Công Cụ Này Làm Gì
Công cụ này chuyển đổi liều thuốc tính theo cân nặng thành tốc độ bơm truyền tĩnh mạch liên tục, biểu thị bằng mililít mỗi giờ (mL/giờ). Nó được dùng phổ biến cho các thuốc vận mạch và thuốc cần chỉnh liều như dopamine, dobutamine, norepinephrine và nitroglycerin — những trường hợp mà liều kê đơn tính bằng microgam trên kilôgam mỗi phút (mcg/kg/phút) nhưng máy bơm truyền lại phải cài đặt theo mL/giờ. Đây là công cụ tính toán lâm sàng mang tính tham khảo chung — hãy luôn đối chiếu với phác đồ của cơ sở bạn và kiểm tra lại với một nhân viên y tế thứ hai trước khi tiến hành truyền thuốc.
Cách Sử Dụng
Nhập ba giá trị: liều kê đơn tính bằng mcg/kg/phút, cân nặng bệnh nhân tính bằng kilôgam, và nồng độ của dung dịch đã pha tính bằng mcg/mL. Công cụ sẽ trả về tốc độ bơm truyền theo mL/giờ, kèm theo tổng liều truyền mỗi phút và mỗi giờ để bạn kiểm tra chéo.
Giải Thích Công Thức
Liều mỗi phút bằng liều nhân với cân nặng cơ thể (mcg/phút). Nhân với 60 sẽ chuyển thành liều mỗi giờ (mcg/giờ). Chia cho nồng độ dung dịch (mcg/mL) sẽ triệt tiêu đơn vị microgam và còn lại thể tích mỗi giờ:
$$\text{Tốc độ (mL/giờ)} = \frac{\text{Liều} \times \text{Cân nặng} \times 60}{\text{Nồng độ}}$$
Nếu nồng độ trên nhãn ghi bằng mg/mL, hãy nhân với 1000 để đổi sang mcg/mL trước khi nhập.
Ví Dụ Minh Họa
Một bệnh nhân nặng 70 kg được kê dopamine với liều 5 mcg/kg/phút. Túi dịch chứa 400 mg dopamine trong 250 mL, cho nồng độ \(400{.}000 \div 250 = 1600\) mcg/mL. Liều mỗi phút \(= 5 \times 70 = 350\) mcg/phút. Liều mỗi giờ \(= 350 \times 60 = 21{.}000\) mcg/giờ. Tốc độ \(= 21{.}000 \div 1600 =\) 13,13 mL/giờ.
Chuyển đổi nồng độ và đơn vị cho truyền dịch
Các phép tính tốc độ truyền chỉ đúng khi mọi đại lượng dùng đơn vị nhất quán. Máy tính cần liều theo mcg/kg/phút, cân nặng theo kg và nồng độ theo mcg/mL. Đây là những phép chuyển đổi thường cần dùng nhất để đạt được điều đó.
| Chuyển đổi | Quy tắc | Ví dụ |
|---|---|---|
| mg sang mcg | 1 mg = 1000 mcg | 4 mg = 4000 mcg |
| g sang mg | 1 g = 1000 mg | 2 g = 2000 mg |
| mg/mL sang mcg/mL | × 1000 | 1,6 mg/mL = 1600 mcg/mL |
| mcg/kg/giờ sang mcg/kg/phút | ÷ 60 | 300 mcg/kg/giờ = 5 mcg/kg/phút |
| mg/giờ sang mcg/phút | × 1000 ÷ 60 | 60 mg/giờ = 1000 mcg/phút |
| lb sang kg | ÷ 2,2046 | 154 lb ≈ 69,9 kg |
Ví dụ: lượng thuốc và thể tích túi sang nồng độ
Một túi chứa 400 mg thuốc trong 250 mL dung dịch.
- Chuyển mg sang mcg: \(400 \text{ mg} \times 1000 = 400{,}000 \text{ mcg}\).
- Chia cho thể tích: \(400{,}000 \text{ mcg} \div 250 \text{ mL} = 1600 \text{ mcg/mL}\).
Dùng giá trị 1600 mcg/mL này trong ô nồng độ. Luôn kiểm tra xem thể tích túi đã ghi có bao gồm thể tích thuốc hay không, và dùng tổng thể tích cuối cùng như được ghi trên sản phẩm hoặc phiếu pha chế của dược sĩ.
So sánh tốc độ bơm theo liều và nồng độ khác nhau
Mỗi hàng dùng \(\text{Tốc độ (mL/giờ)} = \dfrac{\text{Liều} \times \text{Cân nặng} \times 60}{\text{Nồng độ}}\). Các giá trị chỉ minh họa phép tính, không phải khuyến nghị liều dùng.
| Tình huống | Liều (mcg/kg/phút) | Cân nặng (kg) | Nồng độ (mcg/mL) | Phép tính | Tốc độ (mL/giờ) |
|---|---|---|---|---|---|
| Dopamine 400 mg/250 mL | 2 | 70 | 1600 | 2 × 70 × 60 ÷ 1600 = 8400 ÷ 1600 | 5,25 |
| Dopamine 400 mg/250 mL | 5 | 70 | 1600 | 21.000 ÷ 1600 | 13,125 (≈ 13,1) |
| Dopamine 400 mg/250 mL | 10 | 70 | 1600 | 42.000 ÷ 1600 | 26,25 |
| Dobutamine 250 mg/250 mL | 5 | 70 | 1000 | 21.000 ÷ 1000 | 21 |
| Dobutamine 250 mg/250 mL | 10 | 70 | 1000 | 42.000 ÷ 1000 | 42 |
| Bệnh nhân nhẹ cân, cùng liều | 5 | 50 | 1600 | 15.000 ÷ 1600 | 9,375 (≈ 9,4) |
| Bệnh nhân nặng cân, cùng liều | 5 | 100 | 1600 | 30.000 ÷ 1600 | 18,75 |
| Nồng độ tiêu chuẩn | 5 | 70 | 1600 | 21.000 ÷ 1600 | 13,125 (≈ 13,1) |
| Nồng độ gấp đôi (800 mg/250 mL) | 5 | 70 | 3200 | 21.000 ÷ 3200 | 6,5625 (≈ 6,56) |
Kết luận: tốc độ tỷ lệ thuận với cả liều và cân nặng, nên tăng gấp đôi một trong hai sẽ làm mL/giờ tăng gấp đôi. Tốc độ tỷ lệ nghịch với nồng độ, nên tăng gấp đôi nồng độ sẽ làm mL/giờ giảm một nửa. Luôn xác nhận nồng độ thực tế trên nhãn túi trước khi cài đặt máy bơm.
Thuật ngữ và đơn vị chính
- mcg/kg/phút
- Số microgram thuốc được đưa vào cơ thể trên mỗi kilogram trọng lượng cơ thể mỗi phút. Đây là đơn vị phổ biến cho truyền liên tục tính theo cân nặng.
- Nồng độ (mcg/mL)
- Lượng thuốc tính bằng microgram có trong mỗi mililit dung dịch. Bằng tổng lượng thuốc tính bằng mcg chia cho tổng thể tích tính bằng mL.
- Tốc độ bơm (mL/giờ)
- Thể tích dung dịch mà máy bơm truyền được trong mỗi giờ. Đây là con số được cài đặt vào máy bơm.
- Chuẩn độ (titration)
- Điều chỉnh liều truyền tăng hoặc giảm từng bước dựa trên đáp ứng đo được của bệnh nhân, theo y lệnh của bác sĩ kê đơn hoặc theo phác đồ.
- Liều tính theo cân nặng
- Tính liều tỷ lệ với cân nặng cơ thể (thường tính bằng kg), để tổng lượng thuốc đưa vào thay đổi theo kích thước của bệnh nhân.
- Liều theo phút so với theo giờ
- Cùng một liều có thể được ghi theo phút hoặc theo giờ. Giá trị theo giờ gấp 60 lần giá trị theo phút, vì vậy mcg/kg/giờ ÷ 60 = mcg/kg/phút. Nhầm lẫn giữa hai đơn vị này là nguyên nhân sai sót thường gặp.
- Nồng độ tiêu chuẩn (pha sẵn)
- Nồng độ thuốc cố định do nhà sản xuất hoặc nhà thuốc pha chế cho một loại thuốc nhất định, ví dụ 1600 mcg/mL (400 mg trong 250 mL). Nồng độ tiêu chuẩn nhằm giảm sai sót trong tính toán và pha chế.
Đây là thông tin giáo dục chung, không phải lời khuyên y tế chuyên môn. Liều và nồng độ phải tuân theo y lệnh của bác sĩ kê đơn, quy trình của cơ sở y tế và được kiểm tra độc lập.
Câu Hỏi Thường Gặp
Nếu liều của tôi tính bằng mcg/phút (không theo cân nặng) thì sao? Hãy nhập cân nặng là 1 kg và đặt toàn bộ liều vào ô liều dùng; khi đó yếu tố cân nặng sẽ không ảnh hưởng đến kết quả.
Làm thế nào để tìm nồng độ? Lấy tổng lượng thuốc (tính bằng mcg) chia cho tổng thể tích của túi dịch (tính bằng mL).
Công cụ này có an toàn để dùng trên lâm sàng không? Đây chỉ là công cụ hỗ trợ tính toán. Hãy luôn kiểm tra lại với phác đồ của bệnh viện và có sự xác nhận độc lập trước khi truyền bất kỳ loại thuốc nào.