Xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo: công cụ này tính gì, ai cần dùng?
Công cụ cho biết một hộ gia đình thuộc nhóm nào theo chuẩn nghèo đa chiều của pháp luật Việt Nam: hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình, hay không thuộc các nhóm này. Kết quả dựa trên hai tiêu chí: thu nhập bình quân đầu người mỗi tháng và số chỉ số thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản (việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, thông tin).
Công cụ dành cho người dân muốn tự kiểm tra trước đợt rà soát hằng năm và cho cán bộ cơ sở. Công cụ áp dụng chuẩn của Nghị định 07/2021/NĐ-CP cho năm 2025 và 2026, và chuẩn của Nghị định 351/2025/NĐ-CP cho các năm 2027 đến 2030. Các quy định được kiểm tra đến ngày 28/09/2026.
Căn cứ pháp lý
| Văn bản | Điều, khoản | Quy định | Hiệu lực |
|---|---|---|---|
| Nghị định 07/2021/NĐ-CP ngày 27/01/2021 | Điều 3 khoản 1 điểm a | Chuẩn thu nhập 2022–2025: nông thôn 1.500.000 đ, thành thị 2.000.000 đ/người/tháng. | Từ 15/03/2021; chuẩn dùng cho 2022–2025 |
| Nghị định 07/2021/NĐ-CP | Điều 3 khoản 1 điểm b, c; Phụ lục | 6 dịch vụ xã hội cơ bản, 12 chỉ số thiếu hụt và ngưỡng của từng chỉ số. | Như trên |
| Nghị định 07/2021/NĐ-CP | Điều 3 khoản 2 điểm a, b | Hộ nghèo: thu nhập từ chuẩn trở xuống và thiếu hụt từ 03 chỉ số trở lên. Hộ cận nghèo: thu nhập như trên, thiếu hụt dưới 03 chỉ số. | Như trên |
| Nghị định 07/2021/NĐ-CP | Điều 3 khoản 2 điểm c | Hộ có mức sống trung bình: thu nhập trên 1.500.000 đ đến 2.250.000 đ (nông thôn), trên 2.000.000 đ đến 3.000.000 đ (thành thị). | Như trên |
| Nghị định 30/2025/NĐ-CP ngày 24/02/2025 | Điều 1 khoản 3; Điều 2 khoản 1 | Người lao động có thu nhập thấp: thuộc hộ không nghèo, không cận nghèo, thu nhập bình quân từ 2.250.000 đ (nông thôn), 3.000.000 đ (thành thị) trở xuống. | Từ 24/02/2025 đến hết 31/12/2026 |
| Nghị định 351/2025/NĐ-CP ngày 30/12/2025 | Điều 2 khoản 1 | Năm 2026 tiếp tục chuẩn nghèo của Điều 3 Nghị định 07/2021/NĐ-CP. | 01/01/2026 đến 31/12/2026 |
| Nghị định 351/2025/NĐ-CP | Điều 3 khoản 1, khoản 2; Phụ lục | Chuẩn 2027–2030: nông thôn 2.200.000 đ, đô thị 2.800.000 đ/người/tháng; 12 chỉ số mới; cùng quy tắc 03 chỉ số. | Nghị định có hiệu lực 15/02/2026; chuẩn áp dụng từ 01/01/2027 |
| Nghị định 351/2025/NĐ-CP | Điều 5 khoản 2, khoản 3 | Giữ chuẩn hộ có mức sống trung bình của Nghị định 07/2021/NĐ-CP. Tiêu chí người lao động có thu nhập thấp hết hiệu lực từ 01/01/2027. | Từ 15/02/2026 |
Điểm dễ nhầm: Nghị định 351/2025/NĐ-CP đã có hiệu lực từ 15/02/2026, nhưng Điều 2 của nghị định này giữ nguyên chuẩn cũ cho cả năm 2026. Mức 2,2 và 2,8 triệu đồng chỉ dùng từ năm 2027.
Cách tính và phân loại hộ
Công cụ làm bốn bước.
- Tính thu nhập bình quân đầu người mỗi tháng. Nếu bạn nhập tổng thu nhập cả hộ trong 12 tháng, công cụ chia cho 12 rồi chia cho số nhân khẩu. Thu nhập gồm tiền và hiện vật tự làm ra, sau khi trừ chi phí sản xuất.
- So với chuẩn thu nhập của năm và khu vực (Nghị định 07/2021/NĐ-CP Điều 3 khoản 1 điểm a; Nghị định 351/2025/NĐ-CP Điều 3 khoản 1 điểm a). Luật viết "từ … trở xuống", nên thu nhập đúng bằng chuẩn vẫn đạt tiêu chí.
- Đếm số chỉ số thiếu hụt thuộc bộ 12 chỉ số của năm đã chọn. Chỉ số không thuộc năm đó bị bỏ qua.
- Phân loại theo Điều 3 khoản 2 của nghị định áp dụng.
Công thức chính:
$$I = \frac{T}{12 \times n}$$ $$\begin{aligned} I \le C \text{ và } k \ge 3 &\;\Rightarrow\; \text{HN} \\ I \le C \text{ và } k < 3 &\;\Rightarrow\; \text{CN} \\ C < I \le M &\;\Rightarrow\; \text{TB} \end{aligned}$$Trong đó: \(I\) là thu nhập bình quân đầu người mỗi tháng; \(T\) là tổng thu nhập 12 tháng của hộ; \(n\) là số nhân khẩu; \(C\) là chuẩn thu nhập; \(M\) là mức trên của chuẩn hộ có mức sống trung bình; \(k\) là số chỉ số thiếu hụt. HN là hộ nghèo, CN là hộ cận nghèo, TB là hộ có mức sống trung bình. Nếu \(I \gt M\), hộ không thuộc nhóm nào.
Công cụ so sánh trên số chưa làm tròn: với cách nhập tổng năm, điều kiện \(I \le C\) tương đương \(T \le C \times 12 \times n\). Số hiển thị được làm tròn đến đồng.
| Mức | Áp dụng từ | Nông thôn | Thành thị / đô thị |
|---|---|---|---|
| Chuẩn nghèo \(C\) | 01/01/2022 (đến 31/12/2025) | 1.500.000 | 2.000.000 |
| Chuẩn nghèo \(C\) | 01/01/2026 (đến 31/12/2026) | 1.500.000 | 2.000.000 |
| Chuẩn nghèo \(C\) | 01/01/2027 (đến 31/12/2030) | 2.200.000 | 2.800.000 |
| Mức sống trung bình, mức trên \(M\) | 01/01/2022, giữ nguyên từ 01/01/2026 | 2.250.000 | 3.000.000 |
| Người lao động có thu nhập thấp | 24/02/2025 (đến 31/12/2026) | 2.250.000 | 3.000.000 |
Đơn vị: đồng/người/tháng. Ở mọi kỳ, hộ nghèo phải thiếu hụt từ 3 trong 12 chỉ số trở lên.
Bộ 12 chỉ số đến hết 2026 (Nghị định 07/2021/NĐ-CP): việc làm; người phụ thuộc trong hộ; dinh dưỡng; bảo hiểm y tế; trình độ giáo dục của người lớn; tình trạng đi học của trẻ em; chất lượng nhà ở; diện tích nhà ở bình quân đầu người; nguồn nước sinh hoạt; nhà tiêu hợp vệ sinh; sử dụng dịch vụ viễn thông; phương tiện phục vụ tiếp cận thông tin.
Bộ 12 chỉ số từ 2027 (Nghị định 351/2025/NĐ-CP): bỏ chỉ số phương tiện tiếp cận thông tin, thêm chỉ số xử lý rác thải. Chỉ số viễn thông mở rộng thành "dịch vụ viễn thông, dịch vụ số cơ bản". Chỉ số bảo hiểm y tế chỉ xét người từ đủ 6 đến 75 tuổi.
Ví dụ tính tay
Ví dụ 1 (hộ nghèo, nhập tổng năm). Hộ 4 người ở nông thôn, xét năm 2026. Tổng thu nhập 12 tháng là 72.000.000 đ. Hộ có một người muốn làm việc mà không có việc, một người không có thẻ bảo hiểm y tế, và chưa dùng được nước sạch.
- Thu nhập bình quân: \(I = 72.000.000 \div (12 \times 4) = 1.500.000\) đ/người/tháng.
- Năm 2026, nông thôn: chuẩn \(C = 1.500.000\) đ. Vì \(I = C\), hộ đạt tiêu chí thu nhập ("từ 1.500.000 đồng trở xuống").
- Số chỉ số thiếu hụt: việc làm, bảo hiểm y tế, nguồn nước sinh hoạt, tức \(k = 3\).
- \(k \ge 3\), nên kết quả là hộ nghèo (Nghị định 07/2021/NĐ-CP Điều 3 khoản 2 điểm a).
Nếu tổng thu nhập chỉ nhiều hơn 1 đồng (72.000.001 đ), thu nhập bình quân là 1.500.000,02 đ, cao hơn chuẩn. Hộ không còn là hộ nghèo mà là hộ có mức sống trung bình, dù vẫn thiếu hụt 3 chỉ số.
Ví dụ 2 (cùng hộ, hai phía mốc 01/01/2027). Hộ ở nông thôn có thu nhập bình quân 1.800.000 đ/người/tháng, thiếu hụt 4 chỉ số: việc làm, người phụ thuộc, bảo hiểm y tế, nước sinh hoạt.
- Năm 2026: chuẩn 1.500.000 đ. Thu nhập cao hơn chuẩn nhưng không quá 2.250.000 đ, nên là hộ có mức sống trung bình. Bốn chỉ số thiếu hụt không làm hộ thành hộ nghèo.
- Năm 2027: chuẩn mới 2.200.000 đ. Thu nhập 1.800.000 đ nằm dưới chuẩn và hộ thiếu hụt 4 chỉ số, nên là hộ nghèo.
Mốc thay đổi và cách chọn năm
Ô "Năm xét hộ nghèo" quyết định chuẩn nào được dùng. Khi mở trang, ô này tự chọn năm hiện tại theo giờ Việt Nam.
- Năm 2025 và 2026: chuẩn Nghị định 07/2021/NĐ-CP (1.500.000 / 2.000.000 đ). Năm 2026 được kéo dài bởi Nghị định 351/2025/NĐ-CP Điều 2 khoản 1.
- Từ 01/01/2027: chuẩn tăng lên 2.200.000 đ (nông thôn) và 2.800.000 đ (đô thị); bộ chỉ số đổi như đã nêu; tiêu chí người lao động có thu nhập thấp của Nghị định 30/2025/NĐ-CP hết hiệu lực (Nghị định 351/2025/NĐ-CP Điều 5 khoản 3).
- Năm 2025: tiêu chí người lao động có thu nhập thấp chỉ có từ ngày 24/02/2025. Công cụ không tách trước và sau ngày này.
Trường hợp đặc biệt và lưu ý
- Thu nhập trên chuẩn thì không là hộ nghèo, dù thiếu hụt nhiều chỉ số. Chuẩn từ năm 2022 không còn trường hợp này.
- Từ năm 2027, khoảng mức sống trung bình rất hẹp. Nghị định 351/2025/NĐ-CP Điều 5 khoản 2 giữ nguyên mức 2.250.000 / 3.000.000 đ của Nghị định 07/2021/NĐ-CP, trong khi chuẩn nghèo mới đã là 2.200.000 / 2.800.000 đ. Công cụ xếp hộ vào mức sống trung bình khi thu nhập trên chuẩn nghèo và không quá mức trên. Điểm này chưa có văn bản hướng dẫn.
- Chuẩn địa phương. Tỉnh, thành phố có thể quy định chuẩn nghèo cao hơn chuẩn quốc gia (Nghị định 07/2021/NĐ-CP Điều 4 khoản 7 điểm d). Công cụ chỉ tính theo chuẩn quốc gia.
- Kết quả chỉ để tham khảo. Việc công nhận hộ nghèo, cận nghèo do Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện qua rà soát. Thu nhập khi rà soát được ước tính theo phiếu và quy trình của Bộ, không phải số người dân tự khai.
Công cụ không tính hoặc chưa xác minh: quy trình rà soát và phiếu khảo sát (chúng tôi chưa đối chiếu bản gốc văn bản hướng dẫn); tự tính từng chỉ số từ số liệu thô (tỷ lệ phụ thuộc, m² mỗi người): bạn tự đánh dấu theo mô tả trong form; các năm trước 2025 và sau 2030; các chính sách hộ được hưởng (bảo hiểm y tế, tín dụng, tiền điện).
Cách nhập dữ liệu
- Năm xét hộ nghèo: năm bạn muốn kiểm tra, từ 2025 đến 2030.
- Khu vực: nơi hộ đang cư trú. Nghị định 07/2021/NĐ-CP gọi là "thành thị", Nghị định 351/2025/NĐ-CP gọi là "đô thị"; hai tên này là cùng một lựa chọn.
- Thu nhập bình quân đầu người: số đồng mỗi người mỗi tháng, viết đầy đủ, ví dụ 1.400.000. Không nhập "1,4" hay "1,4 triệu": dấu phẩy là dấu thập phân và công cụ sẽ báo lỗi.
- Tổng thu nhập 12 tháng và số nhân khẩu: dùng khi bạn biết tổng thu nhập cả năm của hộ, ví dụ 72.000.000 và 4 người. Tính cả tiền và hiện vật tự sản xuất, tự tiêu dùng, sau khi trừ chi phí sản xuất.
- Chỉ số thiếu hụt: đánh dấu những chỉ số hộ đang thiếu. Form chỉ hiện đúng bộ 12 chỉ số của năm đã chọn.
Câu hỏi thường gặp
Năm 2026 chuẩn hộ nghèo là bao nhiêu?
Năm 2026 vẫn dùng chuẩn cũ: 1.500.000 đồng/người/tháng ở nông thôn và 2.000.000 đồng/người/tháng ở thành thị, kèm thiếu hụt từ 3 chỉ số trở lên (Nghị định 351/2025/NĐ-CP Điều 2 khoản 1).
Hộ cận nghèo khác hộ nghèo ở điểm nào?
Cả hai đều có thu nhập bình quân từ chuẩn trở xuống. Hộ nghèo thiếu hụt từ 3 chỉ số trở lên; hộ cận nghèo thiếu hụt dưới 3 chỉ số.
Thu nhập đúng bằng chuẩn thì có được tính là hộ nghèo không?
Có, nếu thiếu hụt từ 3 chỉ số trở lên. Nghị định viết "từ … trở xuống", nên mức bằng chuẩn vẫn đạt tiêu chí thu nhập. Cao hơn chuẩn 1 đồng thì không đạt.
Kết quả của công cụ có thay cho giấy công nhận hộ nghèo không?
Không. Chỉ Ủy ban nhân dân cấp xã công nhận hộ nghèo, cận nghèo sau khi rà soát. Công cụ giúp bạn biết trước hộ có khả năng thuộc nhóm nào và vì sao.