Bu hesaplayıcı ne yapar?
Farklı bir jant veya lastik boyu taktığınızda, araç her şaft devrinde ne kadar yol aldığını değiştirirsiniz. Çapı daha büyük (yüksek) bir lastik, efektif dişli oranınızı fiilen düşürür; yani kilometre başına daha az motor devri döner ve kilometre saati gerçekte gittiğinizden daha yavaş gösterir. Çapı daha küçük bir lastik ise tam tersini yapar. Bu araç söz konusu değişimi sayısallaştırır: orijinal ve yeni lastik çaplarınızı, orijinal (fabrika) dişli oranınızı ve bir kilometre saati değerini girin; efektif dişli oranını, fabrika performansını geri kazandıracak oranı, gerçek hızınızı ve kilometre saati sapmasını tek bakışta görün.
Nasıl kullanılır?
Orijinal ve yeni lastiklerinizin toplam (dış) çapını inç cinsinden ölçün ya da kataloğundan bulun; burada ölçülmesi gereken yalnızca jant/janta çapı değil, lastiğin tamamının dış çapıdır. Fabrika aks veya nihai aktarma oranınızı (örneğin 3.73) girin. Ardından kilometre saatinde gördüğünüz herhangi bir hız değerini yazın. Sonuçlar anında güncellenir.
Not: Bu araç inç ve mil/saat (mph) gibi imperial birimler üzerine kuruludur; bu birimler ağırlıklı olarak ABD'de kullanılır. Türkiye'de lastik ölçüleri genellikle metrik (ör. 215/65 R16) ve hız km/s cinsinden gösterildiği için, değerleri girmeden önce lastik çapınızı inç'e, hızı da mph'e çevirmeniz gerekir. Matematik, hangi birimi kullanırsanız kullanın aynı kalır.
Formülün açıklaması
\(G\) fabrika dişli oranı, \(D_{old}\) orijinal lastik çapı, \(D_{new}\) yeni çap ve \(v_{ind}\) göstergedeki (belirtilen) hız olsun. Efektif dişli oranı şöyledir:
$$G_{eff} = G \times \frac{D_{old}}{D_{new}}$$Fabrika davranışını geri kazandıran dişli oranı ile gerçek yol hızı ise şöyledir:
$$G_{restore} = G \times \frac{D_{new}}{D_{old}}, \qquad v_{true} = v_{ind} \times \frac{D_{new}}{D_{old}}$$Kilometre saati sapması ise \(\left(\frac{D_{new}}{D_{old}} - 1\right) \times 100\%\) olur.
Örnek hesap
\(3.73\) dişli oranına sahip bir araçta \(28\) inç lastikten \(33\) inç lastiğe geçildiğinde ve kilometre saati \(60\) mph gösterirken:
$$G_{eff} = 3.73 \times \frac{28}{33} \approx 3.165$$$$v_{true} = 60 \times \frac{33}{28} \approx 70.7\ \text{mph}$$Performansı geri kazanmak için \(3.73 \times \tfrac{33}{28} \approx 4.396\) oranını hedeflemeniz gerekir; bu durumda kilometre saati gerçek hızı yaklaşık \(17.9\%\) oranında düşük gösterir.
Sık sorulan sorular
Jant boyunu mu yoksa lastik çapını mı kullanmalıyım? Lastiğin toplam (dış) çapını kullanın. Jant boyu, yuvarlanma mesafesini asıl belirleyen yanak (sidewall) yüksekliğini hesaba katmaz.
Daha büyük lastik neden aracı hantal hissettirir? Efektif oranı düşürdüğü için motor kilometre başına daha az döner; bu da tekerleklerdeki kullanılabilir torku azaltır.
Bu araç kilometre saatimi düzeltir mi? Hayır. Yalnızca sapmayı gösterir; böylece göstergeyi kalibre ettirebilir veya okuduğunuz değeri zihninizde düzeltebilirsiniz.
Yaygın Lastik Ebatlarının Toplam Çapı
265/70R17 gibi metrik bir lastik ebatı üç sayı verir. Birincisi milimetre cinsinden kesit genişliğidir. İkincisi en-boy oranıdır; yani yan duvar yüksekliğinin bu genişliğe yüzde olarak oranıdır. Üçüncüsü inç cinsinden jant çapıdır. Toplam çap, jant artı iki yan duvardır. Yan duvar milimetre cinsinden verildiği için inça çevirmek amacıyla 25.4'e bölün:
$$D\,(\text{inç}) = R + \frac{2 \times W \times (A/100)}{25.4}$$Burada \(R\) inç cinsinden jant çapı, \(W\) mm cinsinden kesit genişliği ve \(A\) en-boy oranıdır.
Örnek, 265/70R17: her yan duvar \(265 \times 0.70 = 185.5\) mm. İki yan duvar \(2 \times 185.5 = 371\) mm eder, bu da \(371 / 25.4 \approx 14.61\) inçtir. Jantı eklediğimizde \(17 + 14.61 \approx 31.6\) inç elde edilir.
Arazi lastiklerinde yaygın olan flotasyon ebatları, toplam çapı doğrudan ilk sayı olarak belirtir. 33x12.50R15 nominal olarak 33 inç yüksekliğinde, 12.50 inç genişliğinde olup 15 inçlik jante uyar.
| Lastik ebatı | Yan duvar yüksekliği (mm) | Jant (inç) | Toplam çap (inç) |
|---|---|---|---|
| 225/65R17 | 146.25 | 17 | ≈ 28.5 |
| 245/75R16 | 183.75 | 16 | ≈ 30.5 |
| 265/70R17 | 185.5 | 17 | ≈ 31.6 |
| 285/70R17 | 199.5 | 17 | ≈ 32.7 |
| 285/75R16 | 213.75 | 16 | ≈ 32.8 |
| 315/70R17 | 220.5 | 17 | ≈ 34.4 |
| 33x12.50R15 (flotasyon) | — | 15 | 33 (nominal) |
| 35x12.50R17 (flotasyon) | — | 17 | 35 (nominal) |
Bu sayılar yalnızca ebat koduna göre hesaplanmıştır. Bir lastiğin gerçek çapı markaya, diş desenine, şişirme basıncına ve yüke göre değişir. Araç ağırlığı altındaki takılı bir lastiğin "yüklü yarıçapı", boştaki ebadından daha küçüktür ve birçok flotasyon lastiği nominal ebatının biraz altında ölçülür. En doğru dişli oranı ve hız göstergesi değerleri için üreticinin teknik föyündeki toplam çapı kullanın.