Công cụ này làm được gì
Công cụ tính toán kích thước máng xối theo hệ đơn vị Mỹ (foot vuông, inch, gallon mỗi phút) và dựa trên bảng khả năng thoát nước của máng nhôm kiểu K tiêu chuẩn Mỹ, quy chiếu về độ dốc lắp đặt 1/16 inch trên mỗi foot chiều dài. Công cụ quy đổi diện tích hình chiếu bằng của mái, độ dốc mái, cường độ mưa thiết kế tại khu vực của bạn và số lượng ống thoát thành lưu lượng đỉnh, rồi chọn bề rộng máng danh nghĩa nhỏ nhất (4, 5, 6, 7 hoặc 8 inch) đủ sức tải lượng nước đó. Lưu ý: đây là chuẩn Mỹ. Nếu bạn ở Việt Nam hay bất kỳ nơi nào dùng hệ mét, dùng máng bán nguyệt hoặc máng tôn/inox đặt theo yêu cầu, hãy xem kết quả như một mốc tham khảo sát thực tế chứ không phải quy định bắt buộc, và luôn đối chiếu với tiêu chuẩn thoát nước mái cùng quy chuẩn xây dựng địa phương (ở Việt Nam thường tính theo l/s và TCVN về thoát nước mưa mái nhà).
Cách sử dụng
Hãy nhập diện tích hình chiếu bằng (diện tích mặt bằng) của phần mái mà đoạn máng đó hứng nước, không phải diện tích mặt mái nghiêng. Tiếp theo nhập độ dốc mái dưới dạng độ vươn lên trên mỗi 12 inch chiều ngang, cường độ mưa thiết kế của khu vực (ở Mỹ thường là 4 đến 7 in/giờ ứng với trận mưa 5 phút, chu kỳ lặp 100 năm; vùng mưa lớn ở Việt Nam có thể cao hơn nên cần tra số liệu khí tượng địa phương), số ống thoát trên đoạn máng đó, và độ dốc bạn dự định lắp máng.
Giải thích công thức
Lưu lượng đỉnh được tính bằng
$$Q = 0.0104 \times A_{\text{roof}} \times F_{p} \times i$$trong đó \(A_{\text{roof}}\) là diện tích hình chiếu bằng tính theo foot vuông, \(F_{p}\) là hệ số độ dốc mái (1.00 với mái từ 3/12 trở xuống, rồi 1.05, 1.10, 1.20 và tới 1.30 cho mái 12/12 hoặc dốc hơn), \(i\) là cường độ mưa tính bằng in/giờ, còn 0.0104 là hệ số quy đổi từ foot vuông nhân in/giờ sang gpm. Diện tích hiệu chỉnh \(A_{\text{adj}} = A_{\text{roof}} \times F_{p} \times i\) sẽ được so với khả năng thoát nước tra bảng, sau khi nhân với hệ số độ dốc máng
$$F_{s} = \sqrt{\frac{S}{0.0625}}$$Tiết diện ống thoát tối thiểu được ước tính theo nguyên tắc mỗi inch vuông tiết diện ống tải được khoảng 5 gpm.
Ví dụ thực tế
Mái có diện tích hình chiếu bằng 2.000 foot vuông, độ dốc 6/12 (\(F_{p} = 1.10\)), cường độ mưa 4 in/giờ và 2 ống thoát, máng lắp ở độ dốc tiêu chuẩn:
$$A_{\text{adj}} = 2000 \times 1.10 \times 4 = 8800\,\text{sq ft}$$$$\frac{8800}{2} = 4400\,\text{sq ft per downspout}$$Máng kiểu K rộng 5 inch gánh được tới 5.520 foot vuông, nên cỡ 5 inch là đủ. Lưu lượng khi đó là
$$Q = 0.0104 \times 8800 = 91.52\,\text{gpm}$$tức khoảng 45,76 gpm cho mỗi ống thoát, cần tiết diện ống chừng 9,2 inch vuông — tương ứng ống thoát 3x4 inch.
Dung tích Máng Ngoài K-Style, Hệ số Độ Dốc và Độ Nghiêng
Máy tính này sử dụng các đơn vị thông thường của Mỹ và tuân theo phương pháp định kích thước được tìm thấy trong các bảng kim loại tấm kiến trúc SMACNA và phụ lục thoát nước mái của Bộ Luật Cấp Nước Quốc tế (IPC), được áp dụng tại Hoa Kỳ. Các quốc gia khác định kích thước máng theo các tiêu chuẩn khác nhau (ví dụ EN 12056-3 tại Châu Âu), vì vậy các hệ số dưới đây không nên được coi là phổ biến.
Công cụ này giảm mỗi mái nhà thành một diện tích được điều chỉnh duy nhất cho mỗi ống thoát nước và so sánh nó với dung tích của mỗi chiều rộng máng danh định:
$$A_r = \frac{A \cdot F_p \cdot R}{N} \qquad\text{và}\qquad F_s = \sqrt{\frac{S}{0.0625}}$$trong đó \(A\) là diện tích mái ngang tính bằng sq ft, \(F_p\) là hệ số độ dốc mái, \(R\) là cường độ mưa thiết kế tính bằng in/hr, \(N\) là số ống thoát nước phục vụ khu vực đó, và \(S\) là độ dốc treo tính bằng in/ft. Máng được chọn là kích thước nhỏ nhất có dung tích \(C_i \cdot F_s\) ít nhất là \(A_r\).
Bảng 1 — Hệ số độ dốc mái \(F_p\)
Mái cao dốc thoát nước nhanh hơn và cho phép gió lái mưa vào bề mặt, vì vậy diện tích thoát nước hiệu quả lớn hơn diện tích chiếu bằng phẳng.
| Độ dốc mái (tăng trong 12) | Góc xấp xỉ | Hệ số độ dốc \(F_p\) |
|---|---|---|
| Phẳng đến 3/12 | 0°–14° | 1.00 |
| 4/12 – 5/12 | 18°–23° | 1.05 |
| 6/12 – 8/12 | 27°–34° | 1.10 |
| 9/12 – 11/12 | 37°–43° | 1.20 |
| 12/12 và dốc hơn | 45°+ | 1.30 |
Bảng 2 — Diện tích mái được điều chỉnh tối đa trên mỗi ống thoát nước, nhôm kiểu K ở độ dốc 1/16 in/ft
Dung tích được nêu dưới dạng diện tích mái ở cường độ mưa 1 in/hr (tức là sq ft · in/hr), đây là cách máy tính so sánh chúng. Chiều rộng là chiều rộng hồ sơ danh định — khoảng mở từ trước đến sau của máng kiểu K (ogee), không phải chiều rộng kim loại được phát triển.
| Chiều rộng máng danh định | Dung tích \(C_i\) (sq ft ở 1 in/hr) | Lưu lượng đỉnh ở giới hạn đó (gpm) | Diện tích mái được phục vụ ở 4 in/hr (sq ft) |
|---|---|---|---|
| 4 in | ≈ 2,500 (một số bảng liệt kê 2,520) | ≈ 26 | ≈ 625 |
| 5 in | 5,520 | ≈ 57 | ≈ 1,380 |
| 6 in | 7,960 | ≈ 83 | ≈ 1,990 |
| 7 in | 11,700 | ≈ 122 | ≈ 2,925 |
| 8 in | 14,000 | ≈ 145 | ≈ 3,500 |
Lưu lượng được chuyển đổi với 1 in/hr rơi xuống 1 sq ft ≈ 0.0104 gpm, vì vậy 5,520 sq ft · in/hr × 0.0104 ≈ 57 gpm.
Bảng 3 — Hệ số độ dốc \(F_s\)
Treo máng với độ dốc lớn hơn tăng vận tốc và do đó dung tích. Nhân cột \(C_i\) ở trên với \(F_s\).
| Độ dốc treo \(S\) | Thập phân (in/ft) | Hệ số độ dốc \(F_s\) | Dung tích máng 5 in (sq ft ở 1 in/hr) |
|---|---|---|---|
| 1/16 in mỗi ft (tham chiếu) | 0.0625 | 1.00 | 5,520 |
| 1/8 in mỗi ft | 0.125 | 1.41 | ≈ 7,800 |
| 1/4 in mỗi ft | 0.25 | 2.00 | ≈ 11,040 |
| 1/2 in mỗi ft | 0.5 | 2.83 | ≈ 15,600 |
Bộ chọn độ dốc của máy tính bao gồm 1/16, 1/8 và 1/4 in mỗi ft; 1/2 in mỗi ft chỉ được hiển thị để tham chiếu, vì độ dốc này trên một mặt fascia dài trở nên rõ ràng bị cong và hiếm khi được sử dụng trong công trình nhà ở.
Ví dụ đã làm
Một kế hoạch mái 1,800 sq ft với độ dốc 6/12 (\(F_p = 1.10\)), mưa thiết kế 4 in/hr, hai ống thoát nước và độ dốc tiêu chuẩn 1/16 in/ft:
$$A_r = \frac{1800 \cdot 1.10 \cdot 4}{2} = 3{,}960 \ \text{sq ft ở 1 in/hr}, \qquad F_s = \sqrt{\frac{0.0625}{0.0625}} = 1.00$$3,960 vượt quá giới hạn 4 in (2,500) nhưng phù hợp trong giới hạn 5 in (5,520), vì vậy kích thước được yêu cầu là máng kiểu K 5 in.
Kích thước Ống Thoát Nước và Dung tích Thoát Nước
Máng chỉ lưu trữ và chuyên chở nước — các ống thoát nước xác định tốc độ nước chảy ra. Một máng 6 in được chuẩn bị kích thước đúng được cung cấp vào một đường dẫn 2×3 in duy nhất sẽ vẫn tràn trong một cơn mưa lớn. Các hình dạng dưới đây là kích thước tiêu chuẩn US về nhà ở và thương mại nhẹ; các hệ thống số liệu sử dụng các đường kính tròn khác nhau (75 mm, 100 mm, 110 mm).
Dung tích được ước tính theo quy tắc ngón tay chung phổ biến là khoảng 5 gpm trên mỗi inch vuông của tiết diện đường dẫn đối với một ống thoát nước thẳng đứng không bị cản trở. Cột diện tích mái chuyển đổi lưu lượng đó ở mưa thiết kế 4 in/hr sử dụng 1 sq ft ở 4 in/hr ≈ 0.0416 gpm.
| Hình dạng ống thoát nước | Diện tích tiết diện (sq in) | Dung tích xấp xỉ (gpm) | Diện tích mái được phục vụ ở 4 in/hr (sq ft) |
|---|---|---|---|
| hình chữ nhật 2 × 3 in | 6.0 | ≈ 30 | ≈ 720 |
| tròn 3 in | 7.1 | ≈ 35 | ≈ 840 |
| hình chữ nhật 3 × 4 in | 12.0 | ≈ 60 | ≈ 1,440 |
| tròn 4 in | 12.6 | ≈ 63 | ≈ 1,510 |
| thương mại 4 × 5 in | 20.0 | ≈ 100 | ≈ 2,400 |
Diện tích tròn đến từ \(A = \pi r^2\): một đường dẫn tròn 3 in là \(\pi \cdot 1.5^2 = 7.07\) sq in, và tròn 4 in là \(\pi \cdot 2^2 = 12.57\) sq in.
Tròn so với hình chữ nhật
Một đường dẫn tròn 3 in và một đường dẫn hình chữ nhật 2 × 3 in gần nhau về diện tích thô, nhưng chúng không bị tắc giống nhau. Các đường dẫn hình chữ nhật có các góc bên trong chặt chẽ và, ở kích thước 2 × 3 phổ biến, một chiều rộng 2 in hẹp mà bắt lấy cát sỏi lợp, túi hạt giống và lá thông; khuỘnh ở đỉnh cuộc chạy thường là điểm tắc nghẽn đầu tiên. Các đường dẫn tròn không có góc, tự làm sạch tốt hơn và là sự lựa chọn an toàn hơn dưới cây dầy đặc, trên mái kim loại xả rác hạt, hoặc nơi đường dẫn quay nhiều hơn hai lần trên đường xuống.
Đầu ra điển hình mà mỗi chiều rộng kiểu K chấp nhận
| Chiều rộng máng | Đầu ra / ống thoát nước thường | Thực tiễn điển hình |
|---|---|---|
| 4 in | 2 × 3 in | Hiên nhà, kho chứa, các đường chạy phụ ngắn |
| 5 in | tiêu chuẩn 2 × 3 in; 3 × 4 in với một đầu ra quá kích thước | Kích thước nhà ở tiêu chuẩn US |
| 6 in | 3 × 4 in hoặc tròn 4 in | Mái rộng hoặc dốc, các khu vực mưa cao |
| 7 in | tròn 4 in hoặc 3 × 4 in (thường được ghép cặp) | Thương mại nhẹ, thung lũng lớn |
| 8 in | 4 × 5 in hoặc tròn 5 in | Thương mại và tổ chức |
Phù hợp đầu ra với đường dẫn — một ống thoát nước 3 × 4 in treo dưới một lỗ đầu ra 2 × 3 in được đục là bị giới hạn đến khoảng mở nhỏ hơn và không đạt được gì.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng diện tích mặt mái nghiêng không? Không. Hãy dùng diện tích hình chiếu bằng và để hệ số độ dốc lo phần mưa tạt do gió trên mặt mái dốc.
Khi nào cần máng 6 inch? Thường là khi diện tích hiệu chỉnh trên mỗi ống thoát vượt khoảng 7.000 đến 8.000 foot vuông, hoặc với mái lớn, mái rất dốc và khu vực mưa nhiều.
Thêm ống thoát có giúp dùng máng nhỏ hơn không? Có. Tăng gấp đôi số ống thoát sẽ giảm một nửa diện tích hiệu chỉnh mà mỗi đoạn máng phải gánh, và thường hạ được bề rộng máng xuống một cỡ.