Trồng cây theo ô vuông (Square Foot Gardening) là gì?
Square Foot Gardening là phương pháp trồng rau xuất phát từ Mỹ. Luống cao (luống nâng) được chia thành lưới các ô vuông, mỗi ô 12 x 12 inch (khoảng 30 x 30 cm). Thay vì gieo theo hàng dài như cách truyền thống, bạn trồng trong mỗi ô số cây nhiều nhất có thể mà cây con vẫn đủ chỗ phát triển. Công cụ này đổi khoảng cách trồng khuyến nghị của từng loại cây thành con số cụ thể: mỗi ô trồng được bao nhiêu cây và cả luống được bao nhiêu cây.
Lưu ý: phương pháp này dùng đơn vị đo của Mỹ, là inch và foot vuông. Ở Việt Nam ta quen dùng cm và m², vậy nên bạn cần quy đổi trước khi nhập: 1 inch = 2,54 cm, 1 foot vuông ≈ 0,093 m² (1 m² ≈ 10,76 foot vuông).
Cách sử dụng công cụ
Nhập khoảng cách trồng khuyến nghị của loại cây tính bằng inch (thường in trên bao bì hạt giống, nhất là hạt nhập khẩu) và tổng diện tích luống tính bằng foot vuông. Công cụ sẽ cho biết số cây trên mỗi foot vuông và tổng số cây cho cả luống. Nhờ vậy bạn biết cần mua bao nhiêu hạt giống và tránh trồng quá dày.
Giải thích công thức
Mỗi ô vuông rộng 12 inch. Lấy 12 chia cho khoảng cách trồng \(s\), bạn biết một cạnh ô trồng được bao nhiêu cây. Ô vuông có hai chiều nên ta bình phương con số đó, rồi nhân với diện tích luống \(A\) tính bằng foot vuông.
$$\text{Số cây} = \left\lfloor \frac{12}{s} \right\rfloor^{2} \times A$$Dấu ngoặc làm tròn xuống (hàm phần nguyên) cho biết kết quả được làm tròn xuống thành số cây nguyên, vì không ai trồng nửa cây con cả.
Ví dụ minh họa
Giả sử một loại cây cần khoảng cách \(s = 3\) inch và luống rộng \(A = 4\) foot vuông. Một cạnh ô trồng được \(\lfloor 12/3 \rfloor = 4\) cây, vậy mỗi ô có:
$$\left\lfloor \frac{12}{3} \right\rfloor^{2} = 4^{2} = 16$$Với luống 4 foot vuông, tổng cộng bạn trồng được \(16 \times 4 = 64\) cây.
Khoảng cách trồng phổ biến và số cây trên mỗi ô vuông foot
Làm vườn theo ô vuông foot chia luống thành các ô vuông 12 inch × 12 inch. Số cây trong mỗi ô được tính từ khoảng cách khuyến nghị của loại cây: lấy 12 chia cho khoảng cách, làm tròn xuống, rồi bình phương kết quả.
$$\text{Số cây mỗi ô} = \left\lfloor \frac{12}{\text{Khoảng cách (in)}} \right\rfloor^{2}$$Bảng dưới đây liệt kê các khoảng cách thường dùng khi làm vườn theo ô vuông foot. Đây là các giá trị lập kế hoạch thông thường. Gói hạt giống và điều kiện trồng tại địa phương có thể yêu cầu khoảng cách hơi khác.
| Khoảng cách (in) | Số cây trên ô 12 in | Các loại cây thường gặp |
|---|---|---|
| 12 | 1 | Cà chua (có cọc), ớt, bông cải xanh, bắp cải, súp lơ trắng, cà tím |
| 6 | 4 | Xà lách lá, cải cầu vồng, mùi tây, cúc vạn thọ |
| 4 | 9 | Đậu cô ve bụi, rau bina, củ dền, tỏi |
| 3 | 16 | Cà rốt, củ cải đỏ, hành (hành lá hoặc củ giống) |
Với cả luống, nhân số cây mỗi ô với diện tích luống. Ví dụ, luống 4 ft × 8 ft (32 ft vuông) trồng hoàn toàn với khoảng cách 4 inch sẽ chứa \(\lfloor 12/4 \rfloor^{2} \times 32 = 3^{2} \times 32 = 9 \times 32 =\) 288 cây.
Cây lớn cần nhiều hơn một ô
| Cây trồng | Phân bổ thường gặp |
|---|---|
| Dưa và bí leo, có giàn | Khoảng 1 cây cho 2 ô |
| Bí bụi (ví dụ bí xanh) | Khoảng 1 cây cho 4–9 ô |
| Bí và dưa bò, không có giàn | Tối đa 1 cây cho 9 ô (khối 3 × 3) |
Lưu ý: khi khoảng cách lớn hơn 12 inch, công thức cho \(\lfloor 12/\text{khoảng cách} \rfloor = 0\). Ví dụ, ở 18 inch, \(\lfloor 12/18 \rfloor^{2} = 0^{2} = 0\). Những cây lớn này được lập kế hoạch theo số ô mỗi cây chiếm, chứ không theo số cây có thể đặt trong một ô.
Mẹo trồng thực tế
- Đặt mua thêm hạt giống cho cây gieo trực tiếp. Gieo 2–3 hạt tại mỗi điểm trồng rồi tỉa còn cây khỏe nhất. Nghĩa là bạn cần khoảng 2–3 lần số cây đã tính về số hạt. Ví dụ, 288 điểm ở khoảng cách 4 inch cần khoảng 576–864 hạt.
- Mua thêm vài cây con. Chuẩn bị nhiều hơn khoảng 10–20% cây con so với số đã tính để thay thế những cây bị mất do sốc khi cấy, sâu bệnh hoặc thời tiết.
- Làm tròn xuống các ô không đủ. Nếu một kích thước để lại dải nhỏ hơn một ô 12 inch đầy đủ, đừng tính dải đó là ô trồng. Nhồi thêm cây vào sẽ gây chen chúc và thu hoạch kém hơn.
- Đo phần bên trong khung. Dùng diện tích đất hữu ích bên trong thành luống, không dùng kích thước bên ngoài. Với ván dày, luống ghi 4 ft × 8 ft có thể có diện tích trồng trọt nhỏ hơn đáng kể.
- Dành nguyên ô cho cây lớn. Với cây được trồng cách nhau hơn 12 inch, số cây mỗi ô bằng không. Hãy dành một số ô nguyên cố định cho mỗi cây (ví dụ khối 3 × 3 cho bí dạng bò) thay vì dựa vào công thức.
- Đặt cây cao nơi không che bóng cây khác. Ở Bắc bán cầu, đặt cây cao hoặc có giàn như cà chua có cọc và bí leo ở phía bắc luống. Ở Nam bán cầu, dùng phía nam.
Đây là các hướng dẫn lập kế hoạch chung. Hãy điều chỉnh khoảng cách theo giống cây cụ thể, khí hậu và đất của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn khoảng cách trồng bao nhiêu? Các khoảng cách hay dùng trong phương pháp ô vuông là 3, 4, 6 và 12 inch (khoảng 7,5; 10; 15 và 30 cm). Tương ứng, mỗi ô trồng được 16, 9, 4 và 1 cây.
Cây cần khoảng cách lớn hơn 12 inch thì sao? Những cây lớn như cà chua chiếm trọn một ô, có khi nhiều hơn. Khi đó công cụ hiển thị mức tối thiểu là một cây mỗi ô.
Luống có hình dạng không đều có dùng được không? Được. Bạn chỉ cần nhập tổng diện tích trồng được (tính bằng foot vuông), kết quả vẫn là con số ước tính khá sát.