Bu hesaplama aracı ne yapar?
Kanal CFM Hesaplama Aracı, bir kanal ölçüsü ile hava hızını CFM (dakikada fit küp) cinsinden hacimsel debiye çevirir. Hem dikdörtgen sac kanallar hem de yuvarlak spiral boru için çalışır; ayrıca kesit alanını, saniyede fit cinsinden hızı, eşdeğer yuvarlak çapı ve kanal çevresini de verir. Bir branşman hattını boyutlandırırken, mevcut bir kanalın odanın ihtiyaç duyduğu havayı taşıyıp taşımayacağını kontrol ederken ya da dikdörtgen bir ana kanalı flex veya spiral boruya çevirirken HVAC teknisyenlerinin, test-ayar-dengeleme ekiplerinin ve kendi tesisatını kuranların ihtiyaç duyduğu değerler tam olarak bunlardır. Yöntem saf geometriye dayanır, yani her ülkede geçerlidir; yalnızca birimler Amerikan (imperial) sistemindedir. Türkiye'de kanal hesapları genellikle m³/h ve m/s ile yapılır, dolayısıyla bu araç özellikle inç ve CFM ile verilmiş Amerikan menşeli proje, katalog veya ekipman verileriyle çalışırken işinizi görür.
Formülün açıklaması
Debi, basitçe alan ile hızın çarpımıdır:
$$\text{CFM} = A_{ft^2} \times V_{FPM}$$Burada \(A_{ft^2}\) = kanalın fit kare cinsinden kesit alanı, \(V_{FPM}\) = dakikada fit cinsinden ortalama hava hızıdır. Kanal ölçüleri inç olarak verildiği için alanın 144'e bölünmesi gerekir:
$$A_{ft^2} = \frac{W \times H}{144} \quad \text{(dikdörtgen)}, \qquad A_{ft^2} = \frac{\pi d^{2}}{4 \times 144} \quad \text{(yuvarlak)}$$Dikdörtgen bir kanalı aynı serbest alana sahip boruyla değiştirirken işe yarayan eşdeğer yuvarlak çap ise \(d_{eq} = \sqrt{4A/\pi}\) şeklinde bulunur; burada \(A\) inç kare cinsindendir.
Tipik tasarım hızları: konut branşman hatlarında 700–900 FPM, ana kanallarda 900–1200 FPM, ticari ana kanallarda 1200–1800 FPM. Hız arttıkça gürültü ve statik basınç kaybı da artar.
Çözümlü örnek
12 inç × 8 inç ölçüsünde bir dikdörtgen branşman, havayı 900 FPM hızla taşıyor. Önce alan:
$$A = \frac{12 \times 8}{144} = \frac{96}{144} = 0.6667\,\text{ft}^2$$Ardından debi:
$$\text{CFM} = 0.6667 \times 900 = 600\,\text{CFM}$$Bu kanal yaklaşık 600 CFM taşır; fit kare başına 1 CFM kabulüyle kabaca 500–600 fit kare (yaklaşık 46–56 m²) klimatize edilen alan için yeterlidir. Eşdeğer yuvarlak ölçüsü \(d_{eq} = \sqrt{4 \times 96 / \pi} = 11.05\,\text{in}\) olduğundan, pratikte 12 inçlik yuvarlak boru yerine geçecek seçim olur.
Anahtar Terimler ve Tanımlı Değişkenler
- CFM — dakikada kübik feet
- Hacimsel hava akış hızı: her dakika bir kesit yoluyla geçen hava hacmi. Bu aracın çıkışıdır ve ekipman, havalandırma ızgaraları ve havalandırma gereksinimleri bununla derecelendirilir.
- FPM — dakikada feet
- Hava hızı, kanal içindeki hava akışının ortalama hızı. Serbest alandaki kare feet ile çarpıldığında CFM'yi veren girdidir.
- ft/s — saniye başına feet
- Aynı hız, daha sezgisel bir birimde: \(\text{ft/s} = \text{FPM} / 60\). Yani 900 FPM, 15 ft/s'dir.
- Kesit (serbest) alanı
- Hava gerçekten akacak açık alan, kare feet cinsinden. İnç cinsinden iç boyutlardan: \(A = \dfrac{W \times H}{144}\) dikdörtgen kanal için, \(A = \dfrac{\pi d^2}{576}\) yuvarlak için.
- Eşdeğer yuvarlak çap (eşit alan)
- Verilen dikdörtgen kanalla aynı serbest alana sahip yuvarlak kanal: \(d = \sqrt{4A/\pi}\). Dikdörtgen gövde ile yuvarlak bağlantıları hız açısından eşleştirmek için yararlıdır, çünkü eşit alan eşit CFM'da eşit hız anlamına gelir.
- Eşit-sürtünme eşdeğer çapı
- Farklı ve daha geniş kanalları cezalandıran bir sayı: aynı hava akışında birim uzunluk başına aynı sürtünme kaybına sahip yuvarlak kanal. ASHRAE ifadesi (inç cinsinden boyutlar) $$D_e = \frac{1.30\,(ab)^{0.625}}{(a+b)^{0.25}}$$ 12 × 8 kanal için bu yaklaşık 10.7 inç verir, eşit alan ile 11.06 inçe karşı. Eşit-sürtünme değeri, sürtünme şemasından boyutlandırırken kullanılan değerdir; eşit-alan değerini yerine koymayın.
- Kanal çevresi
- \(2(W+H)\) dikdörtgen için veya \(\pi d\) yuvarlak için, inç cinsinden — bir levha metal miktar tahmini, çünkü malzeme ve sızdırmazlık maliyeti çevre × uzunluk ile ölçeklendirilir, hava akışı ile değil.
- En-boy oranı
- Dikdörtgen kanalın genişliğinin yüksekliğine oranı (W:H). Yassı kanallar kare olanlara göre CFM başına daha fazla sürtünme ve daha fazla metal taşırlar; yer izin verdiğinde oranı yaklaşık 4:1'in altında tutun.
- Enlemesine ölçüm
- Bir ölçüm yöntemi: hız okumaları kanal genelinde tanımlanmış noktaların bir ızgarasında alınır ve ortalaması alınır, çünkü hız merkezdeyken en yüksek ve duvarın yakınında sıfıra yakındır. Tek bir merkez hattı okuması ortalama hızı ve dolayısıyla CFM'yi abartır.
- Statik, hız ve toplam basınç
- Statik basınç, kanal duvarlarına etki eden basınçtır (fanın karşı çıktığı direnç, genellikle inç su sütunu cinsinden). Hız basıncı, hava hareketi nedeniyle oluşan basınçtır. Toplam basınç bunların toplamıdır; bir pitot tüp toplam ve statik arasındaki farkı ölçer, bundan hız türetilir.
- Anemometre ve pitot tüpü
- Bir kanat, sıcak tel veya termal anemometre hızı doğrudan FPM'de okur — tipik olarak bir ızgara yüzünde veya kanalde. Bir manometre ile birlikte pitot tüpü, hız basıncından hızı türetir ve kanal içi enlemesine ölçümler için standart enstrümandır.
- Ton başına CFM
- Sistem hava akışı, nominal soğutma kapasitesine ton cinsinden bölünür (bir ton = ABD ekipman derecelendirmelerinde 12.000 BTU/h). Yaklaşık 400 CFM/ton, olağan tasarım hedefidir, 350–450 CFM/ton kabul edilebilir aralıktır.
Her zaman iç (açık) boyutları girin. Nominal kanal boyutları, bazı ürün hatlarında levha metal veya dış boyutu ifade eder ve herhangi bir dahili kaplama veya dahili izolasyon açılığını azaltır — dört taraftan 1 inçlik kaplama ile 12 × 8 kanalının serbest alanı 10 × 6, bu 0.667 kare feet yerine 0.417 kare feettir, %37 kayıp. Azaltılmış iç boyutları girin, yoksa hesaplanan CFM çok yüksek olacak ve gerçek hız (ve gürültü) tasarlandığından daha yüksek olacaktır.
Sıkça sorulan sorular
Hangi hızı kabul etmeliyim? Elinizde ölçüm yoksa konut branşmanlarında 700–900 FPM, konut ana kanallarında 900–1200 FPM, ticari ana kanallarda ise 1200–1800 FPM kullanın. Hız düştükçe kanal daha sessiz ve düşük basınç kayıplı olur; ancak kanal büyür ve maliyeti artar.
Sahada hızı nasıl ölçerim? Anemometre veya pitot tüpüyle kanal kesiti boyunca birden çok noktadan (traverse) okuma alıp bunların ortalamasını kullanın; yalnızca merkez eksenden alınan tek bir okuma, ortalamayı kabaca yüzde 10–20 oranında yüksek gösterir.
Sürtünme ve ek parçalar hesaba katılıyor mu? Hayır. Burada yalnızca süreklilik denklemi kullanılır. Statik basınç kaybı; kanal uzunluğuna, yüzey pürüzlülüğüne ve ek parçaların eşdeğer uzunluklarına bağlıdır. Bunlar sürtünme kaybı diyagramları veya ductulator gibi kanal boyutlandırma araçlarıyla hesaplanır.