độ cao điểm đặt hợp lực so với đáy tường 1 m
Lý thuyết Rankine, mặt đất đắp nằm ngang, đất rời thoát nước tốt và không có mực nước ngầm. Khối đắp bão hòa nước sẽ sinh thêm áp lực thủy tĩnh và có thể làm lực đẩy tăng hơn gấp đôi — luôn bố trí hệ thoát nước và để kỹ sư có chuyên môn kiểm tra thiết kế cuối cùng.

Báo lỗi nội dung trang này

Công cụ này làm được gì

Tường chắn giữ lại một khối đất phía sau, và khối đất đó luôn đẩy ngang ra ngoài. Công cụ áp dụng lý thuyết áp lực đất Rankine cổ điển để cho bạn biết áp lực ngang tại đáy tường, tổng lực đẩy tính trên mỗi mét dài tường, vị trí điểm đặt của hợp lực và mô men lật quanh chân tường (gót móng). Bốn con số này chính là điểm xuất phát để kiểm tra trượt, lật và sức chịu tải của nền. Phương pháp này là cơ học đất phổ quát, không riêng của quốc gia nào — nhưng hệ số tải trọng và hệ số an toàn áp dụng sau đó phải theo tiêu chuẩn thiết kế bạn đang dùng (ở Việt Nam thường là TCVN, hoặc Eurocode 7 với các dự án quốc tế).

Mặt cắt tường chắn đất với biểu đồ áp lực đất ngang dạng tam giác và hợp lực đặt ở một phần ba chiều cao
Áp lực đất ngang tăng tuyến tính theo độ sâu, nên hợp lực đặt tại vị trí cách đáy một phần ba chiều cao tường.

Cách sử dụng

Trước hết hãy chọn trạng thái áp lực. Dùng chủ động cho tường công xôn hoặc tường trọng lực thông thường — loại có thể xoay ra xa khối đắp vài milimét; dùng tĩnh (ở trạng thái nghỉ) cho tường cứng bị ngăn chuyển vị, ví dụ tường tầng hầm liên kết với sàn; và dùng bị động cho phần đất chống lại tường hoặc chống lại chốt neo bị ép vào nó. Sau đó nhập chiều cao tường \(H\) tính bằng mét, dung trọng đất \(\gamma\) theo kN/m³ (thường 16–20 với đất đắp rời), góc ma sát trong \(\phi\) theo độ (28–38 với cát và sỏi sạn), và tải trọng phân bố đều \(q\) theo kPa do xe cộ, vật liệu chất đống hay móng công trình lân cận gây ra.

Giải thích công thức

Áp lực tăng tuyến tính theo chiều sâu, nên phần do trọng lượng đất có biểu đồ hình tam giác, còn phần do tải trọng phụ là hình chữ nhật phân bố đều:

$$\sigma_h = K(\gamma H + q), \qquad P = \tfrac{1}{2}K\gamma H^2 + KqH$$

trong đó \(K = K_a\), \(K_0\) hoặc \(K_p\) tùy trạng thái bạn chọn. Phần tam giác đặt tại độ cao \(H/3\) so với đáy, phần chữ nhật đặt tại \(H/2\), nên cánh tay đòn tổng hợp chính là trung bình có trọng số theo độ lớn của hai thành phần lực.

Quảng cáo
Ba hình tường so sánh trạng thái áp lực đất chủ động, tĩnh và bị động cùng độ lớn tương đối
Chuyển vị của tường quyết định trường hợp: chủ động (tường chuyển ra xa) nhỏ nhất, tĩnh ở giữa, bị động (tường ép vào đất) lớn nhất.

Ví dụ tính toán

Lấy \(H = 3\,\text{m}\), \(\gamma = 18\,\text{kN/m}^3\), \(\phi = 30^\circ\) và \(q = 10\,\text{kPa}\) trong trường hợp chủ động:

$$K_a = \frac{1 - \sin 30^\circ}{1 + \sin 30^\circ} = \frac{0.5}{1.5} = 0.333$$$$\sigma_h = 0.333 \times (18 \times 3 + 10) = 21.33\,\text{kPa}$$$$P = \tfrac{1}{2}\times 0.333 \times 18 \times 3^2 + 0.333 \times 10 \times 3 = 27 + 10 = 37\,\text{kN/m}$$

Hợp lực nằm cách đáy tường \(1.135\,\text{m}\), tạo ra mô men lật \(42\,\text{kN}\cdot\text{m}\) trên mỗi mét dài tường.

Tường chắn đất với lực đẩy, cánh tay đòn đến mũi chân đế và mũi tên cong thể hiện chuyển động lật
Mô men lật bằng hợp lực nhân với cánh tay đòn lấy đối với mũi chân đế.

Hệ số Áp lực Đất và Tính chất Đất Điển hình

Áp lực đất ngang là tích của hệ số không thứ nguyên \(K\) và ứng suất thẳng đứng trong lớp đất phía sau. Hệ số phụ thuộc hầu như hoàn toàn vào góc ma sát (hiệu dụng) \(\phi'\) của lớp đất, trong khi độ lớn của áp lực phụ thuộc vào trọng lượng riêng \(\gamma\). Hai bảng dưới đây cung cấp các khoảng giá trị chỉ thị cho các vật liệu lớp đất phía sau phổ biến và hệ số Rankine chính xác mà máy tính này sử dụng.

Tính chất lớp đất phía sau điển hình (các khoảng giá trị chỉ thị)

Vật liệu lớp đất phía sau Trọng lượng riêng ẩm \(\gamma\) (kN/m³) Trọng lượng riêng dưới nước \(\gamma' = \gamma_{sat}-9.81\) (kN/m³) Góc ma sát hiệu dụng \(\phi'\) (°)
Cát sạch và sỏi (cấp phối tốt, được nén chặt) 18 – 21 10 – 12 32 – 38
Cát bột (SM) 17 – 20 9 – 11 29 – 34
Bột cát / bột độ dẻo thấp (ML) 16 – 19 8 – 10 26 – 32
Đất sét cứng (CL/CH), dẫn nước dài hạn 18 – 21 9 – 11 20 – 28
Đá dập nát được nén chặt / đá khai thác thô góc 20 – 22 11 – 13 38 – 45

Đây là các khoảng giá trị điển hình được công bố chỉ dành cho định kích thước ban đầu. Các giá trị thực tế phải đến từ thử nghiệm phòng thí nghiệm hoặc tại chỗ cụ thể; nén chặt, cấp phối, độ ẩm và hàm lượng vật liệu mịn đều thay đổi \(\phi'\) và \(\gamma\) một cách đáng kể. Lưu ý rằng đất sét cũng có sức bền không dẫn nước và hành vi sưng phồng/dполздаже dài hạn mà phân tích Rankine đơn giản dựa trên \(\phi'\) không nắm bắt được — lớp đất phía sau có độ dính kết thường không được khuyến khích sau các bức tường.

Hệ số Rankine như một hàm số của \(\phi\)

$$K_a=\frac{1-\sin\phi}{1+\sin\phi},\qquad K_0=1-\sin\phi\ \text{(Jaky)},\qquad K_p=\frac{1+\sin\phi}{1-\sin\phi}=\frac{1}{K_a}$$

\(\phi\) (°) \(\sin\phi\) Hoạt động \(K_a\) Tại chỗ \(K_0\) Thụ động \(K_p\)
26 0.438 0.390 0.562 2.56
28 0.469 0.361 0.531 2.77
30 0.500 0.333 0.500 3.00
32 0.530 0.307 0.470 3.25
34 0.559 0.283 0.441 3.54
36 0.588 0.260 0.412 3.85
38 0.616 0.238 0.384 4.20
40 0.643 0.217 0.357 4.60

Quan hệ của Jaky cho \(K_0 \approx 0.4\)–\(0.5\) cho lớp đất hạt nặng được nén chặt bình thường (\(\phi \approx 30\)–\(36^\circ\)), đó là lý do tại sao các bức tường móng được đỡ, được chống hoặc cứng nhắc mà không thể chuyển động thường được thiết kế cho \(K_0 \approx 0.5\). Lớp đất được nén chặt quá mức hoặc nén chặt nặng nề có thể đẩy \(K_0\) cao hơn 1.0 gần bề mặt; công thức của Jaky không áp dụng ở đó.

Tất cả các hệ số trên giả định các điều kiện Rankine cổ điển: lớp đất phía sau phẳng, một mặt tường phía sau thẳng đứng và mịn (không có ma sát), đất không dính kết dẫn nước mà không có áp lực nước, và lớp đất đồng nhất. Ma sát tường, lớp đất phía sau dốc, mặt tường phía sau nghiêng hoặc đất có lớp yêu cầu phương pháp Coulomb, xoắn ốc logarit hoặc số, các phương pháp này thường giảm \(K_a\) một chút và thay đổi \(K_p\) đáng kể.

Quảng cáo

Các Thuật ngữ và Ký hiệu Chính Được Giải thích

Thuật ngữ / ký hiệu Đơn vị Ý nghĩa
Áp lực đất ngang \(\sigma_h\) kPa (kN/m²) Ứng suất ngang mà đất tác dụng lên mặt tường ở một độ sâu nhất định. Trong trường hợp hoạt động \(\sigma_h = K_a(\gamma z + q)\), do đó nó tăng tuyến tính theo độ sâu \(z\) và đạt cực đại ở cơ sở của thân tường.
Trạng thái hoạt động — Bức tường chuyển động xa khỏi đất, lớp đất phía sau thư giãn và huy động sức bền cắt của nó, và áp lực giảm xuống mức tối thiểu. Chỉ yêu cầu chuyển động nhỏ — khoảng 0,1–0,5% chiều cao tường đối với lớp đất hạt. Điển hình đối với các bức tường cantilever và trọng lực tự do.
Trạng thái tại chỗ — Bức tường không chuyển động chút nào (bức tường móng, được đỡ hoặc được chống đỡ nặng nề, các bức tường được xây dựng trên đá). Áp lực nằm giữa hoạt động và thụ động, với \(K_0 = 1-\sin\phi\).
Trạng thái thụ động — Bức tường đẩy vào đất, mà nó chống lại mức tối đa. Yêu cầu chuyển động lớn — theo thứ tự 2–5% hoặc hơn chiều cao nhúng — do đó \(K_p\) đầy đủ hiếm khi có sẵn trong dịch vụ.
Hệ số áp lực đất \(K\) không thứ nguyên Tỷ lệ ứng suất hiệu dụng ngang trên ứng suất hiệu dụng thẳng đứng, \(K = \sigma_h'/\sigma_v'\). Được chọn là \(K_a\), \(K_0\) hoặc \(K_p\) theo mức độ bức tường có thể chuyển động.
Trọng lượng riêng \(\gamma\) kN/m³ Trọng lượng của đất trên một đơn vị thể tích (trọng lượng riêng khối/ẩm). Dưới mực nước ngầm sử dụng trọng lượng riêng ngập nước (nổi) \(\gamma' = \gamma_{sat} - 9.81\) và thêm áp lực nước riêng biệt.
Góc ma sát hiệu dụng \(\phi'\) độ (°) Tham số sức bền cắt dẫn nước của lớp đất phía sau. \(\phi'\) cao hơn có nghĩa là áp lực hoạt động thấp hơn và khả năng chống thụ động cao hơn. Luôn sử dụng giá trị hiệu dụng (dẫn nước) với các công thức này.
Tải thêm \(q\) kPa Tải thẳng đứng đồng nhất trên bề mặt lớp đất phía sau — giao thông, kho hàng, một bảng điều khiển hoặc tòa nhà liền kề. Nó thêm một áp lực ngang không đổi \(K q\) trên toàn bộ chiều cao tường (không phải một hình tam giác).
Lực đẩy kết quả \(P\) (cũng \(F\)) kN trên mỗi mét chiều dài tường Diện tích của biểu đồ áp lực — tổng lực ngang đẩy trên một lát tường ngang rộng 1 m: \(P = \tfrac{1}{2}K\gamma H^{2} + K q H\).
Cánh tay đòn \(\bar y\) / điểm tác dụng m Chiều cao phía trên cơ sở mà lực kết quả tác dụng. Thành phần đất tam giác tác dụng tại \(H/3\); thành phần tải thêm hình chữ nhật tác dụng tại \(H/2\). \(\bar y\) kết hợp là trung bình có trọng số lực.
Mômen lật \(M\) kN·m trên mỗi mét chiều dài tường \(M = P\bar y\), được tính về mũi chân. Đây là nhu cầu mà trọng lượng tự thân và trọng lượng lớp đất phía sau của tường phải chống lại.
Mũi chân — Cạnh trước của bảng điều khiển cơ sở, ở phía được phơi bày (phía thấp). Lật và áp lực chịu được thông thường được kiểm tra về mũi chân.
Gót chân — Cạnh sau của bảng điều khiển cơ sở, dưới lớp đất phía sau được giữ. Trọng lượng đất nằm trên gót chân là một đóng góp ổn định lớn cho các bức tường cantilever.

Áp lực so với lực đẩy. Đây là những đại lượng khác nhau và dễ bị nhầm lẫn. Một áp lực \(\sigma_h\) tính bằng kPa là một lực trên một đơn vị diện tích ở một độ sâu cụ thể — đó là những gì xác định định cốt chân đế bằng cách uốn cục bộ. Một lực đẩy \(P\) tính bằng kN/m là một lực trên một đơn vị chiều dài dọc theo tường, thu được bằng cách tích hợp áp lực đó trên toàn bộ chiều cao của một lát rộng 1 m. Vì vậy, một bức tường cao 4 m với áp lực đáy 25 kPa không "chịu 25 kN"; nó chịu khoảng 50 kN cho mỗi mét chiều dài của nó. Mỗi kết quả của máy tính này được biểu thị trên mỗi mét chiều dài, do đó một bảng tường dài 12 m trải nghiệm 12 × lực đẩy và mômen được liệt kê trong bảng.

Câu hỏi thường gặp

Kết quả đã tính cả áp lực nước chưa? Chưa. Mô hình giả thiết khối đắp thoát nước hoàn toàn. Nếu nước có thể dâng và tích tụ sau lưng tường, bạn phải cộng thêm áp lực thủy tĩnh \(\gamma_w z\) và dùng dung trọng đẩy nổi cho phần đất nằm dưới mực nước ngầm — việc này thường làm lực đẩy tăng gấp đôi, và đó chính là lý do tắc ống thoát nước gây ra rất nhiều sự cố sập tường chắn, đặc biệt trong mùa mưa.

Vì sao hệ số bị động lại lớn đến vậy? \(K_p\) là nghịch đảo của \(K_a\), nên với \(\phi = 30^\circ\) nó bằng 3,0 so với 0,33. Ngoài ra, sức kháng bị động chỉ huy động được khi tường chuyển vị khá lớn, nên kỹ sư thường lấy hệ số an toàn rộng rãi hoặc bỏ qua hẳn lớp đất phía trên.

Có dùng được cho đất sét dính không? Chỉ nên xem là phép kiểm tra sơ bộ. Đất sét có thêm số hạng lực dính \(-2c\sqrt{K_a}\) và bị suy giảm cường độ về lâu dài, nên cần phân tích chuyên sâu riêng.

Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Chuyên ngành

Xem tất cả máy tính Chuyên ngành