Công cụ này làm gì
Y lệnh truyền heparin thường được ghi theo đơn vị trên mỗi kilogam cân nặng, nhưng bơm tiêm điện hay máy truyền dịch lại chỉ nhận thông số millilít mỗi giờ. Công cụ này lấp đúng khoảng trống đó: bạn nhập cân nặng bệnh nhân, liều bolus và liều duy trì theo y lệnh, cùng nồng độ túi dịch pha sẵn, hệ thống sẽ trả về liều bolus tính bằng đơn vị và bằng millilít, liều heparin mỗi giờ, tốc độ bơm theo mL/giờ và tổng lượng heparin đưa vào trong 24 giờ. Công cụ không gắn với hệ đơn vị hay quốc gia nào, nhưng mọi con số vẫn phải được đối chiếu với phác đồ chống đông của chính bệnh viện bạn đang làm việc.
Cách sử dụng
Nhập cân nặng dùng để tính liều, đơn vị kilogam (phần lớn phác đồ dùng cân nặng thực tế, riêng bệnh nhân béo phì thì dùng cân nặng điều chỉnh). Nhập liều bolus theo đơn vị/kg và liều duy trì theo đơn vị/kg/giờ; với thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch, y lệnh thường gặp là bolus 80 đơn vị/kg và duy trì 18 đơn vị/kg/giờ, còn hội chứng vành cấp hay dùng mức 60 và 12. Cuối cùng, nhập thành phần túi dịch, ví dụ 25.000 đơn vị trong 250 mL. Nếu y lệnh không có liều tải, bạn chỉ cần nhập liều bolus bằng 0.
Giải thích công thức
Trước tiên tính nồng độ, trong đó \(U\) = số đơn vị heparin trong túi và \(V\) = thể tích túi tính bằng mL:
$$C = \frac{U}{V}$$Sau đó, với \(W\) = cân nặng tính bằng kg, \(D_b\) = liều bolus theo đơn vị/kg và \(D_i\) = liều truyền theo đơn vị/kg/giờ:
$$\text{Bolus} = W \times D_b \qquad R_u = W \times D_i \qquad R_{mL} = \frac{R_u}{C}$$Thể tích bolus bằng liều bolus tính bằng đơn vị chia cho nồng độ túi dịch (đơn vị/mL), tức là lượng dịch cần hút từ túi.
Ví dụ minh họa
Bệnh nhân 80 kg có y lệnh bolus 80 đơn vị/kg, sau đó truyền duy trì 18 đơn vị/kg/giờ từ túi 25.000 đơn vị pha trong 250 mL:
$$C = \frac{25000}{250} = 100\,\text{units/mL}$$$$\text{Bolus} = 80 \times 80 = 6400\,\text{units} = \frac{6400}{100} = 64\,\text{mL}$$$$R_u = 80 \times 18 = 1440\,\text{units/hr} \Rightarrow R_{mL} = \frac{1440}{100} = 14.4\,\text{mL/hr}$$Tương đương 34.560 đơn vị heparin trong 24 giờ.
Liều Lượng Giao Thức Heparin Tiêu Chuẩn và Nồng Độ Túi Dung Dịch
Truyền heparin chưa được phân đoạn (UFH) gần như luôn luôn được kê đơn theo liều dựa trên cân nặng: một liều tải tức thời tính theo đơn vị/kg và một truyền bảo trì liên tục tính theo đơn vị/kg/giờ. Bảng dưới đây cho thấy các mô hình liều lượng xuất hiện trong các biểu đồ tiêu chuẩn được sử dụng rộng rãi ở Hoa Kỳ (chẳng hạn như biểu đồ tiêu chuẩn Raschke dựa trên cân nặng cho tắc clot tĩnh mạch và các biểu đồ hội chứng vành nguyên cấp kiểu ACC/AHA). Các con số này chỉ minh họa các giao thức được công bố — liều lượng tối đa, mức trần, quy tắc cân nặng dùng để tính liều và các mục tiêu aPTT/anti-Xa khác nhau giữa các bệnh viện, và giao thức tại cơ sở của bạn và lệnh của người kê đơn luôn chi phối liều lượng thực tế.
| Chỉ định | Liều tải | Mức trần liều tải | Liều truyền | Mức trần liều truyền |
|---|---|---|---|---|
| Điều trị TTE / PE (cường độ cao) | 80 đơn vị/kg | Thường là 10.000 đơn vị | 18 đơn vị/kg/giờ | Thường là 1.800 đơn vị/giờ |
| ACS / NSTEMI (kèm liệu pháp kháng tiểu cầu) | 60 đơn vị/kg | 4.000 đơn vị | 12 đơn vị/kg/giờ | 1.000 đơn vị/giờ |
| STEMI sau liệu pháp thuyên tắc | 60 đơn vị/kg | 4.000 đơn vị | 12 đơn vị/kg/giờ | 1.000 đơn vị/giờ |
| Cường độ thấp / nguy cơ chảy máu cao, cầu nối, rung nhĩ | Liều tải thường được bỏ qua | — | 12–15 đơn vị/kg/giờ (một số giao thức bắt đầu thấp hơn) | Theo giao thức |
Khi biết liều lượng tính theo đơn vị/giờ, tốc độ bơm chỉ phụ thuộc vào nồng độ túi dung dịch \(C\) tính theo đơn vị/mL:
$$C = \frac{\text{đơn vị trong túi}}{\text{thể tích túi (mL)}}, \qquad \text{Tốc độ (mL/giờ)} = \frac{\text{Cân nặng (kg)} \times \text{Liều lượng (đơn vị/kg/giờ)}}{C}$$| Túi pha sẵn | Nồng độ \(C\) | Tốc độ cho 1.260 đơn vị/giờ | Thể tích túi sử dụng trong 24 giờ |
|---|---|---|---|
| 25.000 đơn vị / 250 mL | 100 đơn vị/mL | 12,6 mL/giờ | 302 mL (>1 túi) |
| 25.000 đơn vị / 500 mL | 50 đơn vị/mL | 25,2 mL/giờ | 605 mL (>1 túi) |
| 20.000 đơn vị / 500 mL | 40 đơn vị/mL | 31,5 mL/giờ | 756 mL (>1 túi) |
| 10.000 đơn vị / 100 mL | 100 đơn vị/mL | 12,6 mL/giờ | 302 mL |
Phép thay thế có tính toán cho túi 50 đơn vị/mL:
$$\text{Tốc độ} = \frac{70\ \text{kg} \times 18\ \text{đơn vị/kg/giờ}}{50\ \text{đơn vị/mL}} = \frac{1.260\ \text{đơn vị/giờ}}{50\ \text{đơn vị/mL}} = 25,2\ \text{mL/giờ}$$Lưu ý rằng 25.000 đơn vị/250 mL và 10.000 đơn vị/100 mL đều là 100 đơn vị/mL, vì vậy chúng chạy với cùng tốc độ mL/giờ — chỉ khác nhau ở tần suất thay túi. Nhu cầu heparin 24 giờ cho bệnh nhân này là \(24 \times 70 \times 18 = 30{.}240\) đơn vị.
Đây là thông tin giáo dục chung về cách tính toán hoạt động, không phải lời khuyên y tế. Hãy xác minh mọi liều lượng, nồng độ và tốc độ bơm so với lệnh của người kê đơn và giao thức của cơ sở bạn, và tuân theo các yêu cầu kiểm tra độc lập kép cục bộ đối với các thuốc cảnh báo cao.
Cách Cân Nặng và Nồng Độ Túi Dung Dịch Thay Đổi Tốc Độ Bơm
Hai điều quy định con số bạn lập trình vào máy bơm: cân nặng dùng để tính liều của bệnh nhân (quy định đơn vị/giờ) và nồng độ túi dung dịch (chuyển đổi đơn vị/giờ thành mL/giờ). Cùng một lệnh có thể tạo ra tốc độ bơm khác nhau hơn hai lần chỉ vì túi pha sẵn nào đang được treo — một trong những lý do chính khiến nồng độ phải được xác nhận trên nhãn trước mỗi lần thay đổi tốc độ.
| Cân nặng | Liều lượng | Đơn vị/giờ | mL/giờ @ 100 đơn vị/mL | mL/giờ @ 50 đơn vị/mL | mL/giờ @ 40 đơn vị/mL |
|---|---|---|---|---|---|
| 50 kg | 18 đơn vị/kg/giờ | 900 | 9,0 | 18,0 | 22,5 |
| 70 kg | 18 đơn vị/kg/giờ | 1.260 | 12,6 | 25,2 | 31,5 |
| 90 kg | 18 đơn vị/kg/giờ | 1.620 | 16,2 | 32,4 | 40,5 |
| 120 kg | 18 đơn vị/kg/giờ (không có mức trần) | 2.160 | 21,6 | 43,2 | 54,0 |
| 120 kg | 18 đơn vị/kg/giờ, mức trần 1.800 đơn vị/giờ | 1.800 | 18,0 | 36,0 | 45,0 |
| 50 kg | 12 đơn vị/kg/giờ | 600 | 6,0 | 12,0 | 15,0 |
| 70 kg | 12 đơn vị/kg/giờ | 840 | 8,4 | 16,8 | 21,0 |
| 90 kg | 12 đơn vị/kg/giờ (không có mức trần) | 1.080 | 10,8 | 21,6 | 27,0 |
| 90 kg | 12 đơn vị/kg/giờ, mức trần 1.000 đơn vị/giờ (kiểu ACS) | 1.000 | 10,0 | 20,0 | 25,0 |
| 120 kg | 12 đơn vị/kg/giờ (không có mức trần) | 1.440 | 14,4 | 28,8 | 36,0 |
Hàng 120 kg ở 18 đơn vị/kg/giờ là nơi mức trần có tác dụng: phép tính không có mức trần cho \(120 \times 18 = 2.160\) đơn vị/giờ, nhưng mức trần giao thức là 1.800 đơn vị/giờ làm giảm tốc độ khởi đầu khoảng 17% — 21,6 mL/giờ trở thành 18,0 mL/giờ trên túi 100 đơn vị/mL. Điều tương tự cũng xảy ra một bước sớm hơn trên các lệnh kiểu ACS: ở 12 đơn vị/kg/giờ, mức trần 1.000 đơn vị/giờ đã được đạt ở khoảng 83 kg, do đó mỗi bệnh nhân nặng hơn điều đó bắt đầu ở cùng 1.000 đơn vị/giờ bất kể cân nặng. Các mức trần như thế này phổ biến trong các giao thức Hoa Kỳ nhưng mức trần chính xác (hoặc không có nó) phụ thuộc vào cơ sở.
| Cân nặng | Liều tải @ 80 đơn vị/kg | Thể tích @ 100 đơn vị/mL | Thể tích @ 50 đơn vị/mL | Liều tải @ 60 đơn vị/kg, mức trần 4.000 đơn vị |
|---|---|---|---|---|
| 50 kg | 4.000 đơn vị | 40 mL | 80 mL | 3.000 đơn vị |
| 70 kg | 5.600 đơn vị | 56 mL | 112 mL | 4.000 đơn vị (mức trần từ 4.200) |
| 90 kg | 7.200 đơn vị | 72 mL | 144 mL | 4.000 đơn vị (mức trần từ 5.400) |
| 120 kg | 9.600 đơn vị | 96 mL | 192 mL | 4.000 đơn vị (mức trần từ 7.200) |
Các liều tải thường được hút từ một lọ dung dịch đậm đặc và tiêm bằng đẩy IV chậm thay vì lấy từ túi truyền — các thể tích trên chỉ được hiển thị để làm cho chuyển đổi đơn vị trở nên cụ thể và để nhấn mạnh liều tải lấy từ túi sẽ lớn như thế nào. Thông tin giáo dục chung, không phải lời khuyên y tế; tuân theo lệnh và giao thức cục bộ.
Các Thuật Ngữ và Biến Chính
- Liều tải (khởi động) — đơn vị, từ đơn vị/kg
- Một liều đơn lẻ được tiêm trước để đạt mức máu điều trị nhanh chóng, tính toán là cân nặng × liều tải (ví dụ: 80 đơn vị/kg). Thường được giới hạn (ví dụ: 4.000 hoặc 10.000 đơn vị) và thường được bỏ qua hoàn toàn ở những bệnh nhân có nguy cơ chảy máu cao.
- Liều bảo trì / liều truyền — đơn vị/kg/giờ
- Tốc độ liên tục giữ cho tác dụng kháng đông ổn định sau liều tải. Nhân với cân nặng để có đơn vị/giờ; nhân với 24 × cân nặng để có tổng 24 giờ tính theo đơn vị/ngày.
- Nồng độ túi dung dịch \(C\) — đơn vị/mL
- Tổng số đơn vị heparin trong túi chia cho thể tích của nó: \(C = \text{đơn vị trong túi} \div \text{thể tích túi}\). Một hỗn hợp sẵn 25.000 đơn vị/500 mL là 50 đơn vị/mL. Đây là hệ số chuyển đổi duy nhất giữa liều lượng và tốc độ bơm.
- Đơn vị/giờ vs mL/giờ
- Đơn vị/giờ là liều dược lực học và là những gì lệnh kê đơn và biểu đồ chuẩn đề cập. mL/giờ là tốc độ thể tích mà máy bơm được lập trình, có được bằng cách chia đơn vị/giờ cho \(C\). Hai đơn vị chỉ bằng nhau khi \(C = 1\) đơn vị/mL, điều này không bao giờ xảy ra trong thực tế — vì vậy nhầm lẫn giữa hai đơn vị là một sai sót liều lượng kinh điển và có thể lớn.
- Cân nặng dùng để tính liều — kg
- Cân nặng thực tế được sử dụng trong tính toán. Nhiều giao thức sử dụng cân nặng cơ thể thực tế (tổng), nhưng vì heparin phân bố kém vào mô mỡ, một số giao thức cơ sở chuyển sang cân nặng cơ thể điều chỉnh hoặc giới hạn cân nặng dùng để tính liều (chẳng hạn như trên mức BMI nhất định hoặc khoảng 100–150 kg) trong béo phì. Quy tắc nào được áp dụng là quyết định của giao thức cục bộ, không phải quy tắc phổ quát.
- Heparin chưa được phân đoạn (UFH)
- Heparin được tiêm dưới dạng truyền IV liên tục tính theo đơn vị; thời gian bán thải ngắn (khoảng 1–2 giờ ở liều điều trị), được theo dõi bằng xét nghiệm trong phòng thí nghiệm, và có thể đảo ngược bằng protamine. Đây là thuốc mà máy tính này giải quyết.
- Heparin phân tử thấp (LMWH)
- Heparins phân đoạn như enoxaparin hoặc dalteparin, được tiêm dưới da tính theo mg hoặc đơn vị mỗi kg ở khoảng cách cố định, với động học dự đoán được và thường không có theo dõi thường quy. Liều lượng LMWH không có thể hoán đổi được với các con số đơn vị/giờ tại đây.
- aPTT — thời gian phản ứng thromboplastin riêng phần được kích hoạt, giây
- Xét nghiệm thời gian đông máu thường được sử dụng để theo dõi UFH. Dải aPTT điều trị là riêng biệt theo chất thử và máy phân tích và phải được hiệu chuẩn cục bộ, đó là lý do tại sao dải mục tiêu được trích dẫn ở một bệnh viện có thể không áp dụng ở bệnh viện khác.
- Mức anti-Xa — IU/mL
- Thước đo trực tiếp hoạt động heparin chống lại yếu tố Xa, ngày càng được sử dụng thay vì aPTT để theo dõi UFH vì nó bị ảnh hưởng ít hơn bởi protein giai đoạn cấp, lupus chống đông và bệnh lý đông máu cơ bản. Dải điều trị cho UFH thường được biểu thị bằng IU/mL và được xác định bởi phòng thí nghiệm cục bộ.
- Dải điều trị
- Cửa sổ aPTT hoặc anti-Xa mà kháng đông được coi là có hiệu quả mà không có nguy cơ chảy máu quá mức. Kết quả cao hơn thúc đẩy giảm tốc độ hoặc tạm dừng ngắn; kết quả thấp hơn thúc đẩy liều tải lại và/hoặc tăng tốc độ, theo biểu đồ chuẩn.
- Mức trần giao thức / mức trần
- Liều tải tối đa (đơn vị) hoặc tốc độ truyền tối đa (đơn vị/giờ) được viết vào bộ lệnh — ví dụ: 4.000 đơn vị và 1.000 đơn vị/giờ trên các lệnh kiểu ACS, hoặc 1.800 đơn vị/giờ trên một số lệnh TTE. Trên cân nặng tương ứng, công thức dựa trên cân nặng bị ghi đè bởi mức trần cố định.
Những định nghĩa này là thông tin giáo dục chung, không phải lời khuyên y tế, và không phần nào của trang này là một khuyến cáo cho bất kỳ bệnh nhân riêng lẻ nào. Heparin là thuốc cảnh báo cao: liều lượng, cân nặng dùng để tính liều, xét nghiệm theo dõi, dải điều trị và các bước chuẩn hóa phải đến từ lệnh của người kê đơn và giao thức của cơ sở bạn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đổi túi dịch thì tốc độ mL/giờ lại thay đổi? Liều tính theo đơn vị vẫn giữ nguyên, nhưng túi 20.000 đơn vị trong 500 mL chỉ có nồng độ 40 đơn vị/mL, nên bơm phải chạy nhanh hơn khoảng 2,5 lần mới đưa vào được cùng số đơn vị heparin.
Có cần giới hạn liều bolus không? Nhiều phác đồ đặt mức trần cho liều bolus (ví dụ 10.000 đơn vị) và cho tốc độ khởi đầu (ví dụ 1.800 đơn vị/giờ). Công cụ này chỉ hiển thị kết quả thuần theo cân nặng, vì vậy bạn cần tự áp mức trần theo phác đồ của đơn vị mình.
Sau đó điều chỉnh tốc độ truyền thế nào? Dựa vào aPTT hoặc nồng độ anti-Xa, lấy mẫu theo khoảng thời gian mà phác đồ quy định, thường là 6 giờ sau khi bắt đầu truyền hoặc sau mỗi lần đổi tốc độ. Máy tính này chỉ giúp xác định điểm khởi đầu.