Bu eGFR hesaplama aracı ne yapar?
Böbrekleriniz kandaki atık maddeleri belirli bir hızla süzer; bu hıza glomerüler filtrasyon hızı (GFR) denir. GFR'yi doğrudan ölçmek hem uzun sürdüğü hem de pahalı olduğu için hekimler bu değeri rutin bir kan tahlilinden yola çıkarak tahmin eder. Bu araç, NKF-ASN çalışma grubunun önerdiği ve bugün dünyadaki laboratuvarların büyük bölümünde kullanılan, ırk katsayısı içermeyen CKD-EPI 2021 kreatinin denklemini kullanır. 18 yaş ve üzeri yetişkinler için geçerlidir; sonucu mL/dk/1,73 m2 biriminde verir ve buna karşılık gelen KDIGO evresini (G1-G5) gösterir.
Nasıl kullanılır?
Serum kreatinin değerinizi tahlil sonucunuzda yazdığı şekliyle girin, sonucunuzun birimini (mg/dL veya mikromol/L) seçin ve ardından yaşınızı ve cinsiyetinizi ekleyin. Türkiye'deki laboratuvarlar genellikle mg/dL kullanır; mikromol/L cinsinden verilen değerler, denklem uygulanmadan önce \(S_{cr}[\text{mg/dL}] = S_{cr}[\mu\text{mol/L}] / 88.4\) formülüyle dönüştürülür.
Formülün açıklaması
Denklem, ölçülmüş GFR verilerine uyarlanmış bir üstel (kuvvet) modelidir:
$$\text{eGFR} = 142 \times \min\!\left(\frac{S_{cr}}{\kappa},1\right)^{\alpha} \times \max\!\left(\frac{S_{cr}}{\kappa},1\right)^{-1.200} \times 0.9938^{\text{Age}} \times 1.012_{\,[\text{female}]}$$Burada \(S_{cr}\) mg/dL cinsinden serum kreatinini, \(\kappa\) kadınlarda \(0.7\) ve erkeklerde \(0.9\), \(\alpha\) ise kadınlarda \(-0.241\) ve erkeklerde \(-0.302\) değerini alır; \(\text{Age}\) yaş, \(1.012_{\,[\text{female}]}\) katsayısı da yalnızca kadınlarda uygulanan düzeltmedir. İki parçalı min/max yapısı sayesinde eğri, kreatinin cinsiyete özgü eşik değeri \(\kappa\)'nın üzerine çıktığında daha dik biçimde kırılır. \(0.9938^{\text{Age}}\) terimi ise süzme kapasitesinin yaşla birlikte yılda yaklaşık %0,6 azalmasını yansıtır.
Örnek hesaplama
Kreatinin değeri 1,1 mg/dL olan 60 yaşındaki bir erkeği ele alalım: oran \(1.1/0.9 = 1.2222\) olur. Bu değer 1'in üzerinde olduğu için min terimi 1'e eşitlenir ve yalnızca max terimi devreye girer.
$$\text{eGFR} = 142 \times 1.2222^{-1.200} \times 0.9938^{60} = 142 \times 0.7860 \times 0.6886 \approx 76.9$$Sonuç 76,9 mL/dk/1,73 m2, yani G2 evresi (hafif azalmış böbrek fonksiyonu) anlamına gelir.
Sık sorulan sorular
Düşük eGFR doğrudan böbrek hastalığı demek mi? Hayır. Kronik böbrek hastalığı tanısı için eGFR değerinin en az üç ay boyunca 60'ın altında seyretmesi ya da albüminüri gibi başka bulguların bulunması gerekir. Tek seferlik düşük bir sonuç, susuz kalmaktan veya tahlilden kısa süre önce yenen proteinden zengin bir öğünden de kaynaklanıyor olabilir.
Sonuç neden 90-120 civarında sınırlanıyor? Kreatinine dayalı tahminler normal aralıkta yeterince hassas değildir. Bu nedenle birçok laboratuvar 90 veya 120'nin üzerindeki değerleri kesin bir rakam yerine "normal" olarak raporlar.
2021 denklemi ırk katsayısı kullanıyor mu? Hayır. Eski CKD-EPI 2009 ve MDRD denklemlerinde siyahi ırk için ayrı bir katsayı bulunuyordu; 2021 sürümü bu katsayıyı tamamen kaldırdı. Bu değişiklik siyahi hastalarda tahmini bir miktar düşürürken diğer hastalarda hafifçe yükseltiyor.
eGFR Sonucunuzu Yorumlama
Tahmini glomerüler filtrasyon hızınız (eGFR) mL/min/1.73 m² cinsinden bildirilir — standart bir yetişkin vücut yüzey alanına normalleştirilmiş bir filtrasyon hızı. Değer, uluslararası KDIGO kronik böbrek hastalığı kılavuzu tarafından tanımlanan GFR kategorilerinden birine (G1–G5) yerleştirilir:
- G1 — eGFR ≥ 90: normal veya yüksek filtrasyon. Kendi başına bu kronik böbrek hastalığı değildir. G1 yalnızca albüminüri, idrar sedimenti anormallikleri, tübüler kökenli elektrolit anormallikleri, histolojik veya görüntüleme kanıtı olan yapısal hastalık veya böbrek nakli öyküsü gibi böbrek hasarı belirtecinin de mevcut olduğu zaman CKD olarak etiketlenir.
- G2 — eGFR 60–89: hafif azalmış. Yine bu, ileri yaşla yaygındır ve hasar belirteci olmadan, kendi başına CKD olarak sınıflandırılmaz.
- G3a — eGFR 45–59: hafif ila orta düzey azalmış.
- G3b — eGFR 30–44: orta düzey ila ciddi azalmış.
- G4 — eGFR 15–29: ciddi azalmış.
- G5 — eGFR < 15: böbrek yetmezliği (kişi diyaliz ile tedavi gördüğünde D soneki eklenir).
CKD kalıcılık gerektirir. Kronik böbrek hastalığı tanısı, böbrek yapısının veya işlevinin anormalliğinin en az 3 ay boyunca mevcut olmasını gerektirir. Örneğin dehidrasyon, akut hastalık veya yeni bir ilaç sonrasında tek bir düşük eGFR, CKD'yi kurulmaz ve bunun yerine akut böbrek hasarını yansıtabilir. KDIGO ayrıca evrelemenin CGA olarak yazılmasını ister: böbrek hastalığının Nedeni, GFR kategorisi (G1–G5) ve Albüminüri kategorisi (A1–A3), örneğin "diyabetik böbrek hastalığı, G3a A2". Yalnız bir GFR numarası eksik bir evremedir.
Çalışılmış örnek
55 yaşında bir erkek, serum kreatinin 1.3 mg/dL için, ırk yoksun CKD-EPI 2021 denklemi κ = 0.9, α = −0.302, cinsiyet faktörü F = 1.000 verir:
$$\text{eGFR} = 142 \times \min\left(\frac{1.3}{0.9},\,1\right)^{-0.302} \times \max\left(\frac{1.3}{0.9},\,1\right)^{-1.200} \times 0.9938^{\,55} \times 1.000$$$$= 142 \times 1^{-0.302} \times 1.4444^{-1.200} \times 0.9938^{\,55} = 142 \times 1 \times 0.6433 \times 0.7103 \approx 65$$Sonuç, yaklaşık 65 mL/min/1.73 m², kategori G2'ye (hafif azalmış) düşer — bu, albüminüri gibi bir hasar belirtecinin de mevcut olması ve 3 ay veya daha uzun süre devam etmesi durumunda yalnızca CKD olarak adlandırılır.
Tahminin güvenilmez olduğu yerler
eGFR, serum kreatinininden türetilen ve kas kütlesi ve diyetten ve böbrek filtasyonundan da bağlı olan bir tahmindir. CKD-EPI 2021 kreatinin denklemi 18 yaş ve üzeri stabil yetişkinler için geçerlidir ve aşağıdaki durumlarda dikkatli kullanılmalı veya hiç kullanılmamalıdır:
- akut böbrek hasarı veya hızla değişen kreatinin (denklem sabit bir durum varsayar);
- gebelik;
- kas kütlesinin uç noktaları — amputasyon, vücut geliştirme veya yüksek kas kütlesi, sarkopeni, kaseği, paraliz, ileri siroz;
- vejeteryen veya vegan diyetler, çok düşük protein alımı, kan çekilmeden önce büyük pişmiş et yemekleri ve kreatin takviyesi;
- çocuklar ve ergenler, bunun yerine pediatrik denklemler gerektirir.
Kreatinin temelli bir tahmin şüphelendiğinde, sistatin-C temelli CKD-EPI denklemi (sistatin C tek başına veya üçünün en doğrusu olan birleşik kreatin–sistatin C denklemi) onay için kullanılır; ölçülen clearance çalışmaları özel durumlar için ayrılmıştır. Ideal koşullar altında bile denklemin doğruluğu P30 — tahminlerin ölçülen GFR'nin %30'u içindeki oranı — olarak ifade edilir, bu kabaca %85–90'dır. Pratik anlamda, 50 eGFR'si yaklaşık 35–65'lik gerçek GFR ile uyumludur, bu nedenle tekrarlanan testler üzerindeki eğilimler tek bir sayıdan daha önemlidir.
Bu genel eğitim bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir ve bundan hiçbir tanı veya tedavi çıkarılamaz. eGFR'niz, albüminüri sonucunuz ve zaman içinde herhangi bir değişiklik hakkında bir doktor veya başka nitelikli bir klinisyen ile konuşun; bu kişi onları geçmişiniz, ilaçlarınız ve diğer testleriniz ile birlikte yorumlayacaktır.
CKD Evreleri (KDIGO G1–G5) Referans Tablosu
| Evre | eGFR (mL/min/1.73 m²) | Açıklama |
|---|---|---|
| G1 | ≥ 90 | Normal veya yüksek |
| G2 | 60–89 | Hafif azalmış |
| G3a | 45–59 | Hafif ila orta düzey azalmış |
| G3b | 30–44 | Orta düzey ila ciddi azalmış |
| G4 | 15–29 | Ciddi azalmış |
| G5 | < 15 | Böbrek yetmezliği |
Kaynak: KDIGO Kronik Böbrek Hastalığının Değerlendirilmesi ve Yönetimi için Klinik Pratik Kılavuzu (2012, 2024 güncelleme) — belirli bir ülkeye özgü olmak yerine dünya çapında kullanılan uluslararası bir kılavuz.
Dipnot: "Azalmış", genç bir yetişkindeki normal seviye ile ilgilidir. G1 ve G2 kategorileri, böbrek hasarı belirteclerinin yokluğunda (örneğin albüminüri, idrar sedimenti veya elektrolit anormallikleri, görüntüleme veya biyopsi üzerinde yapısal bulgular veya böbrek nakli) CKD olarak sınıflandırılmaz; anormallik ayrıca en az 3 ay boyunca devam etmelidir.
CGA evresini tamamlayan albüminüri kategorileri, idrar albumin-kreatin oranına (ACR) dayanır:
| Kategori | İdrar ACR | Açıklama |
|---|---|---|
| A1 | < 30 mg/g (< 3 mg/mmol) | Normal ila hafif yüksek |
| A2 | 30–300 mg/g (3–30 mg/mmol) | Orta düzey yüksek |
| A3 | > 300 mg/g (> 30 mg/mmol) | Ciddi yüksek |
CKD-EPI 2021 Katsayıları (κ ve α) Cinsiyete Göre
Bu hesaplayıcı, ırk yoksun CKD-EPI 2021 kreatinin denklemini (Inker ve diğerleri, New England Journal of Medicine, 2021) kullanır; bu, US Ulusal Böbrek Vakfı–Amerikan Nefroloji Derneği görev gücü tarafından yetişkinler için önerilen denklem ve uluslararası olarak yaygın olarak benimsenmiştir. 2009 CKD-EPI denklemi ile aynı değildir; bu denklem 141 sabit değerini kullanmış ve Siyah hastalar için ayrı bir ırk katsayısı dahil etmiştir; 2021 sürümü bu katsayıyı değiştirir ve sabiti 142'ye yeniden ayarlar ve hafif düzey revize edilmiş cinsiyet terimleri ile, bu nedenle iki denklemden gelen değerler ölçüde farklılık gösterir.
$$\text{eGFR} = 142 \times \min\left(\frac{S_{cr}}{\kappa},\,1\right)^{\alpha} \times \max\left(\frac{S_{cr}}{\kappa},\,1\right)^{-1.200} \times 0.9938^{\,A} \times F$$| Cinsiyet | κ (mg/dL) | α | Cinsiyet faktörü F | Sabit |
|---|---|---|---|---|
| Kadın | 0.7 | −0.241 | 1.012 | 142 |
| Erkek | 0.9 | −0.302 | 1.000 | 142 |
Her iki cinsiyet tarafından paylaşılan terimler:
| Terim | Değer | Not |
|---|---|---|
| maks-terim üssü | −1.200 | \(\max(S_{cr}/\kappa,\,1)\) için geçerlidir; kreatinin κ'den yüksek olduğunda etkindir |
| Yaş terimi | \(0.9938^{\,A}\) | \(A\) = tam yıl cinsinden yaş; yıl başına yaklaşık −0.62% |
| Kreatinin birimi | mg/dL | Serum (veya plazma) kreatinin, IDMS-izlenebilir ölçüm |
| Birim dönüşümü | µmol/L ÷ 88.4 = mg/dL | örn. 115 µmol/L ÷ 88.4 ≈ 1.30 mg/dL; mg/dL × 88.4 = µmol/L |
| Sonuç birimi | mL/dk/1,73 m² | Vücut yüzey alanı indeksli; klinisyen tarafından alınan ilaç dozlama kararları için × BSA/1.73 ile de-indeks |
\(\min(S_{cr}/\kappa,1)\) kreatinin κ'de veya üzerinde olduğunda 1'e eşit olduğundan, α üssü yalnızca düşük kreatinin değerlerinde eğriyi şekillendirir, −1.200 üssü ise daha yüksek kreatinin değerlerinde daha dik düşüşü yönetir.