Công cụ này làm gì?
Đổi cỡ lốp là đổi luôn tỉ số truyền cuối mà không cần tháo một bánh răng nào. Lốp cao hơn đi được quãng đường xa hơn mỗi vòng quay, nên trục cầu phải quay ít vòng hơn trên cùng một cung đường, và xe chạy y như thể bạn đã thay sang bộ cầu có tỉ số nhỏ hơn về trị số (gọi là "cầu cao"). Công cụ này quy đổi cả hai mã lốp về đường kính tổng thể, rồi cho biết: tỉ số truyền hiệu dụng mà xe bạn đang thực sự chạy, tỉ số cầu (ring & pinion – bánh răng vành chậu và quả dứa) cần thay để lấy lại hiệu năng nguyên bản, mức thay đổi vòng tua máy và sai số đồng hồ tốc độ. Phần tốc độ không phụ thuộc đơn vị: bạn nhập mph hay km/h thì tốc độ thật trả về cùng đơn vị đó.
Lưu ý về bối cảnh: khái niệm "thay bộ ring & pinion" phổ biến với xe bán tải, SUV khung rời kiểu Mỹ (Ranger, Hilux, Everest, Wrangler, F-150…) – nơi thị trường phụ kiện có sẵn các bộ cầu 3.73, 4.10, 4.56. Đường kính mâm vẫn tính theo inch ở mọi thị trường, kể cả Việt Nam, nên phần tính toán dùng được cho mọi xe. Riêng ở Việt Nam, bạn nên kiểm tra quy định đăng kiểm trước khi lên lốp lệch nhiều so với thông số nhà sản xuất, vì thay đổi kích thước lốp/mâm có thể khiến xe không đạt kiểm định.
Cách sử dụng
Nhập tỉ số cầu hiện tại của xe (ví dụ 3.73 – thường in trên tem cầu hoặc tra theo mã VIN). Sau đó nhập mã lốp nguyên bản và mã lốp mới theo ba thành phần: bề rộng tính bằng milimét, tỉ lệ hông lốp tính theo phần trăm và đường kính mâm tính bằng inch. Ví dụ lốp 265/70R17 có bề rộng 265, tỉ lệ hông 70, mâm 17. Cuối cùng, nhập một mốc tốc độ hiển thị trên đồng hồ, chẳng hạn 60, để xem sai số.
Giải thích công thức
Đường kính tổng thể suy ra từ mã lốp hệ mét, với \(W\) = bề rộng lốp (mm), \(A\) = tỉ lệ hông lốp (%) và \(R_{rim}\) = đường kính mâm (inch):
$$D = R_{rim} + \frac{2 \times W \times (A/100)}{25.4}$$Chiều cao hông lốp được tính hai lần (phía trên và phía dưới mâm) rồi chia cho 25.4 để đổi milimét sang inch. Tỉ số truyền hiệu dụng biến đổi nghịch với đường kính lốp, còn tỉ số cầu bạn cần mua lại biến đổi thuận với nó:
$$R_{eff} = R_{axle} \times \frac{D_{old}}{D_{new}}, \qquad R_{new} = R_{axle} \times \frac{D_{new}}{D_{old}}$$
Ví dụ thực tế
Xe nguyên bản dùng lốp 265/70R17 với cầu 3.73, nay lên lốp 285/75R17:
$$D_{old} = 17 + \frac{2 \times 265 \times 0.70}{25.4} = 31.61\,\text{inch}$$$$D_{new} = 17 + \frac{2 \times 285 \times 0.75}{25.4} = 33.83\,\text{inch}$$$$R_{eff} = 3.73 \times \frac{31.61}{33.83} = 3.48$$Chiếc bán tải giờ chạy y như đang mang cầu 3.48: vòng tua máy giảm khoảng 6.6% ở mọi mức tốc độ, và nếu thay cầu về \(R_{new} = 3.99\) (trên thực tế là bộ 4.10) thì xe lấy lại được độ "bốc" ban đầu. Khi đồng hồ chỉ 60 thì tốc độ thật khoảng 64.2.
Các Tỷ Số Giữa Nhẫn và Chốt Thường Được Cung Cấp
Máy tính của bạn \(R_{\text{khuyến nghị}} = R_{\text{gốc}} \cdot F\) là một số liên tục — 3.99, 4.49, 3.18 — nhưng các bộ nhẫn và chốt chỉ được cắt với các tỷ số rời rạc. Làm tròn số tính toán của bạn đến tỷ số gần nhất thực sự được sản xuất cho trục của bạn:
| Phạm vi | Tỷ số thường được cung cấp | Cách sử dụng điển hình |
|---|---|---|
| Cao / Đường cao tốc | 2.73, 3.08, 3.21, 3.31, 3.42 | Xe khách và xe tải nhẹ chiều cao gốc, bộ truyền động tiết kiệm nhiên liệu |
| Trung bình | 3.55, 3.73, 3.90, 4.10 | Các gói kéo từ nhà máy; phục hồi cảm giác gốc sau khi tăng lốp 1–2 inch |
| Thấp / Ngoài đường | 4.30, 4.56, 4.88 | Lốp 33–35 in trên xe được bộ truyền động gốc trong phạm vi 3,5–4,1 |
| Rất thấp | 5.13, 5.38, 5.71 (và 6.17 trên một số trục) | Lốp 37 in và lớn hơn, leo đá, kéo nặng |
Ghi chú thực tế về cách chọn từ danh sách này:
- Gần nhất có sẵn, không chính xác. Một giá trị tính toán 3.99 được thay thế bằng một tỷ số có sẵn 3.90 hoặc 4.10; một giá trị tính toán 4.49 bằng 4.56. Chọn một tỷ số lệch một bậc sẽ thay đổi RPM khoảng 2–3%, điều này thường không cảm nhận được. Nếu giá trị tính toán của bạn nằm giữa hai tỷ số, tỷ số cao hơn sẽ cải thiện gia tốc, nhân lực xoắn và khả năng kéo; tỷ số thấp hơn sẽ cung cấp lái đường cao tốc yên tĩnh hơn và tiết kiệm nhiên liệu hơn.
- Tính khả dụng phụ thuộc vào mẫu trục. Không phải mọi con số trên đều tồn tại cho mọi vi sai. Một tỷ số được cung cấp cho một họ trục có thể đơn giản không bao giờ được cắt cho một họ khác, và các tỷ số được quảng cáo chính chúng cũng được làm tròn — một "4.10" có thể thực sự là 41:10 = 4.100 trên một trục và 4.11 (37:9) trên một trục khác.
- Gian đoạn bộ chuyên chở rất quan trọng. Hầu hết các trục chia phạm vi tỷ số của chúng trên hai hoặc nhiều hơn các bộ chuyên chở (bộ chế độ vi sai) được đúc, bởi vì một nhẫn cao hơn về mặt số học cần phải nằm gần hơn với đường tâm của bộ chuyên chở. Vượt qua gian đoạn đó có nghĩa là bộ bánh răng mới sẽ không gắn được với bộ chuyên chở hiện tại của bạn. Một ví dụ được tài liệu hóa tốt là Dana 44, có gian đoạn bộ chuyên chở nằm giữa 3.73 và 3.92: các tỷ số 3.73 và thấp hơn sử dụng bộ chuyên chở "2-series" (mỏng), trong khi 3.92 và cao hơn sử dụng bộ chuyên chở "3-series" (dày). Các trục Dana trước đó còn được cung cấp dưới dạng chốt thấp và chốt cao (cắt ngược), và các bộ bánh răng không thể hoán đổi giữa chúng. Luôn xác nhận gian đoạn bộ chuyên chở và hướng chốt cho trục cụ thể của bạn trước khi đặt hàng.
- Khớp phía trước và phía sau. Đối với xe bốn bánh kéo toàn thời gian hoặc bán thời gian, tỷ số nhẫn-chốt của trục trước và trục sau phải giống hệt nhau, do đó cả hai trục phải có thể chấp nhận tỷ số bạn lựa chọn.
Đây là hướng dẫn kỹ thuật chung; tính khả dụng tỷ số, gian đoạn bộ chuyên chở và thông số lắp đặt thay đổi tùy theo nhà sản xuất trục và năm sản xuất, vì vậy hãy xác minh với danh mục hiện hành của nhà sản xuất bánh răng cho trục của bạn.
Mã Lốp Metric so với Kích Thước Lốp Inch
Hai hệ thống kích thước xuất hiện trên cùng một kệ. Một mã metric chẳng hạn như 285/75R17 cho biết chiều rộng tiết diện tính bằng milimet, tỷ lệ khía cạnh dưới dạng phần trăm của chiều rộng đó, và đường kính vành tính bằng inch — vì vậy đường kính tổng thể phải được tính toán. Một mã flotation (inch) chẳng hạn như 33x12.50R17 nêu rõ trực tiếp:
$$\underbrace{33}_{\text{đường kính tổng thể, inch}} \times \underbrace{12.50}_{\text{chiều rộng tiết diện, inch}} \ R\ \underbrace{17}_{\text{đường kính vành, inch}}$$Vì con số đầu tiên là đường kính, một lốp inch không cần công thức tường nào cả. Trong máy tính này, bạn có thể nhập nó bằng cách đặt đường kính trong trường vành và các số không trong trường chiều rộng và tỷ lệ khía cạnh: \(D = 31 + \frac{2 \cdot 0 \cdot 0}{25.4} = 31\) in. Cầu nối giữa hai hệ thống là yếu tố duy nhất 25.4 mm trên inch — vì vậy 12.50 in × 25.4 = 317.5 mm, được làm tròn đến chiều rộng tiết diện được sản xuất gần nhất là 315, và 10.50 in × 25.4 = 266.7 mm → tiết diện 265.
| Kích thước Flotation (inch) | Đường kính danh định từ mã (in) | Tương đương metric gần nhất | Đường kính metric từ \(D = \text{Vành} + 2W(A/100)/25.4\) (in) |
|---|---|---|---|
| 31x10.50R15 | 31.0 | 265/75R15 | 30.65 |
| 32x11.50R15 | 32.0 | 285/75R15 | 31.83 |
| 33x12.50R17 | 33.0 | 285/75R17 | 33.83 |
| 33x12.50R20 | 33.0 | 285/60R20 | 33.46 |
| 35x12.50R17 | 35.0 | 315/70R17 | 34.36 |
| 35x12.50R20 | 35.0 | 315/60R20 | 34.88 |
| 37x12.50R17 | 37.0 | 315/75R17 | 35.60 |
Đọc bảng theo cả hai hướng, nhưng coi nó như một xấp xỉ: các cặp là những kích thước được sản xuất thường xuyên gần nhất, không phải những định danh chính xác. Lưu ý rằng hàng cuối cùng khác nhau khoảng 1.4 in — nhãn flotation là danh định và thường được làm tròn lên đến nửa inch, trong khi phép tính metric là một con số hình học được dẫn xuất từ mã được in. Cả hai đều không phải là đường kính thực tế: đường kính tổng thể đo được của một lốp phụ thuộc vào chiều rộng vành nó được lắp trên, áp suất và tải trọng, và hầu hết các lốp đo được hơi nhỏ hơn so với hình số tính toán của chúng. Các nhà sản xuất lốp xuất bản một bảng thông số kỹ thuật với đường kính tổng thể được đo lường thực tế cho mỗi kích thước trên một vành đo lường chuẩn; để đưa ra quyết định cận biên về bộ truyền động hoặc khoảng cách, hãy sử dụng con số đo được này trong máy tính thay vì con số dẫn xuất từ mã.
Kích thước inch flotation là một quy ước của thị trường xe tải nhẹ và off-road của Bắc Mỹ; ở hầu hết các thị trường khác, lốp xe tải nhẹ chỉ được bán với mã LT-metric hoặc metric, vì vậy bạn có thể cần chỉ làm việc từ cột metric.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đồng hồ tốc độ bị sai sau khi lên lốp to? Cảm biến chỉ đếm số vòng quay của trục cầu rồi nhân với chu vi lăn nguyên bản đã cài sẵn. Lốp cao hơn 7% sẽ khiến đồng hồ báo thấp hơn thực tế khoảng 7%.
Có nên chọn đúng con số tỉ số mà công cụ tính ra? Không. Bộ ring & pinion chỉ có sẵn theo từng bước cố định, nên hãy chọn tỉ số gần nhất bằng hoặc hơi lớn hơn con số hiển thị.
Áp suất lốp hay tải trọng có ảnh hưởng không? Có nhưng rất nhẹ. Đường kính lăn thực tế khi chịu tải thường nhỏ hơn kích thước danh nghĩa khoảng 1–3%, và vì ảnh hưởng này xảy ra tương tự ở cả hai cỡ lốp nên nó gần như triệt tiêu trong phép chia tỉ số.