Bu hesaplama aracı ne işe yarar?
Glomerüler filtrasyon hızı (GFR), böbreklerin bir dakikada atık maddelerden arındırdığı kan hacmidir ve 1,73 m² vücut yüzey alanına göre standardize edilir. Bu değeri doğrudan ölçmek işaretli madde (tracer) gerektirdiğinden, klinikte rutin bir kan tetkikinden yola çıkılarak tahmin edilir; bu tahmini değere eGFR denir. Araç, NKF-ASN ortak çalışma grubunun önerdiği ve dünya genelinde kullanılan, ırk katsayısı içermeyen güncel standart olan 2021 CKD-EPI kreatinin denklemini kullanır.
Nasıl kullanılır?
Laboratuvar sonucunuzdaki serum kreatinin değerini girin, sonucun hangi birimde verildiğini seçin (ABD'de mg/dL, birçok Avrupa ülkesinde mikromol/L; Türkiye'deki laboratuvarlar genellikle mg/dL kullanır), ardından yaşınızı ve cinsiyetinizi belirtin. Sonuç, mL/dk/1,73 m² cinsinden eGFR değeriniz ve bu değerin denk geldiği KDIGO evre aralığı olarak gösterilir.
Formülün açıklaması
\(S_{cr}\) = mg/dL cinsinden serum kreatinin, \(\kappa = 0.7\) (kadın) veya \(0.9\) (erkek) ve \(\alpha = -0.241\) (kadın) veya \(-0.302\) (erkek) olmak üzere:
$$\text{eGFR} = 142 \times \min\left(\frac{S_{cr} }{\kappa}, 1\right)^{\alpha} \times \max\left(\frac{S_{cr} }{\kappa}, 1\right)^{-1.200} \times 0.9938^{\text{age}} \times 1.012_{[\text{female}]}$$Ayrı ayrı yazılan min ve maks terimleri, eğrinin kreatininin \(\kappa\) değerine eşit olduğu noktada kırılmasını sağlar; böylece denklem hem düşük hem de yüksek kreatinin değerlerinde isabetli kalır. \(0.9938^{\text{age}}\) terimi ise filtrasyonun yaşla birlikte kademeli olarak azalmasını yansıtır.
Örnek hesaplama
Kreatinin değeri 1,0 mg/dL olan 50 yaşındaki bir erkek için: \(S_{cr}/\kappa = 1.0/0.9 = 1.1111\) olduğundan min terimi \(1\), maks terimi ise \(1.1111^{-1.2} = 0.8812\) olur. Yaş terimi \(0.9938^{50} = 0.7327\)'dir.
$$\text{eGFR} = 142 \times 0.8812 \times 0.7327 = 91.7\ \text{mL/min/1.73 m}^2$$Bu sonuç, normal filtrasyonu ifade eden G1 aralığına girer.
Sık sorulan sorular
Düşük bir sonuç tanı anlamına gelir mi? Hayır. Kronik böbrek hastalığı tanısı için eGFR düşüklüğünün veya albüminürinin en az üç ay boyunca sürmesi gerekir; dolayısıyla tek bir ölçümün mutlaka doğrulanması şarttır.
Kas kütlesi neden önemli? Kreatinin kas döngüsünden açığa çıkar. Bu nedenle çok kaslı kişilerde, uzuv kaybı olanlarda ve yüksek proteinli beslenen ya da kreatin takviyesi kullananlarda tahmin yanıltıcı olabilir. Bu durumlarda sistatin C temelli denklemler tercih edilir.
Çocuklarda kullanılabilir mi? Hayır. CKD-EPI yalnızca 18 yaş ve üzeri yetişkinlerde doğrulanmıştır; çocuklarda Schwartz (bedside) formülü kullanılır.
eGFR Sonucunuzu Yorumlama
Bu hesaplayıcının döndürdüğü sayı, 2021 CKD-EPI kreatinin denklemi tarafından üretilen millilitre/dakika/1.73 m² cinsinden tahmin edilen glomerüler filtrasyon hızı (eGFR)dır. Sizi kronik böbrek hastalığı (CKD) için uluslararası KDIGO klinik uygulamalarında tanımlanmış GFR kategorilerinden birine yerleştirir:
- G1 — eGFR ≥ 90: normal veya yüksek filtrasyon hızı.
- G2 — eGFR 60–89: genç yetişkin referansına göre hafifçe azalmış.
- G3a — eGFR 45–59: hafifçe ile orta düzeyde azalmış.
- G3b — eGFR 30–44: orta düzeyde ile şiddette azalmış.
- G4 — eGFR 15–29: şiddette azalmış.
- G5 — eGFR < 15: böbrek yetmezliği.
Bir kategori tanı ile aynı şey değildir. KDIGO tanımı altında, G1 ve G2 kategorileri tek başlarına CKD oluşturmaz: diğer bir anormallik olmaksızın 90 veya 75 eGFR basitçe normal ile hafifçe azalmış aralıkta bir filtrasyon hızıdır. G1/G2 aralığında CKD, böbrek hasarının ek bir belirtisini gerektirir — en yaygın olarak albüminüri, ancak ayrıca hematurı, anormal görüntüleme, histolojik anormallik, renal tübüler bozukluklar veya böbrek nakli geçmişini içerir. Bu nedenle eGFR normalde idrar albumin-kreatinin oranı ile birlikte rapor edilir, tek başına değil.
Kronik doğa önemlidir. CKD, 3 aydan fazla süre boyunca mevcut olan böbrek yapısında veya fonksiyonunda bir anormallik olarak tanımlanır. Tek bir düşük ölçüm, kronik hastalığı akut böbrek hasarından, dehidrasyon veya hastalık veya ilaç geçici etkisinden ayırt edemez. En az üç ay sonra tekrarlanan numune üzerinde onay, tanımın parçasıdır, isteğe bağlı ekstra değildir.
Tahmin, gerçek bir belirsizliğe sahiptir. Kreatinin temelli denklemler genellikle P30 ile değerlendirilir — ölçülen GFR'ın ±%30 içinde düşen tahminlerin oranı. CKD-EPI için bu sayı, doğrulandığı popülasyonlarda kabaca %80–90'dır, bu da 60 eGFR'ın yaklaşık 40'ların düşük kısmından 70'lerin yüksek kısmına kadar gerçek bir GFR ile uyumlu olduğu anlamına gelir ve kabaca yedi tahminden birisi bu geniş bandın dışına bile düşebilir. Sonucu tam bir ölçüm değil, bir band olarak ele alın ve 60 veya 30 gibi bir kategori sınırına yakın olduğunuz zaman özellikle dikkatli olun.
Denklem, kreatinin sabit durumda olduğunu varsayar. Kreatinin kas tarafından oldukça sabit bir oranla üretilir ve böbrekler tarafından temizlenir; matematik, sadece üretim ve temizlik dengeli ise çalışır. Akut böbrek hasarı veya toparlanma sırasında, kreatinin gerçek filtrasyon hızından bir gün veya daha fazla geride kalır, bu nedenle eGFR, filtrasyon çökmüş olsa da güvenli görünebilir — veya böbrekler zaten toparlanırken korkunç görünebilir. Hızlı yükselen veya düşen kreatininden hesaplanan herhangi bir eGFR anlamsızdır. Kreatinin ayrıca kas kitlesi, ampütasyon, ağır karaciğer hastalığı, çok yüksek veya çok düşük protein alımı, kreatinin takviyesi ve filtrayı değiştirmeden tübüler kreatinin sekresyonunu bloke eden trimethoprim ve cimetidine gibi ilaçlardan etkilenir.
Sonuç, vücut yüzey alanına endekslenmiştir. eGFR, tarihsel ortalama yetişkin vücut yüzey alanı olan 1.73 m² başına ifade edilir, böylece farklı boyuttaki insanlar bir ölçekte karşılaştırılabilir. Bazı amaçlar için — özellikle böbrekler tarafından temizlenen ilaçların dozlanması ve çok büyük veya çok küçük bireylerin değerlendirilmesi — klinisyenler, değeri kişinin kendi vücut yüzey alanını kullanarak mutlak mL/dakikaya geri de-endeksler, veya kreatinin temizliği gibi farklı bir ölçü kullanırlar. Bu sayfadaki endeksli sayıyı herhangi bir ilaç dozunu ayarlamak için kullanmayın.
Bu hesaplayıcı genel bilgidir, tıbbi tavsiye değildir ve bir tanı değildir. Sizin albüminürinizi, kan basıncınızı, ilaçlarınızı, etnik kimliğinizden bağımsız laboratuvar yönteminizi veya önceki sonuçlarınızdaki trendi göremez — ve zamanın üzerindeki trend, herhangi bir tek değerden daha, klinik anlamın çoğunu taşıdır. eGFR yorumlamak, tekrarlanması gerekip gerekmediğine karar vermek ve bundan ne çıkacağına karar vermek, tam geçmişinize sahip nitelikli bir klinisyene aittir. Endişeli olduğunuz bir sonucunuz varsa, web sayfasından bir numaraya göre hareket etmek yerine doktorunuza götürün.
CKD Aşaması Referans Tablosu (KDIGO)
Aşağıdaki kategoriler, kronik böbrek hastalığının değerlendirilmesi ve yönetimi için KDIGO klinik uygulamalarında kullanılan GFR kategorileridir (orijinal olarak 2012'de yayınlandı ve 2024 güncellemesinde korundu). Bunlar uluslararası bir standarttır, ulusal değil ve tüm değerler mL/dakika/1.73 m² cinsinden — yani, 1.73 m² vücut yüzey alanına normalleştirilmiştir.
| GFR kategorisi | eGFR (mL/dakika/1.73 m²) | Açıklama |
|---|---|---|
| G1 | ≥ 90 | Normal veya yüksek |
| G2 | 60–89 | Hafifçe azalmış |
| G3a | 45–59 | Hafifçe ile orta düzeyde azalmış |
| G3b | 30–44 | Orta düzeyde ile şiddette azalmış |
| G4 | 15–29 | Şiddette azalmış |
| G5 | < 15 | Böbrek yetmezliği |
"Hafifçe azalmış" ve benzeri ifadeler sağlıklı bir genç yetişkindeki tipik seviyeye göre nispidir. Yukarıda belirtildiği gibi, G1 ve G2 sadece böbrek hasarının bir belirtisi de mevcut olduğunda ve anormallik üç aydan fazla sürdüğünde CKD olarak sınıflandırılır.
Paralel albüminüri kategorileri
KDIGO, CKD'yi aynı anda iki eksende aşamalar — GFR (G) ve albüminüri (A) — çünkü ikisi birlikte sonuçları herhangi birinin tek başına olmasından çok daha iyi tahmin eder. Albüminüri kategorileri idrar albumin-kreatinin oranına (ACR) dayanır:
| Albüminüri kategorisi | ACR (mg/g) | ACR (mg/mmol) | Açıklama |
|---|---|---|---|
| A1 | < 30 | < 3 | Normal ile hafifçe artmış |
| A2 | 30–300 | 3–30 | Orta düzeyde artmış |
| A3 | > 300 | > 30 | Şiddette artmış |
Tam bir KDIGO açıklaması bu nedenle her iki ekseni temel nedeni ile birleştirir — örneğin "CKD G3a A2". Bu hesaplayıcı sadece GFR eksenini tahmin eder; albüminüri hakkında bilgisi yoktur.
Kreatinin Birim Dönüşümü (mg/dL ↔ µmol/L)
Laboratuvarlar serum kreatinini ülkeye bağlı olarak iki farklı birimde rapor ederler. Geleneksel birimler (mg/dL) Amerika Birleşik Devletleri ve birkaç başka ülkede standarttır; SI birimleri (µmol/L) Avrupa'nın çoğu, Birleşik Krallık, Avustralya ve Kanada'da standarttır. Dönüştürme, kreatininin molar kütlesini (113.12 g/mol) kullanır ve 88.4 faktöründe üç önemli rakama tam olarak çıkar:
$$\text{µmol/L} = \text{mg/dL} \times 88.4 \qquad\text{ve}\qquad \text{mg/dL} = \frac{\text{µmol/L} }{88.4}$$Örneğin, 1.2 mg/dL kreatinin \(1.2 \times 88.4 = 106.08 \approx 106\) µmol/L olarak dönüştürülür ve 133 µmol/L kreatinin \(133 \div 88.4 = 1.504 \approx 1.5\) mg/dL olarak geri dönüştürülür.
| Kreatinin (mg/dL) | Kreatinin (µmol/L, yuvarlanmış) |
|---|---|
| 0.6 | 53 |
| 0.8 | 71 |
| 1.0 | 88 |
| 1.2 | 106 |
| 1.5 | 133 |
| 2.0 | 177 |
| 3.0 | 265 |
| 5.0 | 442 |
Çalışılan örnek
Diyelim ki 55 yaşında bir erkek 106 µmol/L laboratuvar kreatinine sahiptir. Önce dönüştürelim: \(106 \div 88.4 = 1.199 \approx 1.2\) mg/dL. 1.2 mg/dL \(\kappa = 0.9\) üzerinde olduğu için, min-terim 1'e eşittir ve sadece max-terim katkıda bulunur:
$$\text{eGFR} = 142 \times \left(1\right)^{-0.302} \times \left(\frac{1.2}{0.9}\right)^{-1.200} \times 0.9938^{\,55}$$burada \(\left(1.3333\right)^{-1.200} = 0.7081\) ve \(0.9938^{55} = 0.7106\) ile, \(142 \times 0.7081 \times 0.7106 \approx\) 71 mL/dakika/1.73 m², KDIGO kategorisi G2'ye girmektedir.
Tahlil standardizasyonu önemlidir
2021 CKD-EPI denklemi, bir IDMS (izotop-dilüsyon kütle spektrometrisi) referans yöntemi için izlenebilir tahlillerde ölçülen kreatinin kullanılarak geliştirilmiş ve doğrulanmıştır. Çoğu ülkede modern klinik laboratuvarları bu standarda yeniden kalibre etmiştir ve standartlaştırılmış bir tahlilden sonuçlar tipik olarak eski, standartlaştırılmamış Jaffe yöntemlerinden biraz daha düşük çalışır. Standartlaştırılmamış bir tahlilden — veya IDMS ile hizalanmamış bir araştırma, veteriner veya bakımda kullanılan cihazdan — kreatinin değeri girmek tahmini sabitleyecektir. Raporunuz birimleri veya yöntemi belirtmiyorsa, varsaymak yerine laboratuvara sorun. Bu hesaplayıcı, kreatinini dahili olarak mg/dL cinsinden bekler ve µmol/L girdilerini 88.4'e bölerek dönüştürür.
Bu sayfa genel bilgidir ve profesyonel tıbbi tavsiyenin yerine geçmez.