Tekne deplasmanı nedir?
Suda yüzen bir tekne, kendi ağırlığına eşit ağırlıkta suyu yerinden eder. Yerinden edilen bu suyun ağırlığına teknenin deplasmanı denir. Bu araç, dört temel karine ölçüsünden deplasmanı tahmin eder. Böylece yeni bir tasarımı boyutlandırabilir, römork ya da vinç kapasitesinin yetip yetmediğine bakabilir veya farklı tekneleri karşılaştırabilirsiniz. Su altında kalan gövde biçimi, blok katsayısı \(C_b\) ile yaklaşık olarak modellenir. Bu katsayı, karinenin dikdörtgen bir kutuya göre ne kadar dolgun ya da ne kadar ince olduğunu gösterir.
Formül
Önce su altındaki hacim bulunur, ardından bu hacim suyun yoğunluğu \(\rho\) ile çarpılır:
$$V = L \times B \times T \times C_b$$ $$\Delta = V \times \rho$$Formülde \(L\) metre cinsinden su hattı boyunu, \(B\) metre cinsinden genişliği (en), \(T\) metre cinsinden su çekimini (suya batan derinlik), \(C_b\) blok katsayısını, \(\rho\) ise suyun yoğunluğunu gösterir. Blok katsayısı ince yelkenli karinelerde genellikle \(0.4\) civarında, dolgun mavnalarda ise \(0.8\) civarındadır. Yoğunluk deniz suyu için \(1025\) kg/m3, tatlı su için \(1000\) kg/m3 alınır.
Nasıl kullanılır?
Teknenin yüklü durumdaki su hattı boyunu, genişliğini ve su çekimini girin. Ardından tekne tipinize uygun blok katsayısını yazın ve suyun türünü (deniz suyu ya da tatlı su) seçin. Sonuçta yer değiştiren hacmi metreküp olarak, deplasmanı ise kilogram ve metrik ton cinsinden kütle olarak görürsünüz.
Örnek hesaplama
Deniz suyunda yüzen ve ölçüleri \(L = 10\) m, \(B = 3\) m, \(T = 1\) m, \(C_b = 0.5\) olan bir tekne için:
$$V = 10 \times 3 \times 1 \times 0.5 = 15\,\text{m}^3$$ $$\Delta = 15 \times 1025 = 15375\,\text{kg} = 15.375\,\text{t}$$Yani bu tekne yaklaşık 15,4 ton deplasmana sahiptir.
Tekne Tiplerine Göre Tipik Blok Katsayıları
Blok katsayısı \(C_b\), karinenin su hattının altında ne kadar "dolgun", yani kutuya ne kadar yakın olduğunu anlatır. Su altındaki karine hacminin; su hattı boyu \(L\), genişlik \(B\) ve su çekimi \(T\) ile oluşturulan dikdörtgen bloğun hacmine oranı olarak tanımlanır:
$$C_b = \frac{\nabla}{L \times B \times T}$$
1.0'a yakın bir değer neredeyse kutu biçimli bir karine demektir. Hızlı teknelerin ince ve sivri karinelerinde bu değer çok daha düşüktür. Aşağıdaki aralıklar, gemi inşaatında ön tasarım hesaplarında kullanılan genel pratik değerlerdir. Bir karine kendi kategorisinin tipik aralığının dışında kalabilir. Bu yüzden elinizde ölçülmüş veya tasarımdan gelen bir \(C_b\) değeri varsa her zaman onu kullanın.
| Karine / tekne tipi | Tipik \(C_b\) |
|---|---|
| İnce yelkenli yat / yarış teknesi | 0.35 – 0.45 |
| Gezi yelkenlisi | 0.45 – 0.55 |
| Planing (kızaklama yapan) motorlu tekne | 0.45 – 0.55 |
| Trawler / deplasman tipi motoryat | 0.55 – 0.65 |
| Kıyı yük gemisi / balıkçı teknesi | 0.65 – 0.75 |
| Dolgun formlu mavna / tanker | 0.80 – 0.90 |
Düşük katsayılı, yani ince karineler direnci azaltır ve yüksek hızlara daha uygundur. Yüksek katsayılar ise aynı ana ölçülerle en fazla yük hacmini sağlar. Hesaplayıcıdaki Blok katsayısı (Cb) alanına, karine formunuza en uygun değeri girin. Gerçek su altı hacmini biliyorsanız katsayıyı buna göre düzeltebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi blok katsayısını kullanmalıyım? İnce ve hızlı karineler \(0.4\)-\(0.5\) civarındadır. Yük gemileri ve deplasman tipi karineler ise \(0.6\)-\(0.8\) civarındadır.
Deniz suyu ile tatlı su neden farklı sonuç veriyor? Deniz suyu daha yoğundur. Bu yüzden aynı tekne, denizde bir göle ya da nehre göre biraz daha fazla ağırlıkta su yerinden eder.
Sonuç kesin mi? Hayır, sonuç bir tahmindir. Gerçek karinelerin kesitleri kavislidir, bu yüzden en doğru hacmi ölçülmüş bir endaze (forma) planı verir.