Bu hesaplayıcı ne yapar?
Cessna 172 Ağırlık ve Denge Hesaplayıcı, uçağınızın toplam yüklü ağırlığını ve ağırlık merkezini (CG – center of gravity) hesaplar; böylece kalkıştan önce yüklemeyi uçağınızın POH'undaki ağırlık ve CG limitleriyle karşılaştırabilirsiniz. Onaylı ağırlık veya CG zarfının dışında yüklenen bir uçağı kontrol etmek zorlaşır, hatta imkânsız hale gelebilir. Bu nedenle ağırlık ve denge kontrolü, uçuş öncesi planlamanın zorunlu bir parçasıdır.
Not: Cessna 172, ABD'de FAA sertifikalı bir uçaktır ve verileri ABD ölçü birimleriyle (libre ve inç) yayımlanır. Türkiye'de uçan bir 172 için de aynı POH verileri geçerlidir; ancak operasyonel kurallar SHGM/EASA mevzuatına tabidir.
Formülün açıklaması
Ağırlık ve denge hesabı momentlere dayanır. Moment, bir ağırlığın kolu (arm) ile çarpımıdır; kol, referans noktasından (datum) ilgili yükleme istasyonuna olan yatay mesafedir. Tüm momentleri toplayıp toplam ağırlığa bölmek CG'yi verir:
$$\text{CG} = \frac{\sum (w_i \times \text{arm}_i)}{\sum w_i}$$
Burada \(w_i\) her istasyondaki ağırlıktır (boş uçak, ön koltuklar, arka koltuklar, yakıt, bagaj); \(\text{arm}_i\) ise o istasyonun inç cinsinden kolu. Yaygın kullanılan kol değerleri: ön koltuklar 37 in, arka koltuklar 73 in, yakıt 48 in ve bagaj 95 in. Yakıt ağırlığı ise galon sayısının 6 lb/gal ile çarpımıdır.
Nasıl kullanılır?
Uçağınızın güncel ağırlık ve denge çizelgesinden boş ağırlığını ve boş ağırlık kolunu girin; ardından ön ve arka koltuklardaki kişilerin ağırlıklarını, galon cinsinden yakıtı ve bagajı ekleyin. Araç size kalkış (brüt) ağırlığını, toplam momenti ve CG'yi verir; her ikisinin de basitleştirilmiş aralığın içinde kalıp kalmadığını gösterir (maksimum 2.450 lb; CG 35,0 – 47,3 in).
Örnek hesaplama
Boş ağırlık 39 in kolda 1.500 lb, önde 340 lb, 40 galon yakıt (240 lb) ve 20 lb bagaj olduğunda toplam ağırlık 2.100 lb, toplam moment ise 84.500 lb-in olur:
$$\text{CG} = \frac{84500}{2100} = 40.24\ \text{in}$$
Hem 2.100 lb hem de 40,24 in bu aracın kullandığı basitleştirilmiş aralığın (en fazla 2.450 lb; CG 35,0–47,3 in) içinde kalıyor. Aynı noktayı uçağınızın POH'undaki zarf üzerinde de kontrol edin.
İstasyon Kolları ve Yükleme Limitleri
Cessna 172, ABD menşeli ve FAA sertifikalı bir uçaktır; ağırlık ve denge verileri ABD ölçü birimleriyle yayımlanır: referans noktasının (datum) gerisinde ölçülen libre (lb) ve inç (in), yakıt miktarı ise ABD galonu. Her yükleme istasyonu, datumdan sabit bir mesafede (kol) etki eder; istasyon ağırlığının bu kol ile çarpımı istasyon momentini verir. Bu hesaplayıcı aşağıdaki standart kolları kullanır, momentleri toplayarak toplam moment \(M_{\text{total}}\) ve toplam ağırlık \(W_{\text{total}}\) değerlerini bulur ve bölerek ağırlık merkezini elde eder:
$$\text{CG} = \frac{M_{\text{total}}}{W_{\text{total}}}$$
Gösterilen değerler yaygın 172 modelleri için tipik yayımlanmış rakamlardır. Evrensel değildir: boş ağırlık, boş ağırlık kolu, sertifikalı maksimum kalkış ağırlığı ve CG limitleri modele, seri numarasına ve takılı ekipmana göre değişir. Uçuştan önce bu değerleri mutlaka ilgili uçağın Pilot İşletme El Kitabı (POH) ve kendi ağırlık-denge kaydı ile karşılaştırarak doğrulayın.
| Yükleme istasyonu | Standart kol (datumun gerisinde, in) | Bu araçta kullanılan ağırlık |
|---|---|---|
| Boş uçak | İlgili uçağın POH'u / ağırlık-denge kaydından | empty_weight × empty_arm |
| Ön koltuklar (pilot + ön yolcu) | 37 | front_weight |
| Arka koltuklar | 73 | rear_weight |
| Yakıt (kullanılabilir) | 48 | fuel_gal × 6 lb/gal |
| Bagaj bölümü | 95 | baggage_weight |
Yakıt galon olarak girilir ve standart havacılık benzini (avgas, 100LL) için yaklaşık 6 lb/ABD galonu değeri kullanılarak 48 in kolda ağırlığa ve momente çevrilir. Yani her galon 6 lb ağırlık ve \(6 \times 48 = 288\) lb·in moment ekler.
| Sertifikalı limit | Tipik değer |
|---|---|
| Yakıt ağırlık dönüşümü | 6 lb/gal (avgas) |
| Maksimum kalkış (brüt) ağırlığı | 2.450 lb |
| Ön CG limiti | Datumun 35,0 in gerisi |
| Arka CG limiti | Datumun 47,3 in gerisi |
2.450 lb maksimum kalkış ağırlığı ile 35,0–47,3 in CG aralığı, yaygın birkaç 172 varyantı için temsilidir; daha eski ve daha yeni modellerde bu değerler farklılık gösterir. Bu tabloyu bir şablon olarak kabul edin ve her değeri kendi uçağınızın POH'u ile Tip Sertifikası Veri Sayfası'ndaki (TCDS) rakamlarla değiştirin.
Sık sorulan sorular
Hangi kol değerlerini kullanmalıyım? Kendi uçağınızın POH'undaki kolları kullanın; buradaki varsayılanlar yaygın 172 değerlerini yansıtır, ancak uçaktan uçağa değişir.
Maksimum ağırlığı aşarsam ne yapmalıyım? Bagaj çıkarın veya yakıtı azaltın ve hem ağırlık hem CG limitlerin içine girene kadar yeniden hesaplayın.
Bu araç POH'un yerine geçer mi? Hayır. Sonuçları her zaman uçağınızın resmî ağırlık ve denge belgeleriyle doğrulayın.