Bu hesaplayıcı neyi buluyor?
HELOC (Home Equity Line of Credit), ABD'ye özgü bir üründür: konutunuzdaki öz sermayeyi teminat gösteren, döner nitelikte bir kredi limiti. Tek isim taşısa da aslında iki kredi gibi çalışır. Kullanım dönemi (draw period) boyunca limitten dilediğiniz kadar çekebilir ve yalnızca faiz ödersiniz; kullanım dönemi bittiğinde bakiye sabit bir geri ödeme dönemine (repayment period) dönüşür ve anapara + faizden oluşan eşit taksitler başlar. Bu hesaplayıcı size her iki aylık ödemeyi, yapacağınız tüm ödemelerin toplamını, toplam faizi ve —kapanış masrafları ile yıllık ücreti de eklerseniz— kredinin toplam maliyetini, APR'sini ve yıl yıl amortisman planını verir.
Türkiye'de bunun birebir karşılığı yoktur; en yakın ürünler konut teminatlı ihtiyaç kredisi veya rehinli kredi limitleridir ve bunlarda genellikle "yalnızca faiz" aşaması bulunmaz. Dolayısıyla bu araç, ABD'deki bir HELOC teklifini değerlendirirken ya da bu yapıyı senaryo olarak modellerken işinize yarar; tutarlar dolar cinsindendir.
Ona tam olarak iki anda ihtiyaç duyarsınız: HELOC tekliflerini karşılaştırırken kullanım dönemi bitince taksitin ne olacağını görmek için ve bu sıçramaya göre bütçe kurarken — tipik bir limitte ödediğiniz tutarın iki katından fazlasına çıkar.
Her alan nasıl okunur?
Hesaplayıcı, limitin tamamını ilk gün çektiğinizi ve bu bakiyeyi kullanım dönemi boyunca taşıdığınızı varsayar. Bu, gerçekçi en kötü senaryodur ve sonucu bankadan bankaya karşılaştırılabilir kılan da budur.
| Alan | Rakam nereden gelir? | Makul aralık |
|---|---|---|
| Kredi tutarı | Tekliftteki kredi limiti veya gerçekten çekmeyi düşündüğünüz tutar. Binlik ayıracı ve dolar işareti sorun değildir. | 10.000 $ – 500.000 $ |
| Faiz oranı | Teklif edilen oran. HELOC'ların çoğu değişken faizlidir (prime oranı + marj), yani bu bir anlık görüntüdür, taahhüt değil. Sıfır da kabul edilir. | %0 – %15 |
| Kullanım dönemi | Teklifteki değer — limitten çekip yalnızca faiz ödediğiniz süre. | 5 – 10 yıl; 2,99 gibi ondalıklı değerler kabul edilir |
| Geri ödeme dönemi | Teklifteki değer — kullanım dönemi bittikten sonra bakiyeyi kapatmak için elinizdeki süre. | 10 – 20 yıl, sıfırdan büyük olmalı |
| Kapanış masrafları | Ekspertiz, tapu/sigorta, tahsis. Dolar tutarı ya da kredi tutarının yüzdesi olarak girilebilir. Birçok banka bunları hiç almaz. | 0 $ – limitin %5'i |
| Yıllık ücret | Limit idame ücreti; yalnızca kullanım dönemi boyunca tahsil edilir. | 0 $ – 100 $/yıl |
Kapanış masrafları ve yıllık ücret yalnızca Kapanış masrafları ve ücretleri dahil et kutusunu işaretlerseniz kullanılır. İşaretlemezseniz o kutulardaki değerler tamamen yok sayılır.
Formül
\(P\) = kredi tutarı, \(r\) = yüzde olarak yıllık faiz oranı, \(d\) = yıl cinsinden kullanım dönemi ve \(t\) = yıl cinsinden geri ödeme dönemi olsun. Aylık faiz \(i = r/1200\), kullanım dönemi \(m = 12d\) ay, geri ödeme dönemi ise \(n = 12t\) ay sürer.
Kullanım dönemi ödemesi yalnızca faizdir; geri ödeme taksiti ise bakiyenin tamamı üzerinden standart eşit taksitli (anüite) formülüyle bulunur:
$$A_{\text{draw}} = P \times i \qquad\qquad A_{\text{repay}} = \frac{P \times i}{1 - (1+i)^{-n}}$$Geri kalan her şey, yuvarlanmamış ödemeler kullanılarak bu ikisinden türer:
$$\text{Toplam ödeme} = A_{\text{draw}} \times m + A_{\text{repay}} \times n$$ $$\text{Toplam faiz} = \text{Toplam ödeme} - P$$ $$\text{Kredi maliyeti} = \text{Toplam faiz} + C + F \times d$$Burada \(C\) kapanış masrafıdır (yüzde olarak girdiyseniz \(C = P \times c/100\)) ve \(F\) yıllık ücrettir. Faiz oranı %0 ise geri ödeme taksiti basitçe \(P/n\) olur.
Örnek hesap
%7,5 faizli 75.000 $'lık bir limit; 5 yıl kullanım, 15 yıl geri ödeme, peşin ödenen 2.500 $ kapanış masrafı ve 75 $ yıllık ücret. Buna göre \(i = 0.075/12 = 0.00625\), \(m = 60\) ve \(n = 180\).
Kullanım dönemindeki yalnızca faizli ödeme:
$$A_{\text{draw}} = 75{,}000 \times 0.00625 = \$468.75$$Geri ödeme başladığındaki taksit:
$$A_{\text{repay}} = \frac{75{,}000 \times 0.00625}{1 - (1.00625)^{-180}} = \frac{468.75}{0.674209} = \$695.26$$Yuvarlanmamış rakamlarla kurulan 240 ödemenin toplamı:
$$468.75 \times 60 + 695.25927 \times 180 = 28{,}125 + 125{,}146.67 = \$153{,}271.67$$ $$\text{Toplam faiz} = 153{,}271.67 - 75{,}000 = \$78{,}271.67$$Ücret yalnızca beş yıllık kullanım dönemi boyunca işlediğinden toplam yıllık ücret \(75 \times 5 = \$375.00\) olur ve:
$$\text{Kredi maliyeti} = 78{,}271.67 + 2{,}500 + 375 = \$81{,}146.67$$Bu kredinin APR'si %8,130 çıkar. Yıllık planda 1–5. yılların her biri 5.625,00 $ faiz, 0,00 $ anapara ve sabit 75.000 $ bakiye gösterir; anaparanın göründüğü ilk yıl 6. yıldır — 5.529,59 $ faiz, 2.813,52 $ anapara, dönem sonu bakiyesi 72.186,48 $.
İnsanları şaşırtan kurallar
Masraf kutusu varsayılan olarak kapalıdır ve her şeyin anahtarıdır. Kapanış masrafları ve yıllık ücret önceden doldurulmuş gelir, ama kutuyu işaretlemediğiniz sürece hiçbir şeyi değiştirmezler — ne kredi maliyeti, ne APR, ne de toplamlarda bir etki. %9,75 faizli 125.000 $'lık bir limitte, 7 yıllık kullanım dönemi, 9.000 $ masraf ve 900 $ ücretle kutuyu işaretlemek 15.300 $'lık maliyeti ve bir APR satırını ekler; ödemeler ve 297.835,04 $'lık toplam her iki durumda da aynıdır.
"N ödemenin toplamı" anaparanızı da içerir. Bu bir maliyet rakamı değil, hesabınızdan çıkan her doların toplamıdır. Faiz, bu sayıdan kredi tutarını çıkardığınızda kalandır — yukarıdaki örnekte 153.271,67 $'a karşılık 78.271,67 $.
"Krediden düşülür" seçeneği taksitinizi azaltmaz. Bu seçenek yalnızca bir Ele geçen tutar satırı ekler (örnekte 72.500 $), başka hiçbir şey. Her iki taksit, toplam, kredi maliyeti ve APR yine 75.000 $'ın tamamı üzerinden hesaplanır. 2.500 $ gerçekten netleştirilip amortize edilseydi geri ödeme taksiti daha düşük olurdu — yani gördüğünüz taksit temkinli olanıdır ve bankanın size fatura edeceği de odur.
Yıllık ücret, kullanım dönemi bitince durur. Ücret × kullanım yılı olarak, kesirli süreler dahil orantılı hesaplanır — 100 $'lık ücretin yarım yılı 50,00 $, 2,99 yıllık bir kullanım dönemi ve 250 $'lık ücret ise 750 $ değil 747,50 $ eder. Kullanım dönemini sıfır yaparsanız satır yine görünür ve 0,00 $ yazar.
Yıl kesirleri korunur, tam aya yuvarlanmaz. 2,99 yıllık bir kullanım dönemi 35,88 aylık faiz tahakkuk ettirir. %8 faizli 50.000 $'lık bir limitte, 15 yıllık geri ödemeyle bu 97.968,69 $'lık bir toplam demektir; tam 3 yıllık kullanım döneminde ise 98.008,69 $ — yani 40 $ fark. Planın 3. yılı da 4.000,00 $ yerine 3.960,00 $ faiz gösterir. Amortisman yine bir sonraki tam ayda başlar.
Hangi satırların görüneceği başlı başına bir kuraldır. Ayrı bir Kapanış masrafları satırı yalnızca masrafı yüzde olarak girdiğinizde çıkar — 50.000 $'ın %4'ünü girin, 2.000,00 $'ı açıkça görürsünüz; doğrudan 2.000 $ girin, görmezsiniz, oysa diğer tüm rakamlar aynıdır. Kredi maliyeti ve APR satırları ise ancak iki masraftan en az biri sıfırdan büyükse görünür; %0 faizde APR tamamen kaldırılır.
Üç yerde sıfır geçerli bir değerdir. Faiz oranı, kullanım dönemi ve her iki masraf alanı 0'ı kabul eder. Yalnızca kredi tutarı ve geri ödeme döneminin sıfırdan büyük olması zorunludur.
Sık sorulan sorular
Kullanım dönemi bitince taksitim neden bu kadar sıçrıyor?
Çünkü kullanım dönemi boyunca faizden başka hiçbir şey ödemiyordunuz. Örnekte geri ödemenin başladığı gün bakiye hâlâ 75.000 $'ın tamamıdır ve artık 15 yılda kapatılması gerekir — taksit 468,75 $'dan 695,26 $'a, yani %48 yukarı çıkar. Geri ödeme süresi kısaldıkça sıçrama çok daha sert olur.
Kapanış masrafları kutusunu işaretlemeli miyim?
APR'yi görmek istiyorsanız işaretleyin; buradaki tek karşılaştırılabilir oran odur, çünkü ücretleri tek bir orana katar. Sadece taksitleri karşılaştırıyorsanız boş bırakın. Birçok HELOC'ta gerçekten hiç kapanış masrafı ve yıllık ücret yoktur; o durumda iki görünüm zaten birebir aynıdır.
APR neden faiz oranımdan yüksek?
APR, kapanış masraflarını ve yıllık ücretleri kredinin tamamına yayar; bu nedenle bunlardan biri varken her zaman sözleşme faizine eşit ya da ondan yüksektir. Örnekte 2.500 $ artı 375 $ ücret, %7,5'lik oranı %8,130'luk APR'ye çevirir. Onu teklifler arasında elmayla elmayı karşılaştıran bir sayı olarak görün; bankaya söyleyeceğiniz bir rakam olarak değil.
Faizim değişken — bu hesap yine de işe yarar mı?
Evet, bir senaryo aracı olarak. Önce bugünkü oranla çalıştırın, sonra iki üç puan yukarısıyla tekrar çalıştırıp kötü bir faiz ortamında geri ödeme taksitinin ne olacağını görün. Bütçenizi kurmanız gereken sayı o ikincisidir.
Kullanım dönemi boyunca limiti eritmeyi modelleyebilir miyim?
Doğrudan hayır — hesaplayıcı, bakiyenin tüm kullanım dönemi boyunca tam olarak açık kaldığını varsayar. Yaklaşık bir sonuç için kredi tutarını, geri ödeme dönemine taşımayı beklediğiniz bakiyeye düşürün; bu durumda kullanım dönemi taksiti olduğundan düşük çıkar ama geri ödeme taksiti doğru olur.