Máy tính này làm được gì
Hệ thống điều hòa và sưởi chỉ chạy tốt khi mỗi phòng nhận đúng phần không khí của mình. Công cụ này quy đổi kích thước phòng thành lưu lượng gió cần thiết tính bằng CFM (foot khối mỗi phút), sau đó cho biết cần bao nhiêu cửa cấp gió và ống gió tròn đường kính bao nhiêu để tải được lượng gió đó. Máy tính dùng hệ đo lường Anh (foot, CFM, BTU/h, ft/min) như cách làm phổ biến ở Mỹ và Canada; nếu bạn thiết kế theo hệ mét — như thông lệ tại Việt Nam, nơi lưu lượng gió thường ghi bằng m³/h — hãy quy đổi theo \(1\,\text{CFM} = 1.699\,\text{m}^3/\text{h}\).
Cách sử dụng
Nhập chiều dài, chiều rộng và chiều cao trần của phòng, rồi chọn phương pháp tính cỡ. Phương pháp ACH hướng tới số lần thay toàn bộ không khí trong phòng mỗi giờ (4-6 cho phòng ngủ và phòng khách, 6-8 cho bếp, 8-10 cho phòng tắm). Phương pháp CFM trên mỗi foot vuông áp dụng một con số kinh nghiệm cố định, thường khoảng 1.0. Phương pháp chia theo tải là cách chính xác nhất: nó phân bổ lưu lượng gió thực tế của quạt theo tỷ lệ tải sưởi hoặc tải lạnh của từng phòng, lấy từ một bài tính kiểu Manual J. Cuối cùng, đặt mức CFM tối đa cho mỗi cửa gió và vận tốc gió thiết kế trong ống (500-700 ft/min giúp các nhánh ống chạy êm, ít ồn).
Giải thích công thức
Với \(L\), \(W\) và \(H\) tính bằng foot, thể tích phòng là \(V = L \times W \times H\). Vì ACH tính theo giờ còn CFM tính theo phút nên thể tích phải chia cho 60:
$$\text{CFM} = \frac{L \times W \times H \times \text{ACH}}{60}$$Cỡ ống gió suy ra từ quan hệ liên tục \(A = \text{CFM}/V_{air}\), trong đó \(A\) là tiết diện tính bằng foot vuông. Chuyển tiết diện tròn đó sang đường kính tính bằng inch, ta có \(d = 12\sqrt{4A/\pi}\).
Ví dụ cụ thể
Một phòng ngủ 12 ft x 14 ft, trần cao 9 ft, lấy 6 ACH:
$$V = 12 \times 14 \times 9 = 1512\,\text{ft}^3$$ $$\text{CFM} = \frac{1512 \times 6}{60} = 151.2$$Ở vận tốc 700 ft/min, ống nhánh cần đường kính
$$d = 12\sqrt{\frac{4 \times (151.2/700)}{\pi}} = 6.29\,\text{in}$$nghĩa là một ống tròn 7 inch cùng hai cửa gió 100 CFM là đủ phục vụ phòng này.
Kích thước ống tròn và dung lượng thanh ghi theo CFM
Khi máy tính trả về lưu lượng không khí cần thiết của một phòng, câu hỏi tiếp theo là gì sẽ mang nó. Dung lượng ống dẫn tuân theo trực tiếp mối quan hệ liên tục \(\text{CFM} = A \times V\), trong đó \(A\) là diện tích mặt cắt ngang tính bằng feet vuông và \(V\) là vận tốc thiết kế tính bằng feet trên phút. Đối với ống tròn có đường kính \(d\) tính bằng inch:
$$A = \frac{\pi d^2}{4 \times 144}\ \text{ft}^2 \qquad\Longrightarrow\qquad \text{CFM} = \frac{\pi d^2}{576} \times V$$Bảng 1 — Lưu lượng không khí tối đa cho ống tròn tiêu chuẩn ở ba vận tốc thiết kế. Các cột 600 và 700 ft/min là dải ống nhánh thông thường; 900 ft/min gần đến giới hạn trên cho một thân chính. Các giá trị được tính toán, không làm tròn theo danh mục.
| Đường kính ống (in) | Diện tích (ft²) | CFM ở 600 ft/min (nhánh) | CFM ở 700 ft/min (nhánh) | CFM ở 900 ft/min (thân chính) |
|---|---|---|---|---|
| 4 | 0,087 | 52 | 61 | 79 |
| 5 | 0,136 | 82 | 95 | 123 |
| 6 | 0,196 | 118 | 137 | 177 |
| 7 | 0,267 | 160 | 187 | 241 |
| 8 | 0,349 | 209 | 244 | 314 |
| 9 | 0,442 | 265 | 309 | 398 |
| 10 | 0,545 | 327 | 382 | 491 |
| 12 | 0,785 | 471 | 550 | 707 |
| 14 | 1,069 | 641 | 748 | 962 |
| 16 | 1,396 | 838 | 977 | 1257 |
Bảng 2 — Kích thước mặt thanh ghi cấp và lưới thông thường. Dung lượng dựa trên diện tích tự do hiệu dụng khoảng 70% diện tích mặt danh định (điển hình cho mặt có mẫu dập hoặc kiểu thanh; lưới thanh chạy cao hơn, mặt dập có lá chắn mờ nặng ở mức thấp hơn) ở vận tốc mặt 500–700 ft/min. Các hình chiếu khoảng cách là gần đúng và phụ thuộc rất nhiều vào cài đặt cánh, nhiệt độ cung cấp và vị trí lắp đặt — luôn xác nhận với dữ liệu hiệu suất được công bố của nhà sản xuất, cũng là nguồn duy nhất đáng tin cậy cho âm thanh (xếp hạng NC).
| Kích thước mặt danh định (in) | Diện tích danh định (in²) | Diện tích tự do giả định (in²) | CFM ở 500 ft/min | CFM ở 700 ft/min | Khoảng cách ước tính (ft) |
|---|---|---|---|---|---|
| 4 × 10 | 40 | 28 | 95 | 135 | 6–10 |
| 4 × 12 | 48 | 34 | 115 | 165 | 7–11 |
| 6 × 10 | 60 | 42 | 145 | 205 | 8–12 |
| 10 × 6 | 60 | 42 | 145 | 205 | 8–12 |
| 6 × 12 | 72 | 50 | 175 | 245 | 9–14 |
| 8 × 14 | 112 | 78 | 270 | 380 | 12–18 |
Hai sự điều chỉnh quan trọng trước khi bạn cam kết một kích thước:
- Ống linh hoạt mang lưu lượng ít hơn. Do dây xoắn ốc và những nếp nhăn của lớp lót bên trong, ống linh hoạt có độ ma sát cao hơn đáng kể so với ống thép mạ kẽm nhẵn có cùng đường kính danh định — lên kế hoạch cho khoảng 10–15% lưu lượng không khí ít hơn cho cùng độ sụt áp, và tệ hơn đáng kể hơn nếu ống linh hoạt bị nén, chùng giữa các giá đỡ, hoặc được định tuyến với những cong gấp chặt. Kéo ống linh hoạt căng và sử dụng những lượn cong bán kính dài.
- Vận tốc một mình không phải là một kích thước. Bảng 1 trả lời "cái gì vừa" nhưng không phải "máy thổi có thể đẩy cái gì". Một thiết kế hoàn chỉnh định kích thước mọi đường chạy dựa trên tốc độ ma sát, thường khoảng 0.08–0.10 in w.g. trên 100 ft chiều dài tương đương cho các hệ thống nhà ở điển hình, bắt nguồn từ áp suất tĩnh có sẵn và tổng chiều dài hiệu dụng của đường cung cấp và trả về dài nhất. Một ống dẫn vượt qua kiểm tra vận tốc vẫn có thể làm thiếu lưu lượng cho một phòng nếu những chi tiết lắp ráp trên đường của nó cộng thêm đủ chiều dài tương đương. Vận tốc và tốc độ ma sát đều là những giới hạn; ống dẫn phải thỏa mãn bất kỳ điều kiện nào nghiêm ngặt hơn.
Áp dụng Kết quả trong Bố trí Ống thực tế
Xử lý một phòng ngủ từ đầu đến cuối. Đối với một phòng 14 ft × 12 ft với trần cao 8 ft ở 6 ACH:
$$V = 14 \times 12 \times 8 = 1344\ \text{ft}^3$$$$\text{CFM}_{\text{phòng}} = \frac{1344 \times 6}{60} = 134.4\ \text{CFM}$$$$d = 12\sqrt{\frac{4 \times 134.4}{\pi \times 600}} = 12\sqrt{0.2852} = 6.41\ \text{in}$$Vì vậy phòng cần 134.4 CFM, một ống dẫn 6.41 in lý thuyết, và — ở giới hạn 100 CFM-trên-mỗi-thanh-ghi — hai thanh ghi. Đây là cách nó trở thành một bố trí đã lắp đặt.
- Làm tròn đường kính lên, không bao giờ xuống. 6.41 in trở thành một nhánh 7 in, không phải một nhánh 6 in. Một ống dẫn 6 in ở 600 ft/min chỉ mang khoảng 118 CFM, vì vậy làm tròn xuống sẽ làm thiếu phòng khoảng 12% trước khi một chi tiết lắp ráp duy nhất được tính. Làm tròn lên tốn một chút kim loại tấm hơn nhưng khôi phục sụt áp.
- Chia cung cấp khi phòng vượt quá khoảng 100–150 CFM. Hai nhánh 7 in × 134 CFM... không — hai thanh ghi mỗi cái xử lý khoảng 67 CFM từ một nhánh 7 in. Chia tách giữ vận tốc mặt và tiếng ồn xuống và cho phép bạn phủ một phòng dài hoặc hình chữ L. Đặt các lỗ xả dưới cửa sổ hoặc dọc theo các bức tường bên ngoài và hướng dòng không khí lên mặt kính, để không khí cung cấp gặp bề mặt lạnh (hoặc nóng) trước khi nó tới người dùng.
- Đặt một chặn cân bằng ở mỗi lỗ lấy nhánh. Lưu lượng không khí thiết kế là một dự đoán; một chặn là thứ cho phép bạn làm cho nó đúng. Cài đặt các chặn ở lỗ lấy thân chính nơi chúng có thể tiếp cận, không bị chôn sau lớp bảng khô, và đánh dấu vị trí cuối cùng.
- Kiểm tra tổng cộng với máy thổi. Cộng CFM của mỗi phòng và so sánh với lưu lượng không khí máy thổi được xếp hạng. Thiết bị làm lạnh thường được thiết kế xung quanh khoảng 400 CFM/tấn, với 350–450 CFM/tấn chấp nhận được tùy thuộc vào ưu tiên khí hậu và độ ẩm (thấp hơn cho khí hậu ẩm, cao hơn cho khí hậu khô). Một hệ thống 3 tấn ở 400 CFM/tấn di chuyển khoảng 1.200 CFM, vì vậy tổng phòng nên hạ cánh trong khoảng 10% của điều đó. Nếu các phòng của bạn cộng lại là 1.600 CFM, vấn đề là tính toán tải hoặc lựa chọn thiết bị, không phải kích thước ống dẫn.
- Cho không khí một đường quay lại. Chỉ cung cấp mà không trả về tạo áp lực cho phòng và đẩy không khí ra qua bao vỏ công trình. Mỗi phòng đóng cần một đường trả về chuyên dụng, một lưới chuyển, hoặc một lỗ cắt cửa khoảng 1 in khoảng trống rõ ràng trên 100 CFM như một quy tắc ngón tay cái — vì vậy phòng ngủ 134 CFM ở trên cần khoảng 1.5 in lỗ cắt trên một cửa tiêu chuẩn, hoặc tốt hơn, một lưới chuyển hoặc ống chuyển.
- Đo sau khi lắp đặt. Xác minh mỗi thanh ghi bằng kế gió hoặc, tốt hơn, một nắp đo dòng chảy (máy cân bằng dòng), và kiểm tra tổng lưu lượng không khí tại bộ xử lý không khí bằng độ tăng nhiệt độ hoặc áp suất tĩnh bên ngoài. Lưu lượng không khí thực tế thường đạt 10–30% dưới thiết kế vì nén ống linh hoạt, khuỷu bị kẹp, bộ lọc bẩn và các khớp rò rỉ. Hình thiết kế cho bạn biết cái gì để nhắm; chỉ một phép đo mới cho bạn biết cái gì bạn nhận được.
- Biết khi quy tắc ngón tay cái ngừng hoạt động. ACH và CFM-trên-mỗi-foot-vuông giả định một phòng thường xuyên với cấu trúc thường xuyên. Phòng có trần vòm hoặc trần nhà thờ, mặt kính lớn hoặc hướng tây, sàn trên nhà để xe không điều hòa, phòng bổ sung nằm trong mặt phẳng mái, hoặc các bức tường có ba hoặc bốn tiếp xúc bên ngoài có thể cần lưu lượng không khí gấp đôi trở lên so với ước tính dựa trên thể tích dự đoán. Định kích thước những phòng đó từ tải ACCA Manual J từng phòng đầy đủ (hoặc phương pháp quốc gia tương đương ở nơi bạn), sau đó sử dụng Manual D cho các ống dẫn và Manual T cho các thanh ghi.
Sử dụng theo thứ tự đó, đầu ra của máy tính là mục tiêu khởi đầu cho nhánh và thanh ghi, tính toán tải là tiêu chuẩn về lượng không khí phòng thực sự cần, và phép đo sau lắp đặt là bằng chứng duy nhất. Quy tắc, tiêu chuẩn và yêu cầu cấp phép thay đổi theo quốc gia và thẩm quyền — đối với thay thế thiết bị, ống dẫn mới hoặc bất kỳ điều gì liên quan đến các thiết bị có quá trình đốt cháy, hãy yêu cầu xem xét thiết kế bởi một nhà thầu HVAC hoặc kỹ sư có giấy phép quen thuộc với các quy tắc cục bộ của bạn.
Câu hỏi thường gặp
CFM của các phòng có bắt buộc khớp với tổng lưu lượng của hệ thống không? Có. Hãy cộng CFM của tất cả các phòng rồi so với thông số quạt, ước chừng 400 CFM cho mỗi tấn lạnh (1 tấn lạnh ≈ 12.000 BTU/h). Nếu tổng của các phòng vượt quá con số đó, nghĩa là mục tiêu ACH bạn đặt ra đang quá cao.
Vì sao hai phương pháp lại cho kết quả khác nhau? Phương pháp ACH "ưu ái" những phòng trần cao, còn phương pháp CFM trên mỗi foot vuông thì bỏ qua chiều cao trần. Với phòng nhiều cửa kính lớn hoặc trần vòm, luôn nên tính cỡ từ một bài tính tải thực tế.
Dùng một cửa gió lớn thay cho hai cửa có được không? Được, nhưng vận tốc tại mặt cửa sẽ tăng và tiếng ồn cũng tăng theo. Giữ mỗi cửa gió quanh mức 100 CFM sẽ cho tầm thổi tốt hơn và hệ thống chạy êm hơn.