Gelgit akıntısı hesaplayıcı nedir?
Gelgit akıntıları, med ve cezir sırasında suyun yatay yönde hareket etmesiyle oluşan akıntılardır. Şiddetleri gelgit döngüsü boyunca ve günden güne değişir; sizigi (dolunay ve yeni ay dönemi) gelgitlerinde en güçlü, kuadratür (neap) gelgitlerinde en zayıf seviyededir. Bu hesaplayıcı, durgun su (slack water) anından sonraki seçtiğiniz saatte akıntı hızını tahmin eder. Böylece seyrinizi planlayabilir, gelgit kapısının ne zaman açıldığını değerlendirebilir ve hesaba katmanız gereken sürüntüyü öngörebilirsiniz.
Nasıl kullanılır?
Gelgit akıntısı atlasından veya almanaktan sizigi ve kuadratür tepe hızlarını, referans liman için ortalama sizigi ve kuadratür genliklerini ve geçiş yapacağınız günün gelgit genliğini girin. Ardından durgun sudan sonraki saati (0 ile 6 arasında) yazın. Araç; enterpole edilmiş tepe hızı, seçtiğiniz saatteki hızı ve izleyen saat boyunca suyun kat ettiği mesafeyi verir.
Formül açıklaması
Önce tepe hız, gelgit genliğine göre enterpole edilir:
$$v_{max} = v_n + \frac{R - R_n}{R_s - R_n}(v_s - v_n)$$
Burada \(v_s\) ve \(v_n\) sizigi ve kuadratür tepe hızlarını, \(R_s\) ve \(R_n\) sizigi ve kuadratür genliklerini, \(R\) ise o günkü genliği ifade eder. Oran 0 ile 1 arasında sınırlandırılır. Döngü boyunca hız daha sonra bir sinüs eğrisiyle yaklaşık olarak hesaplanır:
$$v(t) = v_{max}\sin\left(\frac{\pi t}{6}\right)$$
Burada \(t\), durgun sudan sonra geçen süredir (saat). Bir saatlik sürüntü, bu eğrinin o saat üzerindeki integralidir.
Çözümlü örnek
\(v_s = 3.0\) kn, \(v_n = 1.5\) kn, \(R_s = 5.0\) m, \(R_n = 2.0\) m ve \(R = 4.0\) m alalım.
$$v_{max} = 1.5 + \frac{4 - 2}{5 - 2}(3.0 - 1.5) = 2.5\,\text{kn}$$
\(t = 1\) saatte: $$v(1) = 2.5\sin\left(\frac{\pi}{6}\right) = 1.25\,\text{kn}$$ \(t = 3\) saatte akıntı 2,5 kn’lik tepe değerine ulaşır.
SSS
Seyir için yeterince doğru mu?
Basitleştirilmiş bir sinüs modeline dayanan bir planlama tahminidir. Gerçek seyirde mutlaka resmî gelgit akıntısı atlaslarını, yerel kılavuz kaptanları ve güncel akıntı tahminlerini kullanın.
Hız neden gelgit genliğine bağlı?
Akıntı şiddeti kabaca hareket eden su hacmiyle orantılıdır; bu da gelgit genliğini izler. Dolayısıyla genlik büyüdükçe akıntı da hızlanır.
Her yer için kullanabilir miyim?
Evet, o konuma ait sizigi ve kuadratür hızlarını ve genliklerini kullandığınız sürece. Nehirlerdeki veya dar kanallardaki akıntılar sinüs eğrisini izlemeyebilir.
Pik Değerinin Oranı Olarak Saatlik Akıntı Hızı (Sinüs Modeli)
Hesap makinesi \(v = v_{max}\,\sin(\pi t/6)\) sinüs modelini kullanır; burada \(t\), durgun sudan sonra geçen saat sayısıdır. Model, bir durgun su ile bir sonraki durgun su arasında 6 saatlik simetrik bir yarım döngü varsayar. Gerçek gelgit akıntıları simetrik olmayabilir ve farklılık gösterdiğinde yerel atlaslar ve almanaklar önceliklidir.
| Durgun sudan sonraki saat (t) | sin(πt/6) | Pik oranı olarak hız | Biten saat | Bu saatteki sürüklenme (pik hızın knot başına deniz mili) |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 0 | 0% | – | – |
| 1 | 0.50 | 50% | 1. saat (0–1 sa) | 0.256 |
| 2 | 0.87 | 87% | 2. saat (1–2 sa) | 0.699 |
| 3 | 1.00 | 100% | 3. saat (2–3 sa) | 0.955 |
| 4 | 0.87 | 87% | 4. saat (3–4 sa) | 0.955 |
| 5 | 0.50 | 50% | 5. saat (4–5 sa) | 0.699 |
| 6 | 0 | 0% | 6. saat (5–6 sa) | 0.256 |
Her saatteki sürüklenme, o saat boyunca sinüs eğrisinin integralidir: \(\frac{6}{\pi}\left[\cos\frac{\pi a}{6} - \cos\frac{\pi (a+1)}{6}\right] \times v_{max}\) deniz mili; \(v_{max}\) knot cinsindendir. Yukarıdaki katsayılar, bu parantez içinin \(6/\pi\) ile çarpımıdır. Tam 6 saat boyunca toplamları \(12/\pi \approx 3.82\) eder. Bu, yarım döngü boyunca toplam sürüklenmenin yaklaşık olarak knot cinsinden pik hızın 3.8 katı olduğu yaygın pratik kuralla aynıdır. Onikinciler kuralı (1/12, 2/12, 3/12, 3/12, 2/12, 1/12) aynı şeklin daha kaba bir yaklaşımıdır.
Akıntı Hızı Elle Nasıl Hesaplanır
- Verileri okuyun. Gelgit akıntı atlasından, harita elmasından veya almanaktan, referans limanda canlı su pik hızını \(v_s\), ölü su pik hızını \(v_n\) ve karşılık gelen canlı su aralığını \(R_s\) ile ölü su aralığını \(R_n\) alın. Gelgit cetvellerinden o günün gelgit aralığını \(R\) alın (yüksek su yüksekliği eksi alçak su yüksekliği).
- Aralık faktörünü hesaplayın. \(f = \dfrac{R - R_n}{R_s - R_n}\). Canlı veya ölü su sınırının ötesindeki bir aralığın hızı ekstrapole etmemesi için değeri 0 ile 1 arasında sınırlayın.
- Pik hızı hesaplayın. \(v_{max} = v_n + f\,(v_s - v_n)\).
- Sinüs faktörünü uygulayın. Durgun sudan sonra \(t\) saat için (0 ila 6), \(v = v_{max}\,\sin(\pi t/6)\). Örneğin 2 saatte faktör 0.866'dır.
- Sürüklenmeyi bulun. \(v_{max}\) değerini tablodaki saatlik sürüklenme faktörüyle (0.256, 0.699, 0.955, 0.955, 0.699, 0.256) çarparak o saat içinde akıntının taşıdığı deniz mili miktarını elde edin. Daha uzun geçişler için değerleri toplayın.
- Yön ve zamanlamayı kontrol edin. Her saat için akıntı yönünü (set) atlastan doğrulayın ve durgun suyun zamanını yerel olarak kontrol edin. Durgun su her zaman yüksek veya alçak suyla çakışmaz. Sonucu resmi yerel verilerin yerine geçen bir değil, bir tahmin olarak değerlendirin.
Ölü Su, Orta ve Canlı Su Koşullarının Karşılaştırılması
Bu değerler çalışılmış örnek girdilerini kullanır: canlı su hızı 3.0 kn, ölü su hızı 1.5 kn, canlı su aralığı 5.0 m, ölü su aralığı 2.0 m. Üç sütun yalnızca o günün gelgit aralığını değiştirir.
| Koşul | Gelgit aralığı | Aralık faktörü f | vmax (kn) | 1 saatteki hız (kn) | 2 saatteki hız (kn) | 3 saatteki hız (kn) | 1. saatteki sürüklenme (nm) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ölü su | 2.0 m | 0 | 1.50 | 0.75 | 1.30 | 1.50 | 0.38 |
| Orta | 3.5 m | 0.5 | 2.25 | 1.13 | 1.95 | 2.25 | 0.58 |
| Canlı su | 5.0 m | 1 | 3.00 | 1.50 | 2.60 | 3.00 | 0.77 |
Orta aralık yerine koyma: \(f = (3.5 - 2.0)/(5.0 - 2.0) = 0.5\), dolayısıyla \(v_{max} = 1.5 + 0.5\times(3.0 - 1.5) = 2.25\) kn. 2 saatte \(v = 2.25 \times 0.866 \approx 1.95\) kn. İlk saatteki sürüklenme \(2.25 \times 0.256 \approx 0.58\) nm'dir. Bu örnekte canlı su akıntıları, ölü su akıntılarının iki katı pik hızı ve iki katı ilk saat sürüklenmesini taşır. Bu nedenle canlı gelgitlerde geçiş zamanlaması daha büyük önem taşır.