Bu hesaplama aracı ne yapar?
Heparin infüzyonları kilogram başına ünite olarak orderlanır, ancak infüzyon pompasına saatte mililitre girilir. Bu araç tam da bu boşluğu kapatır: hasta kilosunu, orderlanan bolus ve infüzyon dozlarını ve hazır torbanın konsantrasyonunu girin; karşılığında bolusu ünite ve mililitre cinsinden, saatlik ünite dozunu, mL/sa cinsinden pompa hızını ve 24 saatte verilen toplam heparin miktarını alın. Araç birim sisteminden bağımsızdır ve herhangi bir ülkeye özgü değildir; yine de her sayıyı çalıştığınız kurumun antikoagülasyon protokolüyle (Türkiye'de hastanenizin kendi heparin protokolü ve ilgili klinik kılavuzlarla) karşılaştırmanız gerekir.
Nasıl kullanılır?
Doz hesabında kullanılacak kiloyu kilogram cinsinden girin (çoğu protokol gerçek vücut ağırlığını kullanır; obezitede düzeltilmiş ağırlık tercih edilebilir). Bolus dozunu ünite/kg, idame dozunu ünite/kg/sa olarak girin. Venöz tromboembolizmde sık kullanılan order 80 ünite/kg bolus ve 18 ünite/kg/sa'tır; akut koroner sendromda ise genellikle 60 ve 12 kullanılır. Son olarak torba içeriğini girin, örneğin 250 mL içinde 25.000 ünite. Yükleme dozu orderlanmadıysa bolus dozuna 0 yazın.
Formül nasıl çalışır?
Önce konsantrasyonu bulun; burada \(U\) = torbadaki ünite miktarı, \(V\) = torba hacmi (mL):
$$C = \frac{U}{V}$$Ardından \(W\) = kilo (kg), \(D_b\) = bolus dozu (ünite/kg) ve \(D_i\) = infüzyon dozu (ünite/kg/sa) olmak üzere:
$$\text{Bolus} = W \times D_b \qquad R_u = W \times D_i \qquad R_{mL} = \frac{R_u}{C}$$
Bolus hacmi, ünite cinsinden bolus dozunun torba konsantrasyonuna (ünite/mL) bölünmesiyle bulunur; yani torbadan çekilen hacimdir.
Örnek hesaplama
80 kg'lık bir hastaya, 250 mL içinde 25.000 ünite heparin bulunan torbadan 80 ünite/kg bolus, sonrasında 18 ünite/kg/sa infüzyon orderlanmış:
$$C = \frac{25000}{250} = 100\,\text{ünite/mL}$$$$\text{Bolus} = 80 \times 80 = 6400\,\text{ünite} = \frac{6400}{100} = 64\,\text{mL}$$$$R_u = 80 \times 18 = 1440\,\text{ünite/sa} \Rightarrow R_{mL} = \frac{1440}{100} = 14.4\,\text{mL/sa}$$Bu da 24 saatte 34.560 ünite heparin anlamına gelir.
Sık sorulan sorular
Torbayı değiştirdiğimde mL/sa hızı neden değişiyor? Ünite cinsinden doz aynı kalır; ancak 500 mL içinde 20.000 ünite içeren bir torba yalnızca 40 ünite/mL'dir, dolayısıyla aynı ünite miktarını vermek için pompanın yaklaşık 2,5 kat daha hızlı çalışması gerekir.
Bolus için üst sınır uygulanmalı mı? Pek çok protokol hem bolusa (örneğin 10.000 ünite) hem de başlangıç hızına (örneğin 1.800 ünite/sa) üst sınır koyar. Bu araç kiloya dayalı ham sonucu gösterir; protokolünüzdeki tavan değerleri elle uygulamanız gerekir.
Hız sonrasında nasıl titre edilir? Protokolünüzün belirttiği aralıklarla aPTT (aPTZ) veya anti-Xa düzeyine göre; genellikle infüzyon başlangıcından veya her hız değişikliğinden 6 saat sonra bakılır. Bu hesaplama aracı yalnızca başlangıç noktasını belirler.
Standart Heparin Protokolü Dozları ve Çanta Konsantrasyonları
Fraksiyone olmayan heparin (UFH) infüzyonları neredeyse her zaman ağırlığa dayalı dozlar olarak reçete edilir: tek seferlik bolus birim/kg cinsinden ve sürekli bakım infüzyonu birim/kg/saat cinsinden. Aşağıdaki tablo, Birleşik Devletler'de yaygın olarak kullanılan nomogramlarda görünen dozaj desenleri göstermektedir (örneğin venöz tromboembolizm için Raschke ağırlık temelli nomogramı ve ACC/AHA tarzı akut koroner sendrom nomogramları). Sayılar yalnızca yayınlanmış protokollerin gösterim niteliğindedir — maksimum dozlar, sınırlamalar, dozlama ağırlığı kuralları ve aPTT/anti-Xa hedefleri hastaneler arasında farklılık gösterir ve yerel kurumsal protokol ve reçete eden kişinin emri her zaman gerçek dozu belirler.
| İndikasyon | Bolus dozu | Bolus sınırlaması | İnfüzyon dozu | İnfüzyon sınırlaması |
|---|---|---|---|---|
| VTE / PE tedavisi (yüksek yoğunluk) | 80 birim/kg | Sıklıkla 10.000 birim | 18 birim/kg/saat | Sıklıkla 1.800 birim/saat |
| ACS / NSTEMI (antiplatet terapisi ile) | 60 birim/kg | 4.000 birim | 12 birim/kg/saat | 1.000 birim/saat |
| Fibrinolitik terapi sonrası STEMI | 60 birim/kg | 4.000 birim | 12 birim/kg/saat | 1.000 birim/saat |
| Daha düşük yoğunluk / yüksek kanama riski, geçiş, atrial fibrilasyon | Bolus sıklıkla atlanır | — | 12–15 birim/kg/saat (bazı protokoller daha düşükten başlar) | Protokole göre |
Birim/saat cinsinden doz bilindiğinde, pompa hızı yalnızca çanta konsantrasyonuna \(C\) birim/mL cinsinden bağlıdır:
$$C = \frac{\text{çanta birimleri}}{\text{çanta hacmi (mL)}}, \qquad \text{Hız (mL/saat)} = \frac{\text{Ağırlık (kg)} \times \text{Doz (birim/kg/saat)}}{C}$$| Hazır çanta | Konsantrasyon \(C\) | 1,260 birim/saat için hız | 24 saat başına kullanılan çanta hacmi |
|---|---|---|---|
| 25,000 birim / 250 mL | 100 birim/mL | 12.6 mL/saat | 302 mL (>1 çanta) |
| 25,000 birim / 500 mL | 50 birim/mL | 25.2 mL/saat | 605 mL (>1 çanta) |
| 20,000 birim / 500 mL | 40 birim/mL | 31.5 mL/saat | 756 mL (>1 çanta) |
| 10,000 birim / 100 mL | 100 birim/mL | 12.6 mL/saat | 302 mL |
50 birim/mL çanta için çalışılmış ikame:
$$\text{Hız} = \frac{70\ \text{kg} \times 18\ \text{birim/kg/saat}}{50\ \text{birim/mL}} = \frac{1260\ \text{birim/saat}}{50\ \text{birim/mL}} = 25.2\ \text{mL/saat}$$25,000 birim/250 mL ve 10,000 birim/100 mL'nin her ikisi de 100 birim/mL olduğuna dikkat edin, bu nedenle aynı mL/saat'te çalışırlar — yalnızca çanta değiştirme sıklığı farklıdır. Bu hastanın 24 saatlik heparin gereksinimi \(24 \times 70 \times 18 = 30,240\) birimdir.
Bu, aritmetiğin nasıl çalıştığı hakkında genel eğitim bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir. Her dozu, konsantrasyonu ve pompa hızını reçete eden kişinin emri ve kurumunuzun protokolüne karşı doğrulayın ve yüksek uyarılı ilaçlar için yerel bağımsız çift kontrol gereksinimlerini izleyin.
Ağırlık ve Çanta Gücü Pompa Hızını Nasıl Değiştirir
Pompaya programladığınız sayıyı iki şey belirler: hastanın dozlama ağırlığı (birim/saati ayarlar) ve çanta konsantrasyonu (birim/saati mL/saate dönüştürür). Aynı emir, hangi hazır çantanın takılı olduğunun saf nedeninden ötürü iki kattan fazla farklılık gösteren bir pompa hızı üretebilir — konsantrasyonun her oran değişikliğinden önce etiket üzerinde onaylanması gereken ana nedenlerden biridir.
| Ağırlık | Doz | Birim/saat | mL/saat @ 100 birim/mL | mL/saat @ 50 birim/mL | mL/saat @ 40 birim/mL |
|---|---|---|---|---|---|
| 50 kg | 18 birim/kg/saat | 900 | 9.0 | 18.0 | 22.5 |
| 70 kg | 18 birim/kg/saat | 1,260 | 12.6 | 25.2 | 31.5 |
| 90 kg | 18 birim/kg/saat | 1,620 | 16.2 | 32.4 | 40.5 |
| 120 kg | 18 birim/kg/saat (sınırlandırılmamış) | 2,160 | 21.6 | 43.2 | 54.0 |
| 120 kg | 18 birim/kg/saat, 1,800 birim/saat ile sınırlı | 1,800 | 18.0 | 36.0 | 45.0 |
| 50 kg | 12 birim/kg/saat | 600 | 6.0 | 12.0 | 15.0 |
| 70 kg | 12 birim/kg/saat | 840 | 8.4 | 16.8 | 21.0 |
| 90 kg | 12 birim/kg/saat (sınırlandırılmamış) | 1,080 | 10.8 | 21.6 | 27.0 |
| 90 kg | 12 birim/kg/saat, 1,000 birim/saat ile sınırlı (ACS tarzı) | 1,000 | 10.0 | 20.0 | 25.0 |
| 120 kg | 12 birim/kg/saat (sınırlandırılmamış) | 1,440 | 14.4 | 28.8 | 36.0 |
120 kg satırı 18 birim/kg/saat'te sınırlamanın uygulandığı yerdir: sınırlandırılmamış hesaplama 120 × 18 = 2160 birim/saat verir, ancak 1,800 birim/saat protokol tavanı başlangıç hızını yaklaşık %17 oranında azaltır — 21.6 mL/saat, 100 birim/mL çantada 18.0 mL/saat olur. ACS tarzı emirlerde bir adım daha erken aynı şey olur: 12 birim/kg/saat'te 1,000 birim/saat tavanı yaklaşık 83 kg'da zaten ulaşılır, bu nedenle bundan daha ağır her hasta ağırlıktan bağımsız olarak aynı 1,000 birim/saat'te başlar. Bu tür sınırlamalar ABD protokollerinde yaygındır ancak tam tavan (veya bunun yokluğu) kuruma özgüdür.
| Ağırlık | Bolus @ 80 birim/kg | Hacim @ 100 birim/mL | Hacim @ 50 birim/mL | Bolus @ 60 birim/kg, 4,000 birim ile sınırlı |
|---|---|---|---|---|
| 50 kg | 4,000 birim | 40 mL | 80 mL | 3,000 birim |
| 70 kg | 5,600 birim | 56 mL | 112 mL | 4,000 birim (4,200'den sınırlı) |
| 90 kg | 7,200 birim | 72 mL | 144 mL | 4,000 birim (5,400'den sınırlı) |
| 120 kg | 9,600 birim | 96 mL | 192 mL | 4,000 birim (7,200'den sınırlı) |
Boluslar genellikle konsantre bir şişeden çekilir ve infüzyon çantasından çekilmek yerine yavaş IV itişi ile verilir — yukarıdaki hacimler sadece birim dönüşümünü somut kılmak ve çantadan türetilen bolusun ne kadar büyük olabileceğini vurgulamak için gösterilir. Genel eğitim bilgisi, tıbbi tavsiye değil; emri ve yerel protokolü izleyin.
Anahtar Terimler ve Değişkenler
- Bolus (başlama) dozu — birim, birim/kg'dan
- Terapötik kan düzeyine hızlı ulaşmak için önceden verilen tek bir doz, ağırlık × bolus dozu olarak hesaplanır (örneğin 80 birim/kg). Sıklıkla sınırlı (örneğin 4,000 veya 10,000 birim) ve yüksek kanama riski olan hastalarda sıklıkla tamamen atlanır.
- Bakım / infüzyon dozu — birim/kg/saat
- Bolusdan sonra antikoagulan etkisini sabit tutan sürekli oran. Ağırlık ile çarpmak birim/saat verir; 24 × ağırlık ile çarpmak 24 saatlik toplamı birim/gün olarak verir.
- Çanta konsantrasyonu \(C\) — birim/mL
- Çantadaki toplam heparin birimleri hacmine bölünür: \(C = \text{çanta birimleri} \div \text{çanta hacmi}\). 25,000 birim/500 mL hazır mix 50 birim/mL'dir. Bu, doz ve pompa hızı arasındaki tek dönüşüm faktörüdür.
- Birim/saat vs mL/saat
- Birim/saat farmakolojik dozdur ve emrin ile titrasyon nomogramının konuştuğu şeydir. mL/saat, pompanın programlandığı hacimsel hızdır ve birim/saat'in \(C\)'ye bölünmesiyle elde edilir. İkisi yalnızca \(C = 1\) birim/mL olduğunda eşittir, bu asla pratikte oluşmaz — bu nedenle onları karıştırmak klasik ve potansiyel olarak büyük bir dozaj hatasıdır.
- Dozlama ağırlığı — kg
- Hesaplamada gerçekten kullanılan ağırlık. Birçok protokol gerçek (toplam) vücut ağırlığını kullanırken, heparin yağa kötü dağıldığı için, bazı kurumsal protokoller ayarlanmış vücut ağırlığına geçer veya dozlama ağırlığını sınırlar (örneğin BMI eşiğinin üzerinde veya yaklaşık 100–150 kg'ın üzerinde) obezikte. Hangi kuralın uygulandığı yerel bir protokol kararı olup, evrensel bir karar değildir.
- Fraksiyone olmayan heparin (UFH)
- Birim cinsinden sürekli IV damla olarak verilen heparin; kısa yarı ömrü (terapötik dozlarda yaklaşık 1–2 saat), laboratuvar testi ile izlenir ve protamin ile geri alınabilir. Bu, bu hesaplayıcının ele aldığı ilaçtır.
- Düşük moleküler ağırlıklı heparin (LMWH)
- Enoksaparin veya dalteparin gibi fraksiyone heparinler, sabit aralıklarla subcutan olarak mg veya birim/kg cinsinden verilir, öngörülebilir kinetikler ve genellikle rutin izleme yoktur. LMWH dozları buradaki birim/saat rakamları ile değiştirilemez.
- aPTT — aktive edilmiş parsiyel tromboplastin zamanı, saniye
- UFH'yi izlemek için geleneksel olarak kullanılan bir pıhtılaşma zamanı testi. Terapötik aPTT bandı reaktif ve analizör-özgüdür ve yerel olarak kalibre edilmelidir, bu nedenle bir hastanede belirtilen hedef aralık başka bir hastanede uygulanmayabilir.
- Anti-Xa düzeyi — IU/mL
- Factor Xa'ya karşı heparin aktivitesinin doğrudan ölçümü, UFH izleme için aPTT yerine giderek daha fazla kullanılır çünkü akut faz proteinleri, lupus antikoagulanı ve bazal koagulopatiden daha az etkilenir. UFH için terapötik aralıklar yaygın olarak IU/mL cinsinden ifade edilir ve yerel laboratuvar tarafından tanımlanır.
- Terapötik aralık
- Antikoagülasyonun aşırı kanama riski olmadan etkili kabul edildiği aPTT veya anti-Xa penceresi. Bunun üzerindeki sonuçlar oran azaltılmasını veya kısa bir duraklamayı meydana getirir; bunun altındaki sonuçlar titrasyon nomogramına göre bir rebolusun ve/veya oran artışını meydana getirir.
- Protokol sınırlaması / tavan
- Emir setine yazılan maksimum bolus (birim) veya maksimum infüzyon hızı (birim/saat) — örneğin ACS tarzı emirlerde 4,000 birim ve 1,000 birim/saat veya bazı VTE emirlerinde 1,800 birim/saat. Karşılık gelen ağırlığın üzerinde, ağırlık temelli formül düz sınırlama tarafından geçersiz kılınır.
Bu tanımlar genel eğitim bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir ve bu sayfanın hiçbir kısmı herhangi bir hasta için bir tavsiyedir değildir. Heparin yüksek uyarılı bir ilaçtır: dozlama, dozlama ağırlığı, izleme testi, terapötik aralık ve titrasyon adımları reçete eden kişinin emri ve kurumunuzun protokolünden gelmelidir.