Công cụ tính tỷ số nhông xích làm gì?
Công cụ tính tỷ số nhông xích giúp bạn xác định mối quan hệ giữa hai nhông (đĩa xích) trong một hệ truyền động bằng xích — loại hệ truyền động thường thấy trên xe đạp, xe máy, xe go-kart, băng tải và máy móc công nghiệp. Bằng cách so sánh số răng của mỗi nhông, công cụ cho biết hệ thống đang tăng tốc hay giảm tốc bao nhiêu, đồng thời bạn phải đánh đổi lực kéo (mô-men xoắn) ra sao. Công cụ không phụ thuộc vào đơn vị đo, nên dùng được cho mọi khu vực hay chuẩn đo lường.
Bạn chỉ cần nhập hai giá trị:
- Số răng nhông chủ động — nhông gắn với nguồn lực (động cơ, mô-tơ hoặc bàn đạp). Mặc định là 20.
- Số răng nhông bị động — nhông nhận lực và truyền tới bánh xe hoặc tải. Mặc định là 40.
Giải thích công thức
Công cụ sử dụng công thức tỷ số truyền tiêu chuẩn:
- $$\text{Tỷ số} = \frac{\text{Số răng nhông bị động}}{\text{Số răng nhông chủ động}}$$
- Mức giảm tốc = \(1 \div \text{Tỷ số}\) (tốc độ quay đầu ra so với đầu vào)
- Phần trăm giảm tốc = \((1 - \text{Tỷ số}) \times 100\)
Tỷ số lớn hơn 1 nghĩa là hệ giảm tốc nhưng tăng mô-men xoắn (lực kéo mạnh hơn, đầu ra chậm hơn). Tỷ số nhỏ hơn 1 nghĩa là chế độ overdrive — đầu ra quay nhanh hơn nhưng lực kéo yếu hơn. Công cụ cũng vẽ minh họa tỷ lệ của cả hai nhông, giới hạn kích thước vẽ tối đa ở mức 150 đơn vị để những cặp nhông lớn vẫn hiển thị cân đối.
Ví dụ minh họa
Dùng giá trị mặc định — nhông chủ động 20 răng và nhông bị động 40 răng:
- $$\text{Tỷ số} = 40 \div 20 = \mathbf{2.0}$$
- $$\text{Mức giảm tốc} = 1 \div 2.0 = \mathbf{0.5}$$ (đầu ra quay bằng một nửa tốc độ đầu vào)
- $$\text{Phần trăm giảm tốc} = (1 - 2.0) \times 100 = \mathbf{-100\%}$$
Tỷ số 2:1 nghĩa là nhông chủ động quay hai vòng thì nhông bị động mới quay được một vòng. Bạn mất một nửa tốc độ nhưng đổi lại mô-men xoắn tăng gần gấp đôi — rất hữu ích khi leo dốc hoặc kéo tải nặng.
Câu hỏi thường gặp
Tỷ số nhông 2:1 nghĩa là gì?
Nghĩa là nhông bị động có số răng gấp đôi nhông chủ động, nên đầu ra quay bằng một nửa tốc độ nhưng lực kéo lớn hơn.
Làm sao để xe (máy) chạy nhanh hơn?
Hãy dùng nhông bị động nhỏ hơn hoặc nhông chủ động lớn hơn. Cách này hạ tỷ số xuống dưới 1 (chế độ overdrive), giúp tăng tốc độ đầu ra nhưng giảm mô-men xoắn.
Vì sao phần trăm giảm tốc lại âm?
Giá trị âm chỉ đơn giản cho biết tỷ số lớn hơn 1 — hệ thống đang giảm tốc và nhân lực kéo lên, chứ không phải đang tăng tốc (overdrive).
