Công cụ này làm gì
Mức lọc cầu thận (GFR) là thể tích máu được thận lọc sạch chất thải trong mỗi phút, quy chuẩn theo diện tích da cơ thể 1,73 m². Đo trực tiếp chỉ số này phải dùng chất đánh dấu nên rất tốn kém, vì vậy trên lâm sàng người ta ước tính (eGFR) từ một xét nghiệm máu thường quy. Công cụ này dùng công thức CKD-EPI creatinin 2021 — chuẩn hiện hành đã loại bỏ hệ số chủng tộc, được nhóm chuyên trách NKF-ASN khuyến cáo và đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới, trong đó có các bệnh viện tại Việt Nam.
Cách sử dụng
Nhập chỉ số creatinin huyết thanh ghi trên phiếu kết quả xét nghiệm, chọn đúng đơn vị mà phòng xét nghiệm đã báo cáo (mg/dL phổ biến ở Mỹ, còn micromol/L là đơn vị thường gặp ở Việt Nam và hầu hết các nước khác), sau đó nhập tuổi và giới tính. Kết quả trả về là eGFR tính bằng mL/min/1,73 m² kèm giai đoạn bệnh thận mạn theo phân loại KDIGO.
Giải thích công thức
Với \(S_{cr}\) = creatinin huyết thanh tính bằng mg/dL, \(\kappa = 0.7\) (nữ) hoặc \(0.9\) (nam), và \(\alpha = -0.241\) (nữ) hoặc \(-0.302\) (nam):
$$\text{eGFR} = 142 \times \min\left(\frac{S_{cr} }{\kappa}, 1\right)^{\alpha} \times \max\left(\frac{S_{cr} }{\kappa}, 1\right)^{-1.200} \times 0.9938^{\text{age}} \times 1.012_{[\text{female}]}$$Việc tách riêng hai thành phần min và max giúp đường cong "gãy" đúng tại điểm creatinin bằng \(\kappa\), nhờ đó công thức vẫn chính xác ở cả vùng creatinin thấp lẫn vùng creatinin cao. Thành phần \(0.9938^{\text{age}}\) phản ánh sự suy giảm dần của khả năng lọc theo tuổi tác.
Ví dụ minh họa
Một nam giới 50 tuổi có creatinin 1,0 mg/dL: \(S_{cr}/\kappa = 1.0/0.9 = 1.1111\), nên thành phần min bằng \(1\) còn thành phần max bằng \(1.1111^{-1.2} = 0.8812\). Thành phần tuổi là \(0.9938^{50} = 0.7327\).
$$\text{eGFR} = 142 \times 0.8812 \times 0.7327 = 91.7\ \text{mL/min/1.73 m}^2$$Giá trị này nằm trong nhóm G1, tức chức năng lọc bình thường.
Giải Thích Kết Quả eGFR của Bạn
Số lượng mà máy tính này trả về là tốc độ lọc cầu thận ước tính (eGFR) tính bằng mililit trên phút trên 1,73 m², được tạo ra bởi phương trình creatinine CKD-EPI 2021. Nó xếp bạn vào một trong các loại GFR được xác định bởi hướng dẫn thực hành lâm sàng quốc tế KDIGO cho bệnh thận mạn tính (CKD):
- G1 — eGFR ≥ 90: tốc độ lọc bình thường hoặc cao.
- G2 — eGFR 60–89: giảm nhẹ so với chuẩn người trưởng thành trẻ.
- G3a — eGFR 45–59: giảm nhẹ đến vừa phải.
- G3b — eGFR 30–44: giảm vừa phải đến nặng.
- G4 — eGFR 15–29: giảm nặng.
- G5 — eGFR < 15: suy thận.
Một loại không giống như một chẩn đoán. Theo định nghĩa KDIGO, các loại G1 và G2 tự chúng không cấu thành CKD: eGFR là 90 hoặc 75 mà không có bất kỳ bất thường nào chỉ là tốc độ lọc trong khoảng bình thường đến giảm nhẹ. CKD trong khoảng G1/G2 cần có một dấu hiệu bổ sung của tổn thương thận — thường là đại tiểu tiện protein (albuminuria), nhưng cũng có thể là tiểu máu, hình ảnh bất thường, bất thường mô bệnh học, rối loạn ống thận hoặc tiền sử ghép thận. Đây là lý do tại sao eGFR thường được báo cáo cùng với tỷ lệ albumin-to-creatinine trong nước tiểu thay vì báo cáo riêng.
Tính mạn tính rất quan trọng. CKD được định nghĩa là một bất thường về cấu trúc hoặc chức năng thận có tồn tại hơn 3 tháng. Một kết quả đơn lẻ thấp không thể phân biệt bệnh mạn tính với tổn thương thận cấp, mất nước, hoặc tác dụng thoáng qua của bệnh tật hoặc thuốc. Xác nhận lại trên mẫu lặp lại ít nhất ba tháng sau là một phần của định nghĩa, không phải là một lựa chọn bổ sung.
Ước tính có độ không chắc chắn thực sự. Các phương trình dựa trên creatinine thường được đánh giá bằng P30 — tỷ lệ các ước tính nằm trong ±30% của GFR được đo. Đối với CKD-EPI, con số đó khoảng 80–90% trong các quần thể nơi nó được xác thực, điều này có nghĩa là eGFR là 60 tương thích với GFR thực tế nằm ở đâu đó xung quanh những con số thấp ở 40 đến cao ở 70, và khoảng một trong bảy ước tính có thể nằm ngoài thậm chí là dải rộng đó. Coi kết quả như một dải, không phải là một phép đo chính xác, và hãy đặc biệt thận trọng gần một ranh giới loại như 60 hoặc 30.
Phương trình giả sử creatinine ở trạng thái ổn định. Creatinine được sản xuất bởi cơ ở tốc độ khá không đổi và được thận loại bỏ; toán học chỉ hoạt động nếu sản xuất và loại bỏ cân bằng nhau. Trong quá trình tổn thương thận cấp hoặc phục hồi, creatinine chậm hơn tốc độ lọc thực tế một ngày hoặc hơn, vì vậy eGFR có thể trông bình thường đầy đủ khi lọc đã suy sụp — hoặc trông khủng khiếp khi các thận đã đang phục hồi. Bất kỳ eGFR được tính toán nào từ creatinine tăng hoặc giảm nhanh chóng đều là vô nghĩa. Creatinine cũng bị ảnh hưởng bởi khối lượng cơ, cắt cụt chi, bệnh gan nặng, lượng protein rất cao hoặc rất thấp, chất bổ sung creatine, và thuốc như trimethoprim và cimetidine làm chặn tiết creatinine ống thận mà không thay đổi lọc.
Kết quả được lập chỉ mục theo diện tích bề mặt cơ thể. eGFR được biểu thị trên 1,73 m², một diện tích bề mặt cơ thể trưởng thành trung bình lịch sử, để mọi người có kích thước khác nhau có thể được so sánh trên một thang đo. Đối với một số mục đích — đáng chú ý là liều lượng các thuốc được loại bỏ bởi các thận, và đánh giá các cá nhân rất lớn hoặc rất nhỏ — bác sĩ lâm sàng loại bỏ chỉ mục giá trị quay lại mL/min tuyệt đối bằng cách sử dụng diện tích bề mặt cơ thể của chính người đó, hoặc sử dụng một thước đo khác như độ thanh lọc creatinine. Đừng sử dụng số được lập chỉ mục từ trang này để điều chỉnh bất kỳ liều lượng thuốc nào.
Máy tính này là thông tin chung, không phải là lời khuyên y tế, và nó không phải là một chẩn đoán. Nó không thể nhìn thấy đại tiểu tiện protein của bạn, huyết áp của bạn, các loại thuốc của bạn, phương pháp thí nghiệm độc lập theo dân tộc của bạn, hoặc xu hướng trong các kết quả trước đó của bạn — và nó là xu hướng theo thời gian, hơn bất kỳ giá trị nào, mang ý nghĩa lâm sàng nhất. Giải thích eGFR, quyết định xem nó có cần lặp lại hay không, và quyết định những gì nếu có bất cứ điều gì theo sau nó thuộc về bác sĩ lâm sàng đủ tiêu chuẩn người có toàn bộ lịch sử của bạn. Nếu bạn có kết quả mà bạn lo lắng, hãy mang nó đến bác sĩ của bạn thay vì hành động theo số từ một trang web.
Bảng Tham Chiếu Giai Đoạn CKD (KDIGO)
Các loại dưới đây là các loại GFR được sử dụng trong hướng dẫn thực hành lâm sàng KDIGO để đánh giá và quản lý bệnh thận mạn tính (ban đầu được xuất bản vào năm 2012 và giữ lại trong bản cập nhật năm 2024). Đó là một tiêu chuẩn quốc tế, không phải là tiêu chuẩn quốc gia, và tất cả các giá trị đều tính bằng mL/phút/1,73 m² — tức là chuẩn hóa theo diện tích bề mặt cơ thể 1,73 m².
| Loại GFR | eGFR (mL/phút/1,73 m²) | Mô tả |
|---|---|---|
| G1 | ≥ 90 | Bình thường hoặc cao |
| G2 | 60–89 | Giảm nhẹ |
| G3a | 45–59 | Giảm nhẹ đến vừa phải |
| G3b | 30–44 | Giảm vừa phải đến nặng |
| G4 | 15–29 | Giảm nặng |
| G5 | < 15 | Suy thận |
"Giảm nhẹ" và các từ ngữ tương tự là tương đối so với mức điển hình ở người trưởng thành trẻ khỏe mạnh. Như đã lưu ý ở trên, G1 và G2 chỉ được phân loại là CKD khi một dấu hiệu tổn thương thận cũng có mặt và bất thường đã kéo dài hơn ba tháng.
Các loại đại tiểu tiện protein song song
KDIGO giai đoạn CKD trên hai trục cùng một lúc — GFR (G) và đại tiểu tiện protein (A) — bởi vì cả hai cùng nhau dự báo kết quả tốt hơn so với bất kỳ một mình nào. Các loại đại tiểu tiện protein dựa trên tỷ lệ albumin-to-creatinine trong nước tiểu (ACR):
| Loại đại tiểu tiện protein | ACR (mg/g) | ACR (mg/mmol) | Mô tả |
|---|---|---|---|
| A1 | < 30 | < 3 | Bình thường đến tăng nhẹ |
| A2 | 30–300 | 3–30 | Tăng vừa phải |
| A3 | > 300 | > 30 | Tăng nặng |
Một mô tả KDIGO đầy đủ do đó kết hợp cả hai trục lại với nhau với nguyên nhân cơ bản — ví dụ "CKD G3a A2". Máy tính này chỉ ước tính trục GFR; nó không có thông tin về đại tiểu tiện protein.
Chuyển Đổi Đơn Vị Creatinine (mg/dL ↔ µmol/L)
Phòng thí nghiệm báo cáo creatinine huyết thanh trong hai đơn vị khác nhau tùy thuộc vào quốc gia. Các đơn vị thông thường (mg/dL) là tiêu chuẩn ở Hoa Kỳ và một số quốc gia khác; các đơn vị SI (µmol/L) là tiêu chuẩn trên hầu hết châu Âu, Vương quốc Anh, Úc và Canada. Chuyển đổi sử dụng khối lượng mol của creatinine (113,12 g/mol) và chính xác đến ba chữ số có nghĩa với hệ số 88,4:
$$\text{µmol/L} = \text{mg/dL} \times 88,4 \qquad\text{và}\qquad \text{mg/dL} = \frac{\text{µmol/L}}{88,4}$$Ví dụ, creatinine 1,2 mg/dL được chuyển đổi như \(1,2 \times 88,4 = 106,08 \approx 106\) µmol/L, và creatinine 133 µmol/L được chuyển đổi lại như \(133 \div 88,4 = 1,504 \approx 1,5\) mg/dL.
| Creatinine (mg/dL) | Creatinine (µmol/L, làm tròn) |
|---|---|
| 0,6 | 53 |
| 0,8 | 71 |
| 1,0 | 88 |
| 1,2 | 106 |
| 1,5 | 133 |
| 2,0 | 177 |
| 3,0 | 265 |
| 5,0 | 442 |
Ví dụ Được Làm Việc
Giả sử một người đàn ông 55 tuổi có creatinine phòng thí nghiệm 106 µmol/L. Chuyển đổi trước tiên: \(106 \div 88,4 = 1,199 \approx 1,2\) mg/dL. Vì 1,2 mg/dL cao hơn \(\kappa = 0,9\), nhóm tối thiểu bằng 1 và chỉ tối đa-kỳ hạn góp phần:
$$\text{eGFR} = 142 \times \left(1\right)^{-0,302} \times \left(\frac{1,2}{0,9}\right)^{-1,200} \times 0,9938^{\,55}$$với \(\left(1,3333\right)^{-1,200} = 0,7081\) và \(0,9938^{55} = 0,7106\), cho \(142 \times 0,7081 \times 0,7106 \approx\) 71 mL/phút/1,73 m², nằm trong loại KDIGO G2.
Tiêu chuẩn Xét Nghiệm Rất Quan Trọng
Phương trình CKD-EPI 2021 được phát triển và xác thực bằng creatinine được đo trên các xét nghiệm có thể theo dõi được đến một phương pháp tham chiếu IDMS (quang phổ khối lượng phân tách đẳng vị). Phòng thí nghiệm lâm sàng hiện đại ở hầu hết các quốc gia đã hiệu chỉnh lại theo tiêu chuẩn này, và kết quả từ xét nghiệm được chuẩn hóa thường chạy thấp hơn một chút so với các phương pháp Jaffe cũ, không được chuẩn hóa. Nhập giá trị creatinine từ xét nghiệm không được chuẩn hóa — hoặc từ thiết bị nghiên cứu, thú y hoặc điểm chăm sóc không được căn chỉnh IDMS — sẽ làm chệch ước tính. Nếu báo cáo của bạn không nêu rõ các đơn vị hoặc phương pháp, hãy hỏi phòng thí nghiệm chứ không phải giả định. Máy tính này mong đợi creatinine tính bằng mg/dL ở bên trong và chuyển đổi đầu vào µmol/L bằng cách chia cho 88,4.
Trang này là thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên y tế chuyên nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Kết quả thấp có phải là chẩn đoán bệnh không? Không. Bệnh thận mạn chỉ được xác định khi eGFR bất thường hoặc có albumin niệu kéo dài ít nhất ba tháng, nên một lần đo đơn lẻ luôn cần được kiểm tra lại.
Vì sao khối lượng cơ lại ảnh hưởng? Creatinin sinh ra từ quá trình chuyển hóa của cơ, nên người tập gym có khối cơ lớn, người bị cắt cụt chi, người ăn nhiều đạm hoặc đang dùng thực phẩm bổ sung creatine có thể nhận kết quả sai lệch. Trong các trường hợp đó, công thức dựa trên cystatin C được ưu tiên hơn.
Có dùng được cho trẻ em không? Không. CKD-EPI chỉ được kiểm định trên người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên; với trẻ em cần dùng công thức Schwartz tại giường.