Basit Faiz Nedir?
Basit faiz, faiz tutarının yalnızca anaparaya, faiz oranına ve süreye bağlı olarak hesaplandığı yöntemdir. Bileşik faizin aksine basit faizde, daha önce kazanılan faiz anaparaya eklenmez; dolayısıyla sonraki dönemlerin faizi her zaman aynı başlangıç tutarı üzerinden işler.
Basit Faiz Hesaplayıcı Hangi Durumlarda Kullanılır?
Basit faiz hesaplayıcı özellikle şu durumlarda işinize yarar:
- Kısa vadeli kredilerin veya yatırımların faizini hesaplamak
- Sabit oranlı bir kredide geri ödenecek toplam tutarı belirlemek
- Basit faiz esasına dayalı finansal ürünlerde kişisel bütçe planlaması yapmak
Basit Faiz Nasıl Hesaplanır?
Basit faizin formülü şöyledir:
Basit Faiz = (Anapara × Oran × Süre) / 100
Burada:
- Anapara: Başlangıçtaki tutar (kredi ya da yatırım)
- Oran: Dönem başına faiz oranı (yüzde olarak)
- Süre: Vade uzunluğu (genellikle yıl cinsinden)
Geri ödenecek ya da elde edilecek toplam tutar için:
Toplam Tutar = Anapara + Basit Faiz
Basit Faiz Örnekleri
Örnek 1: Kredi Faizinin Hesaplanması
Yıllık %8 faizle 3 yıl vadeli 5.000 $ tutarındaki bir kredinin basit faizini ve geri ödenecek toplam tutarını hesaplayalım.
| Değişken | Değer |
|---|---|
| Anapara | $5,000 |
| Oran | %8 |
| Süre | 3 yıl |
| Basit Faiz | $1,200 |
| Toplam Tutar | $6,200 |
Örnek 2: Birikim Hesabının Faizi
Yıllık %2,5 faiz veren bir birikim hesabına yatırılan 10.000 $ için 2 yılın sonunda kazanılan basit faizi hesaplayalım.
| Değişken | Değer |
|---|---|
| Anapara | $10,000 |
| Oran | %2,5 |
| Süre | 2 yıl |
| Basit Faiz | $500 |
| Toplam Tutar | $10,500 |
Örnek 3: Kısa Vadeli Yatırımın Faizi
Yıllık %6 faizle 6 ay vadeli 2.500 $ tutarındaki bir yatırımın basit faizini ve vade sonu tutarını hesaplayalım.
| Değişken | Değer |
|---|---|
| Anapara | $2,500 |
| Oran | %6 |
| Süre | 0,5 yıl (6 ay) |
| Basit Faiz | $75 |
| Toplam Tutar | $2,575 |
Faiz Oranlarının Karşılaştırması
| Faiz Oranı | 1.000 $ üzerinden kazanılan faiz (1 yıl) | 1.000 $ üzerinden kazanılan faiz (5 yıl) |
|---|---|---|
| %1 | $10 | $50 |
| %3 | $30 | $150 |
| %5 | $50 | $250 |
| %7 | $70 | $350 |
| %10 | $100 | $500 |
Temel Kavramlar ve Tanımlar
Basit faiz az sayıda kavrama dayanır, ancak her birinin tanımı nettir. Aşağıdaki açıklamalar, faizin yalnızca başlangıç anaparası üzerinden işlediği bu hesaplama için geçerlidir.
| Kavram | Tanım |
|---|---|
| Anapara (P) | Faiz eklenmeden önce borç alınan, borç verilen, mevduata yatırılan veya yatırılan başlangıç tutarı. Basit faizde bu tutar hiç değişmez; faiz her dönem aynı rakam üzerinden hesaplanır. |
| Nominal yıllık faiz oranı (r) | Sözleşmede yazan yıllık oran (örneğin yılda %6). Bileşik etkiye, masraflara veya enflasyona göre düzeltilmemiştir. "Nominal" ifadesi, bunun efektif getiri değil, ilan edilen ham oran olduğunu anlatır. |
| Vade / süre (t) | Kredinin veya mevduatın süresi; oranla aynı zaman biriminde ifade edilmelidir. Burada oran yıllık olduğu için süre de yıl cinsinden girilir: ay olarak verilen bir süre ay ÷ 12 olur (9 ay = 0,75 yıl), gün olarak verilen süre ise actual/365 (gerçek gün/365) yöntemiyle gün ÷ 365 olur. |
| Basit faiz (I) | Vade boyunca yalnızca anapara üzerinden hesaplanan faiz: \(I = \dfrac{P \times r \times t}{100}\) (burada \(r\) yüzde olarak) veya \(I = P \times r \times t\) (burada \(r\) ondalık olarak). Zamanla doğrusal biçimde artar. |
| Toplam tutar (A) | Anapara artı faiz: \(A = P + I = P\left(1 + \dfrac{r \times t}{100}\right)\) — vade boyunca hiçbir giriş veya çıkış olmadığı varsayımıyla vade sonunda ödenecek tutar (ya da mevduat bakiyesi). |
| Bileşik faiz | Faizin hem anapara hem de birikmiş faiz üzerinden hesaplanması, yani "faizin faizi". Yıllık bileşiklendirmede \(A = P(1+i)^n\); burada \(i\) ondalık dönemsel oran, \(n\) ise dönem sayısıdır. Aynı nominal oranda, vade bir bileşiklendirme dönemini aştığı andan itibaren her zaman basit faizden yüksektir. |
| APR (yıllık yüzde oran) | Kredinin yıllık maliyetini bileşik etkiyi ve ülkeye göre bazı masrafları da içerecek şekilde gösteren, mevzuatla tanımlanmış bir açıklama rakamıdır. Tanımı ve hangi masrafların dahil edileceği ülkeden ülkeye değişir (örneğin ABD'de Truth in Lending Act / Regulation Z, AB'de Tüketici Kredisi Direktifi; Türkiye'de bunun karşılığı, tüketici kredisi sözleşmelerinde bildirilen "yıllık maliyet oranı"dır). Basit faiz oranı ise yalnızca anaparaya uygulanan çıplak orandır; bu nedenle aynı kredide APR genellikle daha yüksek çıkar. |
| Tahakkuk etmiş faiz | Zamanın geçmesiyle hak edilen ama henüz ödenmemiş veya anaparaya eklenmemiş faiz. Basit faizli bir üründe iki ödeme tarihi arasında gün gün, eşit biçimde birikir. |
| Günlük faiz (per diem) | Bir günde tahakkuk eden faiz: \(\text{Günlük faiz} = \dfrac{P \times r}{365}\) (burada \(r\) ondalık). Gün sayım esasının önemli olduğunu unutmayın: birçok para piyasası işlemi ve bazı kredi sözleşmeleri 360 günlük yıl kullanır (r ÷ 360) ve bu, günlük tutarı biraz yükseltir; sözleşmenizde hangi esasın geçerli olduğunu kontrol edin. |
Basit Faiz ile Bileşik Faizin Karşılaştırması
Aşağıdaki tabloda 10.000 $ anapara, yıllık nominal %6 oranla iki yönteme göre karşılaştırılıyor: basit faiz, \(A = P(1 + r t)\) ve yılda bir kez bileşiklendirme, \(A = P(1+i)^n\). İki sütunda da vade boyunca para yatırma, çekme veya ödeme yapılmadığı varsayılıyor; vergi ve masraflar dikkate alınmıyor.
| Yıl | Kazanılan basit faiz | Toplam (basit) | Toplam (yıllık bileşik) | Fark |
|---|---|---|---|---|
| 1 | $600.00 | $10,600.00 | $10,600.00 | $0.00 |
| 3 | $1,800.00 | $11,800.00 | $11,910.16 | $110.16 |
| 5 | $3,000.00 | $13,000.00 | $13,382.26 | $382.26 |
| 10 | $6,000.00 | $16,000.00 | $17,908.48 | $1,908.48 |
| 20 | $12,000.00 | $22,000.00 | $32,071.35 | $10,071.35 |
Tam olarak bir bileşiklendirme dönemi sonunda iki yöntem aynı sonucu verir: birinci yılın sonunda her ikisi de 10.600 $. Bundan sonrası ayrışır, çünkü bileşik faizde %6 oranı, içinde önceki faizleri de barındıran bir bakiyeye uygulanır. Beşinci yılın kontrolü: \(10{,}000 \times 1.06^5 = 13{,}382.26\) buna karşılık \(10{,}000 + 10{,}000 \times 0.06 \times 5 = 13{,}000\).
Aradaki farkı iki etken büyütür: süre ve oran. Basit faiz doğrusal, bileşik faiz ise üstel biçimde büyür; bu yüzden fark giderek hızlanır — aynı mevduatta 5. yılda 382,26 $ olan fark, 20. yılda 10.071,35 $'a çıkar. Oranı yükseltmek de aynı büyütücü etkiyi yapar; bileşiklendirmenin yıldan daha sık (aylık ya da günlük) olması farkı daha da açar. Para birimi simgeleri yalnızca örnek amaçlıdır; aritmetik her para biriminde aynıdır.
Sonucu Nasıl Yorumlamalısınız?
Hesaplayıcının verdiği faiz rakamı, borçlanıyorsanız maliyetinizi, borç veriyor ya da mevduat yapıyorsanız kazancınızı gösterir ve yalnızca başlangıç anaparası üzerinden hesaplanır. Tabana hiçbir şey eklenmez: %5 oranla 10.000 $, ilk yıl da onuncu yıl da 500 $ faiz üretir. Gösterilen toplam tutar ise basitçe anapara artı bu faizdir: \(A = P + I\).
Sonucun dayandığı varsayımlar
- Vade boyunca ödeme, ek yatırım veya para çekme yok. Anaparanın tamamının süre boyunca yerinde kaldığı varsayılır.
- Oran vade boyunca sabit. Değişken faizli sözleşmelerde oran hareket ettiği anda sonuç tutmaz.
- Bileşiklendirme yok. Faiz anaparaya eklenmez, yeniden yatırılmaz.
Sonucun yaklaşık kaldığı durumlar
Konut kredileri ve diğer taksitli (amortismanlı) krediler, bir ödeme planı çerçevesinde azalan bakiyeye faiz işletir; kredi kartları genellikle dönen bakiye üzerinden, çoğu zaman günlük bileşiklendirir; birikim hesaplarının büyük kısmı da faizi dönemsel olarak hesaba ekler. Bu ürünlerde basit faiz sonucu, sözleşmedeki gerçek rakam değil, kabaca bir üst ya da alt sınır tahminidir; kesin tutar için ürünün kendi ödeme planına veya yıllık maliyet oranı bildirimine bakın.
Basit faizin gerçekten geçerli olduğu yerler
Bu model yalnızca teorik değildir. Birçok taşıt kredisi, faizin kalan bakiye üzerinden gün gün işlediği gerçek basit faizli sözleşmeler olarak düzenlenir; kısa vadeli ve köprü krediler, senetler ve kişiler arası borç belgeleri çoğunlukla bu şekilde ifade edilir; kuponunu veya faizini yeniden yatırmak yerine sahibine ödeyen tahviller ile mevduat sertifikaları da elde tutma süresi boyunca basit faiz biriktirir. Kredi kapama yazısındaki günlük faiz tutarı da aynı mantığın günlük ifadesidir.
Birimleri eşleştirin
Oran yıllık olduğu için süre de yıl cinsinden girilmelidir. Altı ay 0,5; üç ay 0,25; 18 ay 1,5 olur. Örneğin yıllık %5 ile 6 ay tutulan 8.000 $ için:
$$I = \frac{8000 \times 5 \times 0.5}{100} = 200$$
Bu da $200 faiz ve 8.200 $ toplam demektir. Süreye 0,5 yerine 6 yazmak altı yıl hesaplar ve faizi on iki katına çıkarır.
Rakamlar brüttür
Hem faiz hem de toplam tutar brüt değerlerdir. Faiz gelirinden kesilecek stopaj ve gelir vergisi öncesi, kredilerde ise tahsis ücreti, hizmet masrafı veya erken kapama cezası öncesi rakamlardır; bunların hepsi ülkeye ve sözleşmeye göre değişir (Türkiye'de mevduat faizine uygulanan stopaj buna tipik bir örnektir). Bu nedenle elinize geçecek net tutar gösterilen rakamdan farklı olacaktır.
Buradaki bilgiler yalnızca hesaplama amaçlı genel bilgilerdir; profesyonel finans veya vergi danışmanlığı değildir. Faiz, bilgilendirme ve vergilendirme kuralları ülkeden ülkeye ve üründen ürüne değişir; herhangi bir rakama göre karar vermeden önce yetkin bir danışmana veya kendi sözleşmenizin şartlarına başvurun.
Merkez bankalarının politika faizleri
Büyük merkez bankalarının en güncel resmi politika faizleri, otomatik güncellenir — banka mevduat ve kredi faizlerinin izlediği referans.
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası · Türkiye
- %36,00
- Tarih
- 2026-11-06
- 1 yıllık değişim
- −3,50 puan
Son değişim Azaldı −100 baz puan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 2026-10-23 tarihinde faizini değiştirdi: %37,00 → %36,00.
| Merkez bankası | Politika faizi | Tarih | 1 yıllık değişim |
|---|---|---|---|
| Brezilya Merkez Bankası · Brezilya | %13,75 | 2026-11-16 | −1,25 puan |
| Meksika Merkez Bankası · Meksika | %6,25 | 2026-11-10 | −1,00 puan |
| Federal Rezerv · Amerika Birleşik Devletleri | %3,88 | 2026-11-13 | 0 puan |
| Avrupa Merkez Bankası | %2,50 | 2026-11-16 | +0,50 puan |
| İsveç Merkez Bankası · İsveç | %2,00 | 2026-11-16 | +0,25 puan |
| Suudi Arabistan Merkez Bankası · Suudi Arabistan | %4,50 | 2026-10-29 | 0 puan |
| Avustralya Merkez Bankası · Avustralya | %4,60 | 2026-10-31 | +1,00 puan |
| Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası · Türkiye | %36,00 | 2026-11-06 | −3,50 puan |
| Rusya Merkez Bankası · Rusya | %14,00 | 2026-11-10 | −2,50 puan |
| Çin Halk Bankası · Çin | %3,00 | 2026-11-10 | 0 puan |
| Kanada Merkez Bankası · Kanada | %2,50 | 2026-11-13 | +0,25 puan |
| Hindistan Merkez Bankası · Hindistan | %5,50 | 2026-10-19 | 0 puan |
| İngiltere Merkez Bankası · Birleşik Krallık | %4,00 | 2026-11-16 | 0 puan |
| Japonya Merkez Bankası · Japonya | %1,25 | 2026-11-10 | +0,75 puan |
| Kore Merkez Bankası · Güney Kore | %3,00 | 2026-11-02 | +0,50 puan |
Türkiye için banka faiz oranları
Türkiye ticari bankalarının borç alanlardan ortalama olarak aldığı ve tasarruf sahiplerine ödediği faiz; merkez bankasının Dünya Bankası’na bildirdiği verilere göre (yıllık).
- Mevduat faizi 2025
- %57,60
| Yıl | Kredi faizi | Mevduat faizi |
|---|---|---|
| 2025 | — | %57,60 |
| 2024 | — | %71,04 |
| 2023 | — | %51,33 |
| 2022 | — | %27,04 |
| 2021 | — | %20,70 |
| 2020 | — | %13,36 |
Reel faiz, enflasyona (GSYH deflatörü) göre düzeltilmiş kredi faizidir. Belirli bir bankanın size sunduğu oran farklı olabilir.
En son veri: 2026-11-06 Veriler 2026-11-16 tarihinde güncellendi · güncel
Kaynak: Banco Central do Brasil ODbL; Bank for International Settlements (BIS) BIS istatistiklerinin kullanım koşulları; Board of Governors of the Federal Reserve System Kamu malı (ABD hükümeti eseri); European Central Bank ECB yeniden kullanım politikası; The World Bank Group CC BY 4.0; Sveriges Riksbank Riksbank açık veri koşulları; Reserve Bank of Australia 2026 RBA telif hakkı koşulları (Cash Rate); Bank of Canada Kanada Merkez Bankası kullanım koşulları; Bank of England Open Government Licence v3.0
Bir yıllık değişim bu verilerden CalculatorLib tarafından hesaplanmıştır. Etiketler CalculatorLib tarafından çevrilmiştir: BIS tarafından yapılmış resmî bir çeviri değildir.
Kaynak ayrıntıları ve yöntem
- Banco Central do Brasil
- Bank for International Settlements (BIS) — Central bank policy rates
- Board of Governors of the Federal Reserve System
- European Central Bank
- The World Bank Group — World Development Indicators (FR.INR.DPST)
- Sveriges Riksbank
- Reserve Bank of Australia 2026
- Bank of Canada
- Bank of England