Bu hesaplayıcı ne yapar?
Bu araç, yağmur oluklarını ABD ölçü birimleriyle (sqft yani ft², inç, galon/dakika) ve 1/16 inç/ft eğime göre tanımlanmış standart K tipi alüminyum oluk kapasite değerleriyle boyutlandırır. Çatınızın taban (izdüşüm) alanını, çatı eğimini, bölgenizdeki yağış şiddetini ve iniş borusu sayısını tepe debiye çevirir; ardından bu debiyi taşıyabilecek en küçük anma oluk genişliğini (4, 5, 6, 7 veya 8 inç) seçer. Dikkat: Bu hesap ABD pazarındaki profil ve ölçülere dayanır. Türkiye'de ve genel olarak Avrupa'da oluklar metrik olarak (örneğin 125/150 mm yarım yuvarlak oluk, 80/100 mm iniş borusu) ölçülendirilir ve TS EN 12056-3 gibi standartlara göre hesaplanır. Metrik ölçüler veya yarım yuvarlak profillerle çalışıyorsanız sonucu bağlayıcı bir şart değil, yaklaşık bir yol gösterici olarak değerlendirin ve her durumda yerel yönetmeliğinizle doğrulayın.
Nasıl kullanılır?
Oluk hattının drene ettiği eğik yüzey alanını değil, taban (izdüşüm) alanını girin. Çatı eğimini 12 inçlik yatay mesafeye karşılık gelen yükselme olarak yazın; bölgeniz için tasarım yağış şiddetini girin (ABD'de 5 dakikalık, 100 yıl tekerrürlü yağış için tipik değer 4-7 in/sa'tir; Türkiye'de eşdeğer değerler için bölgesel yağış şiddeti eğrilerine bakılır). Ardından o hattaki iniş borusu sayısını ve oluğu asmayı planladığınız eğimi seçin.
Formülün açıklaması
Tepe debi şöyle hesaplanır:
$$Q = 0.0104 \times A_{\text{roof}} \times F_{p} \times i$$Burada \(A_{\text{roof}}\) = ft² cinsinden taban alanı, \(F_{p}\) = eğim faktörü (3/12'ye kadar 1,00; sonra sırasıyla 1,05, 1,10, 1,20 ve 12/12 ile daha dik çatılarda 1,30), \(i\) = in/sa cinsinden yağış şiddeti ve 0,0104 ise ft² × in/sa çarpımını galon/dakikaya çeviren katsayıdır. Düzeltilmiş alan \(A_{\text{adj}} = A_{\text{roof}} \times F_{p} \times i\) olup, tablo kapasitesiyle karşılaştırılır; tablo kapasitesi de şu katsayıyla ölçeklenir:
$$F_{s} = \sqrt{\frac{S}{0.0625}}$$Minimum iniş borusu kesiti ise, her bir inç kare boru kesitine yaklaşık 5 galon/dakika debi düşecek şekilde bulunur.
Örnek hesap
2.000 ft² taban alanı, 6/12 eğim (\(F_{p} = 1.10\)), 4 in/sa yağış ve standart eğimde 2 iniş borusu için:
$$A_{\text{adj}} = 2000 \times 1.10 \times 4 = 8800\,\text{sq ft}$$$$\frac{8800}{2} = 4400\,\text{sq ft per downspout}$$5 inçlik K tipi oluk 5.520 ft² taşıyabildiğinden 5 inç yeterlidir. Debi ise:
$$Q = 0.0104 \times 8800 = 91.52\,\text{gpm}$$yani iniş borusu başına 45,76 galon/dakika olur. Bu da yaklaşık 9,2 inç kare boru kesiti, pratikte 3x4 inçlik bir iniş borusu demektir.
K-Tipi Oluk Kapasitesi, Eğim ve Eğim Faktörleri
Bu hesaplayıcı ABD özel birimleri kullanır ve SMACNA mimari sac metal tablolarında ve Uluslararası Tesisatçılık Kodu (IPC) çatı drenajı ekinde bulunan boyutlandırma uygulamasını izler; bu, Amerika Birleşik Devletleri'nde uygulanır. Diğer ülkeler oluklara farklı standartlara göre boyut verir (örneğin Avrupa'da EN 12056-3), bu nedenle aşağıdaki faktörler evrensel olarak işlem görmemelidir.
Araç, her çatıyı her yağmur naliyle ilişkili tek bir düzeltilmiş alana indirir ve bunu her nominal oluk genişliğinin kapasitesiyle karşılaştırır:
$$A_r = \frac{A \cdot F_p \cdot R}{N} \qquad\text{ve}\qquad F_s = \sqrt{\frac{S}{0.0625}}$$burada \(A\) yatay çatı alanı sq ft cinsinden, \(F_p\) çatı eğimi faktörü, \(R\) tasarım yağış yoğunluğu in/hr cinsinden, \(N\) bu alanı besleyen yağmur nalilerinin sayısı ve \(S\) asılı eğim in/ft cinsinden gösterilmektedir. Seçilen oluk, kapasitesi \(C_i \cdot F_s\) en az \(A_r\) olan en küçük boyuttadır.
Tablo 1 — Çatı eğimi faktörü \(F_p\)
Dik çatılar suyu daha hızlı akıtır ve rüzgarın yağmuru yüzeye çarpmasına izin verir, bu nedenle etkili yakalama alanı, düz izdüşüm alanından daha büyüktür.
| Çatı eğimi (12'de yükselişi) | Yaklaşık açı | Eğim faktörü \(F_p\) |
|---|---|---|
| Düz ila 3/12 | 0°–14° | 1.00 |
| 4/12 – 5/12 | 18°–23° | 1.05 |
| 6/12 – 8/12 | 27°–34° | 1.10 |
| 9/12 – 11/12 | 37°–43° | 1.20 |
| 12/12 ve daha dik | 45°+ | 1.30 |
Tablo 2 — Yağmur nalisi başına maksimum düzeltilmiş çatı alanı, 1/16 in/ft eğimde K-tipi alüminyum
Kapasiteler 1 in/hr yağış yoğunluğunda çatı alanı olarak belirtilir (yani sq ft · in/hr); bu, hesaplayıcının karşılaştırması yapış şeklidir. Genişlikler nominal profil genişlikleridir — K-tipi (ogee) kanalının ön-arka açıklığı, geliştirilmiş metal genişliği değil.
| Nominal oluk genişliği | Kapasite \(C_i\) (1 in/hr'de sq ft) | Bu sınırda maksimum akı (gpm) | 4 in/hr'de hizmet verilen çatı alanı (sq ft) |
|---|---|---|---|
| 4 inç | ≈ 2,500 (bazı tablolar 2,520 listeler) | ≈ 26 | ≈ 625 |
| 5 inç | 5,520 | ≈ 57 | ≈ 1,380 |
| 6 inç | 7,960 | ≈ 83 | ≈ 1,990 |
| 7 inç | 11,700 | ≈ 122 | ≈ 2,925 |
| 8 inç | 14,000 | ≈ 145 | ≈ 3,500 |
Akı 1 sq ft'e düşen 1 in/hr ile 0.0104 gpm ≈ olarak dönüştürülür; bu nedenle 5,520 sq ft · in/hr × 0.0104 ≈ 57 gpm.
Tablo 3 — Eğim faktörü \(F_s\)
Kanalı daha fazla düşüşle asmak hızı ve dolayısıyla kapasiteyi artırır. Yukarıdaki \(C_i\) sütununu \(F_s\) ile çarpın.
| Asılı eğim \(S\) | Ondalık (in/ft) | Eğim faktörü \(F_s\) | 5 inç oluk kapasitesi (1 in/hr'de sq ft) |
|---|---|---|---|
| ft başına 1/16 inç (referans) | 0.0625 | 1.00 | 5,520 |
| ft başına 1/8 inç | 0.125 | 1.41 | ≈ 7,800 |
| ft başına 1/4 inç | 0.25 | 2.00 | ≈ 11,040 |
| ft başına 1/2 inç | 0.5 | 2.83 | ≈ 15,600 |
Hesaplayıcının eğim seçimi ft başına 1/16, 1/8 ve 1/4 inç'i kapsar; ft başına 1/2 inç yalnızca referans için gösterilir, çünkü uzun bir fascia üzerinde bu kadar düşüş görsel olarak eğri görünür ve konut işleri üzerinde nadiren kullanılır.
Çalışılmış örnek
1,800 sq ft çatı planı, 6/12 eğimi (\(F_p = 1.10\)), 4 in/hr tasarım yağışı, iki yağmur nalisi ve standart 1/16 in/ft eğimi ile:
$$A_r = \frac{1800 \cdot 1.10 \cdot 4}{2} = 3{,}960 \ \text{1 in/hr'de sq ft}, \qquad F_s = \sqrt{\frac{0.0625}{0.0625}} = 1.00$$3,960, 4 inç sınırını (2,500) aşıyor ancak 5 inç sınırına (5,520) uyuyor; bu nedenle gerekli boyut 5 inç K-tipi oluktur.
Yağmur Nalisi Boyutları ve Drenaj Kapasitesi
Oluk yalnızca suyu depolar ve taşır — yağmur nalileri ne kadar hızlı çıktığını belirler. Düzgün boyutlandırılmış 6 inç kanalı tek 2×3 inç naliye beslenmiş bile, ani yağmurlarda taşacaktır. Aşağıdaki profiller standart ABD konut ve hafif ticari boyutlardır; metrik sistemler farklı yuvarlak çaplar kullanır (75 mm, 100 mm, 110 mm).
Kapasite, dikey, engelsiz bir yağmur nalisi için yağmur nali kesit alanı başına kabaca 5 gpm'lik ortak bir pratik kuralı tahminle hesaplanır. Çatı alanı sütunu, 1 sq ft 4 in/hr ≈ 0.0416 gpm kullanarak bu akışı 4 in/hr tasarım yağışında dönüştürür.
| Yağmur nalisi profili | Kesit alanı (sq inç) | Yaklaşık kapasite (gpm) | 4 in/hr'de hizmet verilen çatı alanı (sq ft) |
|---|---|---|---|
| 2 × 3 inç dikdörtgen | 6.0 | ≈ 30 | ≈ 720 |
| 3 inç yuvarlak | 7.1 | ≈ 35 | ≈ 840 |
| 3 × 4 inç dikdörtgen | 12.0 | ≈ 60 | ≈ 1,440 |
| 4 inç yuvarlak | 12.6 | ≈ 63 | ≈ 1,510 |
| 4 × 5 inç ticari | 20.0 | ≈ 100 | ≈ 2,400 |
Yuvarlak alanlar \(A = \pi r^2\)'den gelir: 3 inç yuvarlak nalisi \(\pi \cdot 1.5^2 = 7.07\) sq inç'dir ve 4 inç yuvarlak \(\pi \cdot 2^2 = 12.57\) sq inç'dir.
Yuvarlak ve dikdörtgen karşılaştırması
3 inç yuvarlak nalisi ve 2 × 3 inç dikdörtgen nalisi ham alanda birbirine yakındır, ancak tıkanma şekilleri aynı değildir. Dikdörtgen nalilerde dar iç köşeler vardır ve yaygın 2 × 3 boyutunda, çatı karosu parçacığı, tohum kapsülü ve çam iğnelerini yakalayan dar 2 inç boyut bulunur; nalinin başındaki dirsek genellikle ilk tıkanma noktasıdır. Yuvarlak nalilerde köşe yoktur, kendini daha iyi temizler ve ağır ağaç örtüsü altında, parçacıklı atık döken metal çatılarda veya nalinin inişi sırasında ikiden fazla kez döndüğü yerlerde daha güvenli bir seçimdir.
Her K-tipi genişliğin kabul ettiği tipik çıkış
| Oluk genişliği | Olağan çıkış / yağmur nalisi | Tipik uygulama |
|---|---|---|
| 4 inç | 2 × 3 inç | Verandalar, hangarlar, kısa ikincil koşular |
| 5 inç | 2 × 3 inç standart; büyütülmüş çıkışlı 3 × 4 inç | Varsayılan ABD konut boyutu |
| 6 inç | 3 × 4 inç veya 4 inç yuvarlak | Geniş veya dik çatılar, yüksek yağışlı bölgeler |
| 7 inç | 4 inç yuvarlak veya 3 × 4 inç (genellikle ikili) | Hafif ticari, geniş vadiler |
| 8 inç | 4 × 5 inç veya 5 inç yuvarlak | Ticari ve kurumsal |
Çıkışı naliye uydurun — delinen 2 × 3 inç çıkış deliğinin altına asılı 3 × 4 inç yağmur nalisi daha küçük açıklıkla kısıtlanır ve hiçbir şey kazanmaz.
Sıkça sorulan sorular
Eğik çatı alanını mı kullanmalıyım? Hayır. Düz taban (izdüşüm) alanını girin; dik yüzeye rüzgârla çarpan yağmurun etkisini zaten eğim faktörü hesaba katıyor.
Ne zaman 6 inçlik oluk gerekir? Genellikle iniş borusu başına düşen düzeltilmiş alan kabaca 7.000-8.000 ft² değerini aştığında ya da geniş, dik veya yağışın yoğun olduğu çatılarda.
İniş borusu sayısını artırırsam daha küçük oluk kullanabilir miyim? Evet. İniş borusu sayısını ikiye katlamak, her hattın taşıması gereken düzeltilmiş alanı yarıya indirir; bu da çoğu zaman gereken genişliği bir ölçü küçültür.