Ondalıktan İkiliye Çevirici Nedir?
Bu araç, günlük hayatta kullandığımız 10 tabanlı (ondalık) sistemdeki bir sayıyı, bilgisayarların kendi içinde kullandığı 2 tabanına (ikili / binary) çevirir. İkili sistem yalnızca iki rakam kullanır: 0 ve 1. Burada her basamak, ikinin bir kuvvetini temsil eder. Çevirici evrenseldir; her ülkede ve negatif olmayan her tam sayı için aynı şekilde çalışır.
Nasıl Kullanılır?
Negatif olmayan bir tam ondalık sayı girin (örneğin 156) ve gönderin. Hesaplayıcı, sayının ikili karşılığını ve kaç bit (ikili basamak) tuttuğunu döndürür. Negatif sayılar 0 olarak kabul edilir, ondalık değerler ise tam sayıya yuvarlanarak kesilir.
Formülün Açıklaması
Klasik yöntem, 2'ye art arda bölmedir. Sayıyı 2'ye bölün ve kalanı (0 veya 1) not edin. Sayının yerine bölümü (sonucu) koyun ve bölüm 0 olana dek işlemi tekrarlayın. Topladığınız kalanları aşağıdan yukarıya (sondan başa) doğru okuduğunuzda ikili gösterimi elde edersiniz.
$$\text{Binary} = \sum_{i=0}^{k-1} b_i \cdot 2^{i}, \quad b_i = \left\lfloor \frac{\text{Decimal}}{2^{i}} \right\rfloor \bmod 2$$Örnek Çözüm
156'yı çevirelim: \(156 \div 2 = 78\) kalan 0, \(78 \div 2 = 39\) kalan 0, \(39 \div 2 = 19\) kalan 1, \(19 \div 2 = 9\) kalan 1, \(9 \div 2 = 4\) kalan 1, \(4 \div 2 = 2\) kalan 0, \(2 \div 2 = 1\) kalan 0, \(1 \div 2 = 0\) kalan 1. Kalanları aşağıdan yukarıya yazarsak: 10011100. Yani ondalık 156, ikili sistemde 10011100 değerine eşittir (8 bit).
İkinin Kuvvetleri ve Yaygın Ondalıktan İkiliye Değerler
Her ikili basamak (bit) konumu ikinin bir kuvvetini temsil eder. Konum 0, en sağdaki bittir. İkili bir sayı, 1 göründüğü yerlerdeki ikinin kuvvetlerinin toplamıdır.
| Kuvvet | Ondalık değer |
|---|---|
| \(2^0\) | 1 |
| \(2^1\) | 2 |
| \(2^2\) | 4 |
| \(2^3\) | 8 |
| \(2^4\) | 16 |
| \(2^5\) | 32 |
| \(2^6\) | 64 |
| \(2^7\) | 128 |
| \(2^8\) | 256 |
| \(2^9\) | 512 |
| \(2^{10}\) | 1024 |
| \(2^{11}\) | 2048 |
| \(2^{12}\) | 4096 |
| \(2^{13}\) | 8192 |
| \(2^{14}\) | 16384 |
| \(2^{15}\) | 32768 |
| \(2^{16}\) | 65536 |
Ondalık 0-16 Sayılarının İkili (Onaltılık ile Birlikte) Gösterimi
| Ondalık | İkili | Onaltılık |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 1 |
| 2 | 10 | 2 |
| 3 | 11 | 3 |
| 4 | 100 | 4 |
| 5 | 101 | 5 |
| 6 | 110 | 6 |
| 7 | 111 | 7 |
| 8 | 1000 | 8 |
| 9 | 1001 | 9 |
| 10 | 1010 | A |
| 11 | 1011 | B |
| 12 | 1100 | C |
| 13 | 1101 | D |
| 14 | 1110 | E |
| 15 | 1111 | F |
| 16 | 10000 | 10 |
Yaygın Sınır Değerleri
| Ondalık | İkili | Not |
|---|---|---|
| 255 | 11111111 | \(2^8 - 1\), işaretsiz 8 bitlik en büyük değer |
| 256 | 100000000 | \(2^8\), 9 bit gerektiren ilk değer |
| 1023 | 1111111111 | \(2^{10} - 1\), işaretsiz 10 bitlik en büyük değer |
| 1024 | 10000000000 | \(2^{10}\), 11 bit gerektiren ilk değer |
| 65535 | 1111111111111111 | \(2^{16} - 1\), işaretsiz 16 bitlik en büyük değer |
Örüntü: \(2^n - 1\) her zaman art arda n tane birdir, \(2^n\) ise bir 1 ve ardından n tane sıfırdır.
İkili Sonucu ve Bit Sayısını Yorumlama
Bit sayısı, sayıyı yazmak için gereken ikili basamak sayısıdır; yani işaretsiz tam sayı olarak saklanabilecek en düşük genişliktir. Pozitif bir tam sayı \(n\) için:
$$\text{bits} = \lfloor \log_2 n \rfloor + 1$$
Sıfır, geleneksel olarak tek bit (0) ile yazılır.
Örnek: \(n = 1000\) için \(\log_2 1000 \approx 9.966\), dolayısıyla \(\lfloor 9.966 \rfloor + 1 = 10\) bit. Kontrol: \(1000 = 512 + 256 + 128 + 64 + 32 + 8\) olup ikili sistemde 1111101000 eder ve bu da 10 basamaktır.
n Bitte Kaç Değer Sığar
n bit, \(2^n\) farklı değeri temsil edebilir. İşaretsiz tam sayılar için bu değerler 0 ile \(2^n - 1\) arasında uzanır.
| Genişlik | Farklı değer sayısı | En büyük işaretsiz değer |
|---|---|---|
| 8 bit (1 bayt) | \(2^8 = 256\) | 255 |
| 16 bit (2 bayt) | \(2^{16} = 65{,}536\) | 65,535 |
| 32 bit (4 bayt) | \(2^{32} = 4{,}294{,}967{,}296\) | 4,294,967,295 |
| 64 bit (8 bayt) | \(2^{64}\) | 18,446,744,073,709,551,615 |
Baytlar ve Onaltılık Sistem
- Bir bayt 8 bittir; bu nedenle gereken bayt sayısı, bit sayısının 8'e bölünüp yukarı yuvarlanmasıyla bulunur. 10 bitlik bir sayı pratikte 2 bayt gerektirir.
- Her onaltılık basamak tam olarak 4 bite (bir nibble) karşılık gelir. Dönüştürmek için ikili sayıyı baştan sıfırlarla 4'ün katı olacak şekilde doldurun ve sağdan gruplayın. Örneğin 11111111, 1111 1111 olur ve bu da FF'dir.
- İki'nin tümleyeni ile saklanan işaretli değerler, işaret için bitlerden birini kullanır. 8 bitlik işaretli bir tam sayı 0 ile 255 arasında değil, -128 ile 127 arasında değer alır.
İkili Terimler Sözlüğü
- Bit
- İkili bir basamak; 0 ya da 1 olabilir. Dijital bilginin en küçük birimidir.
- Bayt
- 8 bitlik bir gruptur. 256 farklı değeri (işaretsiz olarak 0-255) temsil edebilir.
- Nibble
- 4 bitlik bir grup, yani bir baytın yarısıdır. Tam olarak bir onaltılık basamağa (0-F) karşılık gelir.
- Tabanı-2 (radix)
- Radix, bir sayı sisteminin tabanıdır; yani kullandığı farklı basamakların sayısıdır. İkili sistem tabanı 2'dir ve yalnızca 0 ve 1 kullanır; her konum 2'nin bir kuvvetine karşılık gelir. Ondalık sistemin tabanı ise 10'dur.
- En anlamlı bit (MSB)
- İkili bir sayının en soldaki, yani en yüksek basamak değerine sahip bitidir. İşaretsiz 8 bitlik bir sayıda değeri 128'dir.
- En az anlamlı bit (LSB)
- En sağdaki bit olup değeri \(2^0 = 1\)'dir. Sayının tek (1) mi çift (0) mu olduğunu belirler.
- İki'nin tümleyeni
- Bilgisayarların işaretli tam sayıları saklamak için en yaygın kullandığı yöntemdir. Negatif bir sayı, pozitif değerinin tüm bitlerinin tersi alınıp 1 eklenerek oluşturulur. n bitte \(-2^{n-1}\) ile \(2^{n-1} - 1\) arasını kapsar ve MSB işaret biti olarak görev yapar.
- İşaretsiz tam sayı
- İşareti olmayan, düz ikili olarak saklanan bir tam sayıdır. n bitte 0 ile \(2^n - 1\) arasında değer alır.
Sıkça Sorulan Sorular
İkili sistemde 0 nedir? Basitçe 0'dır.
Bir sayı kaç bit ister? Bit sayısı, ikili basamakların sayısına eşittir; örneğin 156 için 8 bit gerekir.
Negatif sayıları çevirebilir miyim? Bu çevirici negatif olmayan tam sayılarla çalışır; negatif girdiler 0 olarak kabul edilir. Gerçek sistemler negatif değerler için ikiye tümleyen (two's complement) yöntemini kullanır.