Máy Tính Xút Làm Xà Phòng là gì?
Công cụ này giúp người làm xà phòng theo phương pháp lạnh (cold-process) và nóng (hot-process) biết chính xác cần dùng bao nhiêu natri hydroxit (xút NaOH) và nước cho một lượng dầu nhất định. Tính đúng lượng xút là bước quan trọng nhất về cả an toàn lẫn chất lượng khi làm xà phòng: dư xút sẽ tạo ra bánh xà phòng gắt và ăn da, còn thiếu xút thì xà phòng mềm nhũn và nhờn dầu. Máy tính áp dụng được cho bất kỳ loại dầu đơn lẻ hay hỗn hợp dầu nào, miễn là bạn biết chỉ số SAP tổng hợp.
Cách sử dụng
Nhập tổng khối lượng dầu của bạn theo gram. Nhập chỉ số SAP — tức số gram NaOH cần để xà phòng hóa một gram dầu (ví dụ: dầu ô liu ≈ 0,135, dầu dừa ≈ 0,190). Với hỗn hợp dầu, hãy dùng giá trị trung bình có trọng số theo chỉ số SAP của từng loại dầu. Thiết lập tỷ lệ superfat (thường là 5%) để giữ lại một phần dầu chưa xà phòng hóa, giúp bánh xà phòng dịu nhẹ hơn, rồi chọn tỷ lệ nước so với xút (thông thường khoảng 2,0–2,5). Máy tính sẽ trả về lượng xút, lượng nước và tổng khối lượng mẻ xà phòng.
Giải thích công thức
Lượng xút cơ bản cần dùng bằng khối lượng dầu × chỉ số SAP. Nhân với (1 − superfat) để giảm bớt lượng xút, nhờ đó một phần dầu vẫn được giữ lại tự do trong thành phẩm. Sau đó lượng nước bằng lượng xút × tỷ lệ nước. Ví dụ, tỷ lệ 2,3 nghĩa là 2,3 g nước cho mỗi gram xút.
$$\begin{gathered} \text{Xút} = \text{Dầu} \times \text{SAP} \times \left(1 - \frac{\text{Superfat}}{100}\right) \\[1.2em] \text{Nước} = \text{Xút} \times \text{Tỷ lệ nước} \\[1.2em] \text{Mẻ} = \text{Dầu} + \text{Xút} + \text{Nước} \end{gathered}$$
Ví dụ minh họa
Với 500 g dầu, chỉ số SAP là 0,138, superfat 5% và tỷ lệ nước 2,3: lượng xút = 500 × 0,138 × 0,95 = 65,55 g. Lượng nước = 65,55 × 2,3 = 150,765 g. Tổng mẻ = 500 + 65,55 + 150,765 = 716,315 g.
$$\text{Xút} = 500 \times 0{,}138 \times 0{,}95 = 65{,}55 \text{ g}$$$$\text{Nước} = 65{,}55 \times 2{,}3 = 150{,}765 \text{ g}$$$$\text{Mẻ} = 500 + 65{,}55 + 150{,}765 = 716{,}315 \text{ g}$$
Câu hỏi thường gặp
Công cụ này dành cho NaOH hay KOH? Máy tính này sử dụng chỉ số SAP của NaOH (xà phòng bánh rắn). KOH (xà phòng lỏng) dùng chỉ số SAP khác và có hệ số quy đổi 1,403.
Nên dùng tỷ lệ superfat bao nhiêu? 5% là mức an toàn dùng cho mọi mục đích; 1–3% cho xà phòng giặt/bánh cứng, 7–8% cho xà phòng rửa mặt.
Luôn dùng máy tính xút trước khi pha trộn. Xút có tính ăn mòn — hãy đeo găng tay và kính bảo hộ, và luôn đổ xút vào nước, tuyệt đối không đổ nước vào xút.
