Công cụ này làm được gì
Khi bạn lắp một cỡ mâm hoặc lốp khác đi, quãng đường xe lăn được sau mỗi vòng quay của trục truyền động cũng thay đổi theo. Lốp cao hơn (đường kính lớn hơn) thực chất làm “nhẹ” tỷ số truyền — động cơ quay ít vòng hơn trên mỗi dặm — và khiến đồng hồ tốc độ báo chậm hơn tốc độ thực; lốp thấp hơn thì ngược lại. Công cụ này giúp bạn lượng hóa chính xác mức thay đổi đó: chỉ cần nhập đường kính lốp cũ và lốp mới, tỷ số truyền nguyên bản của xe và số đang hiển thị trên đồng hồ tốc độ, bạn sẽ thấy ngay tỷ số truyền hiệu dụng, tỷ số cần có để lấy lại hiệu năng nguyên bản, tốc độ thực và sai số của đồng hồ tốc độ.
Cách sử dụng
Hãy đo hoặc tra cứu đường kính tổng thể của lốp cũ và lốp mới theo đơn vị inch (in) — tức đường kính của cả bánh lốp, chứ không phải chỉ cỡ mâm/vành. Nhập tỷ số cầu hoặc tỷ số truyền cuối nguyên bản của xe, chẳng hạn 3.73. Nhập một tốc độ bất kỳ đang hiện trên đồng hồ. Kết quả sẽ cập nhật tức thì. Lưu ý: công cụ dùng đơn vị theo hệ Anh thường gặp trên xe Mỹ/xe nhập, nên để tiện đối chiếu với hệ mét ở Việt Nam, bạn có thể quy đổi 1 in ≈ 2,54 cm và 1 mph ≈ 1,61 km/h.
Giải thích công thức
Gọi \(G\) là tỷ số truyền nguyên bản, \(D_{old}\) là đường kính lốp cũ, \(D_{new}\) là đường kính lốp mới, và \(v_{ind}\) là tốc độ hiển thị trên đồng hồ. Tỷ số truyền hiệu dụng là
$$G_{eff} = G \times \frac{D_{old}}{D_{new}}$$Tỷ số truyền giúp đưa xe về trạng thái nguyên bản và tốc độ thực trên đường lần lượt là
$$G_{restore} = G \times \frac{D_{new}}{D_{old}}, \qquad v_{true} = v_{ind} \times \frac{D_{new}}{D_{old}}$$còn sai số của đồng hồ tốc độ là \(\left(\frac{D_{new}}{D_{old}} - 1\right) \times 100\%\).
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn chuyển từ lốp \(28\) in sang lốp \(33\) in với tỷ số truyền \(3.73\), trong khi đồng hồ tốc độ báo \(60\) mph:
$$G_{eff} = 3.73 \times \frac{28}{33} \approx 3.165$$$$v_{true} = 60 \times \frac{33}{28} \approx 70.7\ \text{mph}$$Để lấy lại hiệu năng như ban đầu, bạn sẽ cần tỷ số \(3.73 \times \tfrac{33}{28} \approx 4.396\), và đồng hồ tốc độ đang báo thiếu khoảng \(17.9\%\).
Đường kính tổng thể của các cỡ lốp phổ biến
Cỡ lốp theo hệ mét như 265/70R17 gồm ba số. Số thứ nhất là chiều rộng tiết diện tính bằng milimét. Số thứ hai là tỷ lệ khía cạnh, tức chiều cao thành lốp tính theo phần trăm chiều rộng đó. Số thứ ba là đường kính vành tính bằng inch. Đường kính tổng thể bằng vành cộng với hai thành lốp. Vì thành lốp tính bằng milimét nên phải chia cho 25.4 để đổi sang inch:
$$D\,(\text{inch}) = R + \frac{2 \times W \times (A/100)}{25.4}$$Trong đó \(R\) là đường kính vành tính bằng inch, \(W\) là chiều rộng tiết diện tính bằng mm và \(A\) là tỷ lệ khía cạnh.
Ví dụ, 265/70R17: mỗi thành lốp dài \(265 \times 0.70 = 185.5\) mm. Hai thành lốp dài \(2 \times 185.5 = 371\) mm, tức \(371 / 25.4 \approx 14.61\) inch. Cộng thêm vành ta được \(17 + 14.61 \approx 31.6\) inch.
Các cỡ kiểu flotation, thường gặp ở lốp địa hình, ghi trực tiếp đường kính tổng thể làm số đầu tiên. Cỡ 33x12.50R15 có chiều cao danh định 33 inch, chiều rộng 12.50 inch và lắp được vành 15 inch.
| Cỡ lốp | Chiều cao thành lốp (mm) | Vành (inch) | Đường kính tổng thể (inch) |
|---|---|---|---|
| 225/65R17 | 146.25 | 17 | ≈ 28.5 |
| 245/75R16 | 183.75 | 16 | ≈ 30.5 |
| 265/70R17 | 185.5 | 17 | ≈ 31.6 |
| 285/70R17 | 199.5 | 17 | ≈ 32.7 |
| 285/75R16 | 213.75 | 16 | ≈ 32.8 |
| 315/70R17 | 220.5 | 17 | ≈ 34.4 |
| 33x12.50R15 (flotation) | — | 15 | 33 (danh định) |
| 35x12.50R17 (flotation) | — | 17 | 35 (danh định) |
Các số này chỉ được tính từ mã cỡ lốp. Đường kính thực tế của lốp thay đổi theo thương hiệu, thiết kế gai, áp suất và tải trọng. Lốp đã lắp lên xe và chịu trọng lượng xe có "bán kính khi chịu tải" nhỏ hơn cỡ khi không tải, và nhiều lốp flotation đo được thấp hơn một chút so với cỡ danh định. Để có số liệu chính xác nhất về tỷ số truyền và đồng hồ tốc độ, hãy dùng đường kính tổng thể trong bảng thông số kỹ thuật của nhà sản xuất.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng cỡ mâm hay đường kính lốp? Hãy dùng đường kính tổng thể của lốp. Cỡ mâm bỏ qua chiều cao thành lốp (hông lốp) — mà đây mới chính là yếu tố làm thay đổi quãng đường lăn thực tế.
Vì sao lốp lớn hơn lại khiến xe ì hơn? Lốp lớn làm giảm tỷ số truyền hiệu dụng, nên động cơ quay ít vòng hơn trên mỗi dặm, kéo theo mô-men xoắn tại bánh xe cũng giảm đi.
Công cụ này có “chỉnh” lại đồng hồ tốc độ giúp tôi không? Không. Nó chỉ cho bạn biết sai số để bạn tự hiệu chỉnh lại đồng hồ hoặc nhẩm bù trong đầu khi đọc số.